حجت الاسلام امین مطهری مقدم، از مدیران مرکز رسیدگی به امور مساجد خراسان در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در مشهد، در خصوص نقش و کارکردهای مسجدگفت: با نگاهی به جایگاه مسحدالنبی و مسجد قبا در صدر اسلام می توان به خوبی جایگاه و کارکردهای مسجد را دریافت.
وی افزود: پس از هجرت پیامبر اعظم(ص) به مدینه، مسجدالنبی به مرکز اصلی شکلگیری جامعه اسلامی تبدیل شد. این مسجد تنها محلی برای اقامه نماز نبود، بلکه قلب تپنده امت نوپای اسلامی بود؛ جایی که مردم در آن با پیامبر(ص) ارتباط مستقیم داشتند، معارف الهی را فرا میگرفتند و برای ساخت جامعه جدید آماده میشدند. مسجدالنبی نشان داد که در منطق اسلام، عبادت از متن زندگی اجتماعی جدا نیست و مسجد میتواند همزمان محل بندگی خدا و هدایت جامعه باشد.
مسجد؛ مرکز تعلیم و تربیت امت
حجت الاسلام مطهری مقدم بیان کرد: یکی از مهمترین کارکردهای مسجدالنبی، نقش آموزشی و تربیتی آن بود. پیامبر اکرم(ص) در این مسجد به تعلیم قرآن، تبیین معارف دین و تربیت شخصیتهایی پرداخت که بعدها حاملان پیام اسلام شدند. مسجد، مدرسهای بود که انسانهایی مؤمن، آگاه و مسئول تربیت میکرد. این تجربه تاریخی نشان داد که مسجد باید علاوه بر اقامه شعائر، محل رشد فکری و معنوی جامعه باشد و نسلهایی را تربیت کند که توان ادامه مسیر الهی را داشته باشند.
وی گفت: در الگوی نبوی، مسجد محل فاصله گرفتن رهبر جامعه از مردم نبود، بلکه نقطه ارتباط مستقیم میان پیامبر(ص) و امت بود. مردم مسائل خود را در مسجد مطرح میکردند، هدایت میگرفتند و در جریان تصمیمات جامعه اسلامی قرار میگرفتند. این ویژگی نشان میدهد که مسجد در نظام اسلامی باید محل حضور، ارتباط و اعتماد متقابل میان مردم و رهبران دینی باشد و نقش خود را در هدایت اجتماعی ایفا کند.
مسجد؛ پایگاه مدیریت جامعه اسلامی
این فعال مسجدی بیان کرد: مسجدالنبی در کنار کارکرد عبادی و تربیتی، نقش مدیریتی نیز داشت. بسیاری از تصمیمهای مهم جامعه اسلامی در همین مکان اتخاذ میشد و امور مختلف امت از این پایگاه سامان مییافت. این مسئله نشان میدهد که در نگاه اسلام، دین از عرصه اجتماعی جدا نیست و مسجد میتواند مرکز هماهنگی و مدیریت حرکت جامعه باشد. تجربه مسجدالنبی الگویی برای آن است که مسجد در متن تحولات اجتماعی حضور فعال داشته باشد.
وی تاکید کرد: امروز بازخوانی تجربه مسجدالنبی برای احیای نقش واقعی مساجد ضروری است. مسجدی که تنها به برنامههای محدود عبادی بسنده کند، از بخش مهمی از هویت خود فاصله گرفته است. الگوی نبوی نشان میدهد که مسجد باید محل عبادت، معرفت، تربیت، خدمت و هدایت باشد. بازگشت به این الگو، زمینه تبدیل مسجد از یک فضای صرفاً عبادی به یک پایگاه اثرگذار اجتماعی و تمدنی را فراهم میکند.
حجت الاسلام مطهری مقدم گفت: مسجدالنبی نشان داد که مسجد در اندیشه اسلامی یک نهاد جامع است که عبادت، تربیت، هدایت و مدیریت جامعه را در کنار هم قرار میدهد. این مسجد توانست از انسانهای پراکنده، یک امت منسجم بسازد و زمینه شکلگیری تمدن اسلامی را فراهم کند. هر تلاش برای تحول مسجد در عصر حاضر باید با بازگشت به این الگوی اصیل آغاز شود؛ الگویی که مسجد را مرکز حرکت و هدایت جامعه میداند.
مسجد قبا؛ آغاز شکلگیری جامعه توحیدی
وی با اشاره به ماجرای هجرت پیامبر(ص) افزود: هجرت پیامبر اعظم(ص) تنها یک جابهجایی تاریخی از مکه به مدینه نبود، بلکه آغاز مرحلهای جدید در تحقق جامعه اسلامی بود. پیامبر(ص) پس از هجرت، پیش از هر اقدام دیگری، به ایجاد یک پایگاه مرکزی برای گردهمایی مؤمنان پرداخت؛ زیرا جامعه اسلامی نیازمند نقطهای بود که هویت، ارزشها و روابط اجتماعی آن را سامان دهد. مسجد قبا نخستین جلوه این نگاه بود؛ جایی که توحید از سطح باور فردی عبور کرد و به محور شکلگیری یک جامعه مؤمنانه تبدیل شد.
وی ادامه داد: ساخت مسجد قبا نشان داد که در منطق اسلام، جامعه پیش از آنکه به ساختارهای پیچیده سیاسی و اقتصادی نیاز داشته باشد، به یک مرکز هویتی و معنوی نیازمند است. مسجد قبا محل اتصال انسانها به خدا، پیوند مؤمنان با یکدیگر و آغاز شکلگیری روابط جدید اجتماعی بود. این مسجد تنها یک فضای عبادی نبود؛ بلکه نماد این حقیقت بود که حرکت اسلامی از یک پایگاه توحیدی آغاز میشود و انسانها را برای ساخت جامعهای بر اساس ایمان آماده میکند.
حجت الاسلام مطهری مقدم گفت: یکی از ویژگیهای مهم مسجد قبا، پیوند میان عبادت و مسئولیت اجتماعی بود. در این مسجد، مؤمنان تنها برای ارتباط با خدا گرد هم نمیآمدند، بلکه برای ساختن یک جامعه جدید نیز آماده میشدند. نماز، ذکر و بندگی در مسجد، انسانهایی را تربیت میکرد که در برابر جامعه خود احساس مسئولیت داشتند. اسلام با قرار دادن مسجد در آغاز حرکت اجتماعی خود نشان داد که معنویت واقعی، انسان را از جامعه جدا نمیکند؛ بلکه او را برای خدمت و نقشآفرینی آماده میسازد.
مسجد؛ مرکز شکلگیری هویت امت
وی تصریح کرد: جامعه نوپای اسلامی نیازمند هویتی مشترک بود تا مهاجر و انصار، اقوام و گروههای مختلف را در کنار یکدیگر قرار دهد. مسجد قبا این نقش هویتبخش را ایفا کرد و بستری برای شکلگیری امت اسلامی فراهم آورد. در فضای مسجد، مؤمنان با یکدیگر ارتباط پیدا کردند، ارزشهای مشترک را آموختند و خود را متعلق به یک حرکت بزرگ الهی دانستند. این تجربه نشان داد که مسجد میتواند محور انسجام اجتماعی و عامل وحدت جامعه مؤمنان باشد.
وی بیان کرد: تجربه مسجد قبا یک الگوی ماندگار برای همه دورانها ارائه کرد: هر حرکت بزرگ الهی نیازمند پایگاهی برای تربیت انسان، تولید فرهنگ و سازماندهی جامعه است. مسجد در این الگو، نقطه آغاز تمدنسازی است؛ زیرا تمدن پیش از آنکه در بناها و ساختارها شکل بگیرد، در دلها و اندیشههای انسانها ساخته میشود. مسجد قبا نشان داد که جامعهسازی اسلامی از یک مرکز معنوی آغاز میشود که انسانها را برای تحقق اهداف بزرگ الهی تربیت میکند.
حجت الاسلام مطهری مقدم یادآور شد: مسجد قبا نیز ثابت کرد که مسجد در اندیشه اسلام، صرفاً یک مکان برای انجام عبادت نیست؛ بلکه نقطه آغاز ساخت انسان و جامعه است. نخستین مسجد اسلام، الگویی را ارائه کرد که در آن بندگی خدا، انسجام اجتماعی، تربیت انسان و حرکت تاریخی در کنار یکدیگر قرار میگیرند. بازگشت به هویت حقیقی مسجد یعنی بازگشت به همان منطقی که پیامبر اعظم(ص) برای ساخت جامعه اسلامی آغاز کرد؛ منطقی که مسجد را قلب تپنده حرکت امت قرار میدهد.
نظر شما