حجتالاسلام والمسلمین دکتر امیرمحسن عرفان در گفتگو با خبرگزاری شبستان در استان قم، با اشاره به ظرفیتهای تمدنی اربعین گفت: قدرت نرم به معنای توانایی اثرگذاری بر ترجیحات و اولویتهای دیگران به شیوهای نامحسوس است و فرهنگ عاشورا از چنین ظرفیتی برخوردار است؛ ظرفیتی که میتواند در معادلات تمدنی جهان اسلام نقشآفرین باشد.
وی با تأکید بر ضرورت تفکیک میان وجه تاریخی و وجه آموزهای عاشورا افزود: در طول تاریخ، بیشتر به مصائب عاشورا پرداخته شده تا پیامها و آموزههای تمدنساز آن؛ در حالی که خوانش تمدنی از عاشورا، حلقه مفقوده زیست ایمانی امروز است و باید بیش از گذشته مورد توجه اندیشمندان قرار گیرد.
پیادهروی اربعین صرفاً یک اجتماع مذهبی نیست، بلکه دارای نشانگان روشن تمدنی و ظرفیتهای گسترده تمدنسازی است
این استاد دانشگاه ادامه داد: پیادهروی اربعین صرفاً یک اجتماع مذهبی نیست، بلکه دارای نشانگان روشن تمدنی و ظرفیتهای گسترده تمدنسازی است. نخستین ویژگی آن، ایجاد وحدت و ظرفیت بسیجگری است؛ ویژگیای که از منظر نظریهپردازان تمدن، یکی از مهمترین مؤلفههای شکلگیری تمدنها به شمار میرود.
وی گفت: در اربعین، اختلافات قومی، نژادی، سیاسی، حزبی و حتی مذهبی رنگ میبازد و انسانها حول محور محبت امام حسین (ع) گرد هم میآیند. شعارهایی همچون «الحسین یجمعنا» و «الحسین یوحدنا» نیز بیانگر همین ظرفیت وحدتآفرین و گفتمانساز اربعین است.
حجتالاسلام عرفان، فرهنگسازی و هنجارسازی را دومین ظرفیت تمدنی اربعین دانست و تصریح کرد: در این حرکت عظیم، ارزشهایی همچون ایثار، نوعدوستی، همدلی، تعامل اجتماعی و همزیستی فرهنگی تقویت میشود و تعارضات فرهنگی به حداقل میرسد. این ویژگی، قدرت نرمی را ایجاد میکند که در بسیاری از ایدئولوژیهای ملیگرایانه و جریانهای افراطی مشاهده نمیشود.
وی سومین ظرفیت اربعین را ایجاد خودآگاهی تمدنی عنوان کرد و افزود: اربعین، جایگاه تمدنی اسلام و تشیع انقلابی را بازنمایی میکند و مقاومت و استقامت در برابر تمدن غرب را به عنوان یکی از مهمترین شاخصههای هویت تمدنی شیعه به نمایش میگذارد.
این استاد دانشگاه با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب گفت: به تعبیر رهبر شهید انقلاب اسلامی، انقلاب اسلامی توانست دوگانه تمدنی لیبرالیسم و کمونیسم را به تقابل تمدن اسلام و تمدن غرب تبدیل کند و از این منظر، مقاومت در برابر تمدن غرب، مقیاسی تمدنی پیدا کرده است.
باید سبک زندگی، رفتارهای اجتماعی و نظام ارزشها بر اساس فرهنگ اربعین مهندسی شود تا این فرهنگ در متن زندگی فردی و اجتماعی استمرار پیدا کند.
وی با بیان اینکه اربعین باید در چارچوب تقابل تاریخی جبهه حق و باطل تحلیل شود، خاطرنشان کرد: پرسش اساسی این نیست که چه کسی امام حسین (ع) را به شهادت رساند، بلکه باید پرسید چه عواملی به شهادت امام حسین (ع) انجامید؛ این نگاه، نگاهی تمدنی است که فراتر از روایت تاریخی، به ریشههای تقابل حق و باطل میپردازد.
حجتالاسلام عرفان همچنین کنش فعال حقباوران را از دیگر نشانههای خودآگاهی تمدنی دانست و گفت: یاری جبهه حق نیازمند اقدام بهموقع و عبور از انفعال است و اربعین این روحیه مسئولیتپذیری و کنشگری را در جامعه مؤمنان تقویت میکند.
وی چهارمین ظرفیت اربعین را احیای نظام معنایی متعالی برشمرد و گفت: پیادهروی اربعین نظامی از ارزشها و معانی متعالی را شکل میدهد که صیانت و پاسداشت آن برای استمرار حرکت تمدنی جهان اسلام ضروری است.
این استاد دانشگاه در ادامه به الزامات تحقق خوانش تمدنی از عاشورا و اربعین پرداخت و تصریح کرد: نخستین الزام، نگاه منظومهای و نظاممند به عاشورا و اربعین است؛ زیرا نگاههای جزئی و مقطعی نمیتواند ابعاد تمدنی این نهضت را تبیین کند.
وی ادامه داد: دومین الزام، عبور از تحلیلهای مقطعی و توجه به سنتهای الهی و تقابل تاریخی حق و باطل است. فرهنگ اربعین نباید به چند روز از سال محدود شود، بلکه ارزشهایی مانند ایثار، ازخودگذشتگی، تعامل اجتماعی و همبستگی باید در تمام طول سال در جامعه جریان یابد.
حجتالاسلام عرفان، طراحی الگوهای عملیاتی مبتنی بر فرهنگ عاشورا و اربعین را سومین ضرورت خوانش تمدنی دانست و افزود: باید سبک زندگی، رفتارهای اجتماعی و نظام ارزشها بر اساس فرهنگ اربعین مهندسی شود تا این فرهنگ در متن زندگی فردی و اجتماعی استمرار پیدا کند.
وی با انتقاد از نگاههای صرفاً احساسی به عاشورا گفت: گاهی در مراسم عاشورا داغ میشویم اما پخته نمیشویم؛ در حالی که پختگی در فرهنگ عاشورا مستلزم تعمیق بینش، ارتقای ارزشها و تغییر رفتار است و این سه مؤلفه باید در سراسر سال تداوم یابد.
حجتالاسلام عرفان در پایان، مسئلهشناسی در مقیاس تمدنی، تقویت تابآوری اخلاقی، مقابله با جنگ شناختی و مهندسی فرهنگ مقاومت و استقامت را از مهمترین ضرورتهای پیش روی اندیشمندان و فعالان فرهنگی دانست و تأکید کرد: بهرهگیری از ظرفیتهای تمدنی اربعین، نیازمند پژوهشهای عمیق و برنامهریزی راهبردی است.
نظر شما