به گزارش خبرنگار دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، آیین افتتاحیه همایش بین المللی تحقق وعده انتقام بعد از ظهر امروز (شنبه ۲۷ تیر) با حضور آیت الله "علی اکبر رشاد" رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، دکتر "مهدی جمشیدی " عضو هیئت علمی گروه فرهنگپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در حوزه علمیه مشکاه برگزار شد.
آیت الله رشاد در این مراسم گفت: مسئله انتقام یک اصطلاح عمیق و دقیق است. اصطلاحی که بعنوان خونخواهی تحت واژه "ثارالله" به زبان می آوریم کمی غلط انداز است و چه بسا در مقایسه تصور شود که تعبیری متفاوت از عنوان ثار و قصاص است.
وی با ارائه مختصری از واژه "ثار" و نهضت خونخواهی گفت: این واژه به لحاظ پیشینه تاریخی، واژه رایجی بوده و قبل از اسلام اگر فردی از قبیله ای توسط قبیله دیگر کشته می شد آنها هم سعی می کردند افرادی از قبیله مقابل را بکشند. در واقع این کار یک هنجار و سنت قبیله محور بوده است یعنی هر قبیله اگر کشته ای میداد از کل قبیله مقابل انتقام می گرفت نه صرفا از همان فرد قاتل.
قصاص، قبل از اسلام هم وجود داشته است
آیت الله رشاد با بیان اینکه در واقع یک سنت مباح یعنی قصاص با مجموعه ای از سنت های غلط و اشتباه مخلوط شده بود، تصریح کرد: برخی گفته اند قصاص اختصاص به اسلام دارد در حالی که قصاص در قبل از اسلام هم بوده است. ولی وقتی وارد ادبیات شیعی شد، تطور کلی پیدا کرد.
وی با اشاره به کاربرد این مفهوم در ادبیات قدسی به عنوان مثال در زیارتنامه ها و دعاهای خاص گفت: در ادبیات قدسی ما واژه " ثار" به " الله" افزوده شده است و برخی در بیان مفهوم آن گفته اند منظور "اهل ثار الله" است. یعنی اهل خون ولی خدا؛ کسانی که قرار است خون مقدسی را مطالبه کنند. به عبارت دیگر یعنی کسی که اهلیت دارد از دشمن او خوانخواهی شود و خونخواه او خداست.
رئیس پژواهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی خاطرنشان کرد: در احتمال دیگری گفته شده این واژه به معنای مفعولی بکار رفته است. یعنی کسی که خونخواه دارد و خونخواه او خداست. در احتمال سوم نیز به معنای فاعلی بکار رفته است. یعنی کسی که خونخواه است به خاطر خدا.
آیت الله رشاد افزود: برخی آن را "مجاز" دانسته اند مانند "یدالله" که استعاره است. برخی آن را از باب شرافت دانسته اند مانند بیت الله الحرام. چرا که خداوند خانه ندارد اما به جهت شرافت بخشیدن و شریف دانستن از آن به بیت الله تعبیر می شود. این مسئله در معنای "ثار" هم وارد شده و تطور معنایی پیدا کرده، مفاهیم لغوی و غیر لغوی یافته است.
وی یادآور شد: بعد از عاشورا نهضت های بسیاری رخ داد و بسیاری از کسانی که در جنایت عاشورا دخالت داشتند کشته شدند اما انتقام سیدالشهدا و خونخواهی او هنوز و همچنان ادامه دارد و با کشتن قاتلان، اینانتقام محقق نشده است.
شهادت امام جامعه را در حد یک قتل عادی تنزل ندهیم
وی با طرح این سوال که آیا خونخواهی اباعبدالله به این مفهوم و معناست که خون امام حسین علیه السلام با خون معاویه و یزید و... و. برابری میکند؟ مسلما نه. ما درباره حضرت حجت علیه السلام تعابیر جالبی در دعای ندبه داریم از جمله «اَینَ طالبُ بِدَم ِ المقتول بکربلا» و شعار همه یاران حضرت "یالثارات الحسین" ای خونخواهان حسین است. بنابراین مسئله "ثار"، صرفا قصاص نیست. خون ریختن نیست.
رئیس شورای حوزه های علمیه استان تهران خاطرنشان کرد: عناصر مختلفی در قتل دخیل هستند و برحسب آنها، حکم هم تفاوت می یابد. اینکه کسی قصد می کند امامجامعه را بکشد با کسی که سرباز جامعه را کشته، احکام متفاوتی دارد. ما نباید قتل و شهادت امام جامعه را در حد یک قتل عادی تنزل دهیم. یعنی بگوییم یک نفر بوده پس یک نفر باید قصاص شود.
ولی تاکید کرد: این خون محرک تاریخ می شود. باید این خو ن را به مقیاس تاریخ و در بستر تمدنی دید.
در ادامه دکتر محسن ردادی، مدیر گروه انقلاب اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در رابطه با سرمایه نمادین شهادت و بازتولید فرهنگ مقاومت سخنانی ایراد کرد.
وی با بیان اینکه سه نوع سرمایه داریم از سرمایه اجتماعی، سرمایه اقتصادی و سرمایه فرهنگی نام برد و افزود: سرمایه نمادین نیز در کنار این سرمایه ها قرار می گیرد. سرمایه نمادین اعتبار و مشروعیتی است که جامعه به یک فرد اعطا می کند.
شهادت رهبری، سرمایه اجتماعی ایران را زنده کرد
ردادی تصریح کرد: سرمایه اجتماعی در جمهوری اسلامی تا مدت ها گرفتار غفلت و بی توجهی بود و امروز به لطف خدا وضعیت بهتری یافته است. اما سرمایه نمادین همچنان در کنج غفلت است. چند ماه قبل، یعنی پیش از شهادت رهبری، بسیاری معتقد بودند نظام جمهوری اسلامی به پایان خط رسیده و دارای سرمایه اجتماعی نیست.
اما شهادت رهبر و زعیم امت، بعنوان یک سرمایه نمادین عظیم ایفای نقش کرد و آن سرمایه اجتماعی را دوباره زنده نمود. به عبارت دیکر سرمایه نمادین تبدیل به سرمایه اجتماعی شد.
وی خاطرنشان کرد: مسئله انتقام، بسیار فراتر از قتل یک فرد یا افراد است. نباید تصور کرد با کشته شدن قاتلان همه چیز تمام می شود. این انتقام و خونخواهی و کینه خواهی به این دلیل است که دشمن یک بی حرمتی عظیم را مرتکب شده که جبران نمی شود. همچنان که درباره سیدالشهدا هنوز بعد از گذشت این همه زمان، خونخواهی جبران نشده است.
خونخواهی می تواند سبک زندگی جدیدی بسازد
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: کینه خواهی می تواند تبدیل به یک سبک زندگی شود و باعث می شود افراد به شکلی دیگر زندگی کنند. همانطور که در این چند ماه سبک زندگی مردم ما تغییر کرد.
ردادی تصریح کرد: انتقام یک نوع سبک زندگی جدید و معرفت شناختی نو برای افراد ایجاد میکند. اما ممکن است منحرف شود. الان دشمن تمام تلاش خود را می کند تا بگوید انتقام هزینه گزافی برای شما خواهد داشت. در داخل هم تلاش می کنند انتقام را در کنار جنگ طلبی قرار دهند و خواهان عبور از انتقام هستند.
وی هشدار داد: این نوع تعامل با موضوع انتقام، به سرعت باعث فرسودگی سرمایه نمادین می شود. اگر این نوع ارزش زدایی از خون پدر امت ادامه یابد ارزش این سرمایه نمادین را از بین می برد.
نظر شما