«فرج تلاشان» در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در یاسوج، با اشاره به جایگاه بیبدیل اربعین و تشریح ریشه تاریخی اربعین، ابعاد قرآنی و معرفتی و کارکرد اجتماعی، تمدنی و فردی اربعین، اظهار کرد: امروز در آستانه یکی از بزرگترین رویدادهای تاریخ بشریت قرار داریم که هر سال میلیونها انسان از ملیتها، زبانها و فرهنگهای مختلف را در کربلای معلی گرد هم میآورد تا پیام آزادی، ایثار، ازخودگذشتگی، وحدت، همدلی و کرامت انسانی را به جهان مخابره کنند.
وی به فرازی از زیارت اربعین اشاره کرد و گفت: در این زیارت شریف میخوانیم: «وَبَذَلَ مُهْجَتَهُ فِیکَ لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَحَیْرَةِ الضَّلَالَةِ»؛ یعنی امام حسین(ع) خون پاک و جان گرانبهای خود را در راه خدا تقدیم کرد تا بندگان الهی را از جهل و سرگردانی گمراهی نجات دهد» که این فراز، در حقیقت فلسفه قیام عاشورا را در کوتاهترین و عمیقترین بیان تبیین میکند.
استادیار علوم قرآن و حدیث با بیان اینکه واژه «بذل» در این فراز، معنای بسیار عمیقی دارد، بیان کرد: «بذل» با معامله تفاوت اساسی دارد، زیرا در معامله، انسان چیزی میدهد و در برابر آن چیزی دریافت میکند؛ اما در بذل، بخشش بدون هیچگونه انتظار و چشم داشت صورت میگیرد و امام حسین(ع) نیز جان، خون، خانواده و همه هستی خود را بدون هیچ منفعت شخصی، تنها برای رضای خدا و هدایت انسانها فدا کرد و همین ویژگی، قیام عاشورا را به عالیترین جلوه اخلاص تبدیل کرده است.
تلاشان ادامه داد: قیام سیدالشهدا(ع) هم «فیالله» بود و هم «لله»؛ یعنی هم در مسیر خدا انجام گرفت و هم تنها برای خدا بود، زیرا ارزش هر عملی به میزان اخلاص آن وابسته است و هنگامی که بزرگترین سرمایه انسان، یعنی جان او، در این راه تقدیم شود، آن عمل به اوج کمال و ارزش میرسد.
وی به ادامه فراز زیارت اربعین اشاره و خاطرنشان کرد: در این زیارت، دو عامل اصلی سقوط جوامع انسانی «جهالت» و «حیرت ضلالت» معرفی شده که جهل، تنها ناآگاهی علمی نیست، بلکه غفلت از حقیقت، ناتوانی در تشخیص حق از باطل و گرفتار شدن در فضای تحریف و فریب را نیز در بر میگیرد و از سوی دیگر، حیرت ضلالت، سرگردانی انسان در مسیرهای انحرافی است؛ وضعیتی که فرد، راه صحیح را گم میکند و در گرداب باطل گرفتار میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه تأکید کرد: بر همین اساس، اربعین تنها یادآور یک حادثه تاریخی نیست، بلکه استمرار نهضتی است که رسالت آن مبارزه با جهل، تحریف و گمراهی بوده و هر قدمی که در مسیر اربعین برداشته میشود، در حقیقت اعلام وفاداری به راهی است که هدف آن آگاهیبخشی، احیای حقیقت و هدایت جامعه انسانی است.
تلاشان گفت: اگر امروز فرهنگ اربعین در جهان گسترش یافته و هر سال بر شمار عاشقان سیدالشهدا(ع) افزوده میشود، به دلیل آن است که پیام عاشورا محدود به زمان و مکان خاصی نیست؛ بلکه پاسخی ماندگار به نیاز همیشگی بشر برای رهایی از جهل، ظلم و انحراف بوده و از این منظر، اربعین را باید مدرسه دائمی بصیرت، معرفت و تربیت انسان دانست.
وی ضمن تأکید بر پیوند عمیق فرهنگ اربعین با مکتب ایثار و شهادت، گفت: یکی از زیباترین جلوههای سفر معنوی اربعین اسن است که زائرین، گامهای خود را به نیت یکی از شهدای ایران اسلامی و در مسیر زنده نگه داشتن فرهنگ شهادت بردارند.
استادیار علوم قرآن و حدیث اظهار کرد: هنگامی که از اربعین سخن میگوییم، نمیتوان از شهید و شهادت سخن نگفت؛ زیرا اربعین ادامه راه عاشورا و عاشورا نیز اوج مکتب ایثار و شهادت بوده و به همین دلیل، همواره بر تبیین فرهنگ شهادت تأکید میکنیم، چرا که این فرهنگ، ضامن پویایی و ماندگاری جامعه اسلامی است.
تلاشان افزود: کسانی که عازم سفر اربعین هستند یا اکنون در این مسیر نورانی گام برمیدارند، شایسته است این حرکت معنوی را به نیت یکی از شهدای ایران اسلامی انجام دهند، زیرا این نیت، علاوه بر تعمیق پیوند قلبی با شهدا، یاد و نام آنان را نیز در جامعه زنده نگه میدارد.
وی به جایگاه والای شهدا در فرهنگ اسلامی اشاره و ادامه داد: هر زائر میتواند قدمهای خود را به نام یکی از شهدای این سرزمین بردارد، چرا که این حرکت، نشاندهنده استمرار فرهنگ ایثار، مقاومت و شهادت در میان ملت ایران بوده و هر اندازه این فرهنگ در جامعه تقویت شود، آرمانهای شهدا نیز زندهتر خواهد اهد ماند.
این استاد علوم قرآن و حدیث در ادامه، به پیشینه تاریخی اربعین اشاره کرد و گفت: واژه «اربعین» در فرهنگ اسلامی به معنای «چهلم» است و در فرهنگ شیعه، بیش از هر چیز یادآور بیستم ماه صفر سال ۶۱ هجری قمری، یعنی چهلمین روز شهادت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفای ایشان است.
تلاشان افزود: آنچه امروز از آن با عنوان پیادهروی اربعین یاد میشود، حرکت عظیم عاشقان امام حسین(ع) از نجف اشرف تا کربلای معلی و مسیری حدود ۸۰ کیلومتر که هر سال میلیونها شیعه و حتی پیروان دیگر ادیان و مذاهب را گرد هم میآورد تا ارادت خود را به سیدالشهدا(ع) ابراز کنند.
وی درباره ریشههای تاریخی این سنت هم گفت: پس از واقعه عاشورا، دو رخداد مهم در تاریخ اربعین نقل شده نخست، بازگشت کاروان اهلبیت(ع) از شام و حضور آنان بر مزار امام حسین(ع) در کربلا که سید بن طاووس آن را نقل کرده و بر اساس این روایت، کاروان اسرا در مسیر بازگشت به مدینه، از راهنمای خود درخواست کرد از کربلا عبور کنند تا بر مزار شهیدان کربلا حاضر شوند و با اشک و اندوه، یاد عزیزان خود را گرامی بدارند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه سفر جابر بن عبدالله انصاری، صحابی بزرگ پیامبر اکرم(ص) برای زیارت مزار مطهر سیدالشهدا(ع) را از دیگر نقل های این سفر دانست و افزود: در برخی منابع تاریخی از جمله نقل سیدبن طاووس آمده «که هنگامی که اهلبیت امام حسین(ع) از شام به سوی مدینه بازمیگشتند، در مسیر به سمت کربلا رفتند و بر مزار شریف امام حسین(ع) حاضر شدند و به سوگواری پرداختند».
وی خاطرنشان کرد: همچنین جابر بن عبدالله انصاری، از یاران پیامبر اکرم(ص)، در سن ۷۶ سالگی و با وجود نابینایی، از مدینه به سمت کربلا حرکت کرد تا به زیارت امام حسین(ع) مشرف شود و عطیه بن سعد عوفی نیز در این سفر همراه جابر بود و برخی نقلها، زیارت اربعین موجود را به روایت او مرتبط میدانند.
تلاشان با بیان اینکه پیادهروی اربعین در طول تاریخ همواره یک مسیر ثابت و بدون فراز و نشیب نبوده، گفت: این حرکت معنوی در دورههای مختلف تاریخی شرایط متفاوتی داشته و در دورههایی که حکومتهای شیعی مانند آلبویه و صفویه حضور داشتند، زمینه برگزاری این مراسم فراهم بود، اما در دوره حکومت بعث عراق و بهویژه دوران صدام، محدودیتهای شدیدی علیه زائرین اعمال شد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه افزود: رژیم بعث با زیارت امام حسین(ع) مخالفت میکرد و برخوردهای سختی با زائرین داشت، اما پس از سقوط این رژیم در سال ۲۰۰۳ میلادی، بار دیگر پیادهروی اربعین با شکوه و عظمت بیشتری احیا شد و امروز به یکی از بزرگترین اجتماعات مردمی جهان تبدیل شده است.
وی گفت: اگر بخواهیم مهمترین نقطه تاریخی در شکلگیری سنت اربعین را بیان کنیم، سفر جابر بن عبدالله انصاری از مدینه به کربلا برای زیارت سیدالشهدا(ع)، یکی از مهمترین رویدادهایی است که در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است.
ادامه دارد......
نظر شما