به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، دکتر نرجس مصطفوی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند و مسئول مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده این دانشگاه، شامگاه(۱۴ مرداد) در نشست «جوانی جمعیت و خانواده» با تأکید بر ضرورت توجه جدی به مسئله جمعیت گفت: کاهش نرخ فرزندآوری و افزایش سریع سالمندی، از مهمترین چالشهای پیشروی آینده کشور است و اگر برای آن تدبیر نشود، جبران آن در سالهای آینده بسیار دشوار خواهد بود.
وی در ادامه اظهار کرد: مطالب مطرحشده در این نشست مبتنی بر منابع علمی حوزه پزشکی، جمعیتشناسی و همچنین دیدگاههای کارشناسان و صاحبنظرانی است که سالها در حوزه سیاستهای جمعیتی فعالیت کردهاند.
هشدارهای جمعیتی سالها پیش مطرح شد
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به هشدارهای رهبر معظم انقلاب درباره کاهش جمعیت، بیان کرد: نخستین هشدارهای جدی درباره وضعیت جمعیت کشور در سالهای ۱۳۹۱ و ۱۳۹۳ مطرح شد؛ زمانی که هنوز بسیاری از افراد ضرورت این موضوع را باور نکرده بودند.
مصطفوی افزود: سیاستهای کلی جمعیت در سال ۱۳۹۳ ابلاغ شد، اما قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده در سال ۱۴۰۰ به تصویب رسید و در سال ۱۴۰۱ برای اجرا ابلاغ شد؛ این فاصله زمانی سبب شد کشور بخشی از فرصتهای خود را از دست بدهد.
وی با اشاره به تشبیهی از سوی کارشناسان حوزه جمعیت گفت: هشدارهای جمعیتی آن سالها مانند ساختن کشتی حضرت نوح پیش از وقوع طوفان بود؛ زمانی که بسیاری ضرورت آن را درک نمیکردند، اما بعدها اهمیت آن مشخص شد.
مسئول مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به افزایش امید به زندگی در کشور گفت: پیشرفتهای پزشکی، توسعه خدمات بهداشتی و درمانی و کشف داروهای جدید باعث شده میانگین عمر مردم افزایش یابد.
وی ادامه داد: امید به زندگی در ایران از حدود ۵۷ سال در دهه ۱۳۶۰ به حدود ۷۵ سال برای مردان و ۷۷ سال برای زنان رسیده است که اتفاقی مثبت محسوب میشود، اما زمانی این موضوع مطلوب خواهد بود که همزمان با افزایش سالمندان، تعداد جوانان و موالید نیز حفظ شود.
مصطفوی تصریح کرد: مشکل اصلی این است که از یک سو سالمندان بیشتری در جامعه حضور خواهند داشت و از سوی دیگر تعداد تولدها کاهش مییابد؛ در نتیجه در سالهای آینده ترکیب سنی جامعه به سمت سالمندی پیش خواهد رفت.
سرعت سالمندی ایران بسیار بیشتر از بسیاری از کشورهای جهان است
این استاد دانشگاه با بیان اینکه بسیاری از کشورهای جهان طی چند دهه برای سالمند شدن آماده شدهاند، گفت: در برخی کشورها فرآیند سالمندی ۵۰ تا ۸۰ سال طول کشیده و فرصت ایجاد زیرساختهای لازم، تقویت صندوقهای بازنشستگی، توسعه مراکز درمانی و جذب نیروی انسانی فراهم بوده است.
وی افزود: اما در ایران این روند با سرعت بسیار بیشتری در حال رخ دادن است و برخی مطالعات این دوره را حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیشبینی کردهاند؛ بنابراین فرصت آمادهسازی کشور برای آینده محدود است.
تجربه کرونا، اهمیت جوان بودن جامعه را نشان داد
مصطفوی با اشاره به تجربه همهگیری کرونا گفت: تفاوت میانگین سنی کشورها در دوران کرونا نشان داد که جوان بودن جامعه چه اهمیتی دارد.
وی ادامه داد: میانگین سنی ایران در آن دوره حدود ۳۲ سال بود، در حالی که در کشورهایی مانند افغانستان و عراق پایینتر بود. همچنین بسیاری از کشورهای اروپایی با وجود داشتن امکانات درمانی مناسب، به دلیل جمعیت سالمند با مشکلات جدی در ارائه خدمات مواجه شدند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند گفت: مشکل اصلی کمبود تخت بیمارستانی یا تجهیزات نبود، بلکه کمبود نیروی جوان فعال برای ارائه خدمات بود.
مصطفوی اظهار کرد: پیشبینیها نشان میدهد سهم سالمندان در جمعیت ایران از حدود ۱۰ درصد فعلی به حدود ۳۰ درصد در سال ۱۴۳۰ خواهد رسید و در آن زمان ایران به سالمندترین کشور منطقه تبدیل خواهد شد.
وی افزود: افزایش سه برابری جمعیت سالمند به معنای نیاز سه برابری به خدمات اورژانسی، تجهیزات درمانی و نیروی انسانی متخصص است؛ در حالی که تربیت نیروی انسانی مورد نیاز به سالها زمان نیاز دارد.
کاهش نرخ باروری و خطر ورود به تله جمعیتی
مسئول مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به شاخص نرخ باروری کلی گفت: این شاخص در دهه ۶۰ حدود هفت فرزند به ازای هر زن بود، در حالی که اکنون به حدود ۱.۶ فرزند رسیده است.
وی افزود: بر اساس نظر جمعیتشناسان، نرخ باروری حدود ۲.۱ برای حفظ ثبات جمعیت لازم است و رسیدن این عدد به کمتر از ۱.۵ میتواند کشور را وارد «تله جمعیتی» کند؛ شرایطی که خروج از آن بسیار دشوار خواهد بود.
مصطفوی با اشاره به برخی دیدگاهها درباره ارتباط مستقیم اقتصاد و فرزندآوری گفت: شرایط اقتصادی بر تصمیم خانوادهها اثرگذار است، اما تنها عامل تعیینکننده نیست.
وی ادامه داد: برخی استانها و مناطق برخوردار اقتصادی، نرخ باروری پایینتری دارند و در کشورهای توسعهیافتهای مانند آلمان، ژاپن و فنلاند نیز با وجود ثبات اقتصادی، نرخ باروری پایین است.
ضرورت اجرای کامل قانون جوانی جمعیت
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند درباره قانون جوانی جمعیت گفت: قضاوت درباره اثربخشی این قانون زمانی درست است که اجرای کامل آن انجام شود.
وی افزود: طبق گفته برخی مسئولان، در سالهای ابتدایی اجرای قانون تنها بخشی از بندهای آن اجرا شده است و بسیاری از مشوقها مانند تسهیلات، واگذاری زمین و برخی حمایتهای قانونی هنوز به شکل کامل عملیاتی نشدهاند.
مصطفوی تأکید کرد: مردم باید نسبت به حقوق و ظرفیتهای این قانون آگاهی پیدا کنند و اجرای آن را مطالبه کنند.
وی همچنین با اشاره به تغییر برخی دیدگاههای پزشکی درباره سن بارداری گفت: برخی باورهای قدیمی مانند خطرناک بودن بارداری بعد از ۳۵ سال، در منابع علمی جدید اصلاح شده است.
مصطفوی بیان کرد: امروزه در علوم پزشکی تأکید میشود که بارداری در سنین بالاتر نیازمند مراقبت بیشتر است، اما نمیتوان یک سن مشخص را برای ممنوعیت بارداری تعیین کرد.
وی ادامه داد: همچنین فاصله مناسب بین فرزندان در منابع علمی جدید حدود ۱۲ تا ۱۸ ماه پس از تولد فرزند قبلی برای آغاز بارداری بعدی عنوان شده است، در حالی که برخی باورهای قدیمی فاصله سه تا پنج سال را توصیه میکردند.
مصطفوی در پایان گفت: مسئله جمعیت تنها وظیفه مسئولان نیست و هر فرد در جایگاه خود میتواند در این زمینه نقشآفرینی کند؛ از خانوادهها گرفته تا مدیران، فعالان اجتماعی و خیرین.
نظر شما