دکتر «علیرضا عالمی»، مدیر گروه مطالعات تمدنی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان، با تبیین ابعاد تمدنی راهپیمایی اربعین، اظهار کرد: از منظر تمدنی، اربعین صرفاً یک آیین مذهبی یا مناسک عزاداری نیست، بلکه یکی از مهمترین سازوکارهای بازتولید تمدن شیعی به شمار میآی؛هر تمدنی زمانی تداوم مییابد که بتواند هویت، ارزشها، الگوهای رفتاری و شبکههای اجتماعی خود را در نسلهای مختلف بازتولید کند و اربعین یکی از برجستهترین عرصههای تحقق این فرآیند است.
اربعین نشان میدهد ارزشهای برخاسته از مکتب اهلبیت(ع) تنها آرمانهایی ذهنی نیستند، بلکه قابلیت تحقق در عرصه اجتماع را دارند. زیست اربعینی، هرچند در بازهای محدود شکل میگیرد، اما نمونهای عینی از جامعهای است که در آن خدمت، ایثار، تعاون، اعتماد، کرامت انسانی و مسئولیتپذیری اجتماعی در گسترهای وسیع تجربه میشود؛ از همین رو میتوان اربعین را «نمونهای فشرده از زیست تمدنی اسلام» دانست؛ الگویی که امکان تحقق آن در مقیاسی گستردهتر را به نمایش میگذارد.وی با اشاره به نقش هویت جمعی در شکلگیری تمدن افزود: هیچ تمدنی بدون هویت مشترک شکل نمیگیرد. اربعین هر سال میلیونها شیعه و دوستدار اهلبیت(ع) را از دهها کشور با زبانها، فرهنگها و قومیتهای مختلف حول یک روایت واحد گرد هم میآورد؛ روایتی که بر مفاهیمی همچون توحید، ولایت، امامت، ایثار، وفاداری، عدالتخواهی، آزادیخواهی، صبر و همبستگی اجتماعی استوار است و نشان میدهد این منظومه ارزشی توان ایجاد پیوندهای فراملی و فراتر از مرزهای جغرافیایی و قومی را دارد.
دکتر عالمی ادامه داد: اربعین نشان میدهد ارزشهای برخاسته از مکتب اهلبیت(ع) تنها آرمانهایی ذهنی نیستند، بلکه قابلیت تحقق در عرصه اجتماع را دارند. زیست اربعینی، هرچند در بازهای محدود شکل میگیرد، اما نمونهای عینی از جامعهای است که در آن خدمت، ایثار، تعاون، اعتماد، کرامت انسانی و مسئولیتپذیری اجتماعی در گسترهای وسیع تجربه میشود؛ از همین رو میتوان اربعین را «نمونهای فشرده از زیست تمدنی اسلام» دانست؛ الگویی که امکان تحقق آن در مقیاسی گستردهتر را به نمایش میگذارد.
وی تصریح کرد: بر این اساس، اربعین صرفاً یادبود یک واقعه تاریخی نیست، بلکه نمایش عملی ظرفیتهای تمدنی اسلام و تمرینی اجتماعی برای تحقق تمدن اسلامی به شمار میرود.
مدیر گروه مطالعات تمدنی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در ادامه با تشریح مهمترین ظرفیتهای تمدنی اربعین اظهار کرد: نخستین ظرفیت، بازتولید هویت تمدنی است. اربعین با بازخوانی مستمر نهضت عاشورا، حافظه تاریخی و هویت جمعی شیعه را زنده نگه میدارد و پیوند نسلهای مختلف را با منظومه فکری و ارزشی اهلبیت(ع) استحکام میبخشد.
وی افزود: دومین ظرفیت، تولید و تقویت سرمایه اجتماعی است. شکلگیری گسترده اعتماد، تعاون، همدلی، ایثار و خدمترسانی داوطلبانه در میان میلیونها زائر، جلوهای کمنظیر از سرمایه اجتماعی را به نمایش میگذارد؛ سرمایهای که از مهمترین مؤلفههای شکلگیری و تداوم هر تمدن محسوب میشود.
دکتر عالمی، شکلگیری شبکه تمدنی جهان اسلام را سومین ظرفیت اربعین دانست و گفت: این اجتماع عظیم، یکی از گستردهترین شبکههای ارتباطی میان ملتهای مسلمان را ایجاد میکند؛ شبکهای که در صورت نهادینه شدن، میتواند زمینهساز همکاریهای علمی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی میان جوامع اسلامی و بسترساز تمدنسازی باشد.
وی ادامه داد: چهارمین ظرفیت اربعین، نمایش امکان تحقق زیست اسلامی است؛ این رویداد بهصورت عملی نشان میدهد که آموزههایی همچون مهماننوازی، ایثار، تعاون، نظم، مسئولیتپذیری و کرامت انسانی، تنها مفاهیمی آرمانی نیستند، بلکه قابلیت تحقق در عرصه واقعی زندگی اجتماعی را دارند.
دکتر عالمی خاطرنشان کرد: از این رو، اربعین صرفاً یادبود یک واقعه تاریخی نیست، بلکه نمایش عملی ظرفیتهای تمدنی اسلام و تمرینی اجتماعی برای تحقق تمدن اسلامی به شمار میرود.
نخستین ظرفیت اربعین، بازتولید هویت تمدنی است. اربعین با بازخوانی مستمر نهضت عاشورا، حافظه تاریخی و هویت جمعی شیعه را بازتولید میکند و پیوند نسلهای مختلف را با منظومه فکری و ارزشی اهلبیت(ع) استحکام میبخشد.وی در ادامه با تشریح مهمترین ظرفیتهای تمدنی اربعین گفت: نخستین ظرفیت اربعین، بازتولید هویت تمدنی است. اربعین با بازخوانی مستمر نهضت عاشورا، حافظه تاریخی و هویت جمعی شیعه را بازتولید میکند و پیوند نسلهای مختلف را با منظومه فکری و ارزشی اهلبیت(ع) استحکام میبخشد.
مدیر گروه مطالعات تمدنی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی خاطرنشان کرد: پنجمین ظرفیت، تبدیل شدن اربعین به سرمایهای عینی برای تمدنسازی است؛ مهمترین امتیاز اربعین آن است که از سطح یک ایده و نظریه فراتر رفته و به واقعیتی اجتماعی، تکرارشونده و پایدار تبدیل شده است؛ ویژگیای که این پدیده را به سرمایهای ارزشمند برای مطالعه، الگوسازی و بهرهگیری در فرآیند تمدنسازی اسلامی تبدیل میکند.
دکتر عالمی در پایان تأکید کرد: اگر تمدن را مجموعهای از هویت مشترک، نظام ارزشی، سرمایه اجتماعی، نهادهای پایدار و الگوی زیست جمعی بدانیم، اربعین یکی از مهمترین عرصههای بازتولید این عناصر در جهان تشیع است؛ از اینرو، مطالعه اربعین نباید صرفاً در چارچوب آیینهای مذهبی محدود شود، بلکه لازم است به عنوان یک پدیده تمدنی و سازوکاری مؤثر در بازتولید تمدن شیعی و تحقق تمدن نوین اسلامی مورد تحلیل و پژوهش قرار گیرد.
نظر شما