به گزارش خبرگزاری شبستان، دکتر سید مرتضی میرسراجی، استادیار دانشگاه، در یادداشتی اختصاصی با عنوان «ارائۀ پیشنهادهای فرهنگی جدید» به لزوم رویکرد تقریبی به عنوان نیاز فراموش شدۀ بخش معنوی کشور و به طور کل جهان اسلام پرداخته است. متن این نوشتار در ادامه مرور می شود.
در طول تاریخ پُرفراز و نشیب اسلام عزیز، بسیاری از مسلمانان به جُرمِ «محبتِ امیرالمؤمنین، حضرت علی (ع)»، متحمل اذیت و آزارهای فراوانی شدهاند. مخالفان و دشمنان آن حضرت (ع)، برای سرکوبِ مُحبّان و دوستداران ایشان از هیچ عمل غیرانسانی و شَنیعی فروگذار نکردند؛ از تهدید، دشنام، تحقیر و زندان گرفته تا تبعید، تخریبِ جایگاههای علمی (منبر)، ایجاد جراحت، شلاق، محرومیتهای اجتماعی و در نهایت، قتل و اعدام!
نکتۀ قابل تأمل اینجاست که محبتِ امام علی (ع) محدود به مرزهای مذهبی نیست؛ چرا که شیعه، سُنی و حتی غیرمسلمانان، همگی مجذوبِ این مظهرِ تامِ انسانیت و مصداق کامل عبودیت هستند.
برای نمونه، گواه این مدعا، برخورد خشنِ دشمنانِ کینهتوز با عالمانِ اهلسنت است که تنها به جُرمِ نقلِ فضیلتی از فضائلِ آن بزرگوار در کتابها یا کلاسهای درس خویش، آزار دیده و مورد فشار قرار میگرفتند!
یکی از مثال هایِ بارزِ ثبتشده در تواریخِ معتبر اهل سنت، داستانِ تأسف برانگیز «ابوعَمْرو نَصْر بن علی جَهْضَمی بَصْری» (م. ۲۵۰ ق.)، عالِم و راویِ حقمدارِ مذهب تسنن است.
«مُتوکل عباسی» (م. ۲۴۷ق.) که بُغض و کینۀ شدیدی نسبت به مولا علی (ع) و پیروان ایشان داشت، به محض این که به وی گزارش رسید «جَهضَمی» حدیثی در فضیلتِ امیرالمؤمنین (ع) با سلسلۀ اسناد و مشایخ خویش نقل کرده است، آنگاه دستور داد او را هزار ضربه شلاق بزنند! سپس متوکل با وساطتِ اطرافیان اطمینان یافت که او از «اهلِسُنّت» است (هَذَا الرَّجُلُ مِنْ أَهْلِ السُّنَّة) و «شیعه» نیست، آن وقت از اجرای حُکمِ خویش منصرف شد!
آن حدیث پُرماجرا -با تاوان «هزار شلاق» برای نقل کنندۀ آن- چه بوده است؟
باید گفت که آن حدیثی مختصر اما راهگشا برای پویندگانِ راه دین است؛ «أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ بِیَدِ حَسَنٍ وَحُسَیْنٍ، قَالَ: مَنْ أَحَبَّنِی وَأَحَبَّ هَذَیْنِ وَأَبَاهُمَا وَأُمَّهُمَا، کَانَ مَعِی فِی دَرَجَتِی یَوْمَ الْقِیَامَة.» [۱] (رسول خدا (ص) دستِ [امام] حسن (ع) و [امام] حسین (ع) را گرفتند و فرمودند: «هر کس که مرا و این دو نفر را (یعنی امام حسن و امام حسین علیهما السلام) و پدرشان (امیر مؤمنان حضرت علی علیه السلام) و مادرشان (حضرت فاطمۀ زهرا سلام الله علیها) را دوست بدارد، در «روز قیامت» با من همدرجه خواهد بود!)
بحث
۱-اگر روی این موضوع، چند لحظه تأمل و اندکی تفکر کنیم، به خوبی درمی یابیم که هزار ضربۀ شلاق به جهت عذاب و شکنجۀ یک انسان، آن هم فقط به خاطر نقل فضیلتی از فضائل امام علی (ع) مسألۀ کمی نیست که بخواهیم از آن به راحتی عبور نماییم.
این واقعه، گوشه ای از عمقِ نفرتِ حاکمانِ «عباسی» به ویژه متوکل را نسبت به حقیقتِ «ولایت» در جهان اسلام باز گو می نماید.
در این جا کلامِ امام علی (ع) که اتفاقاً در منابع اهلسنت نیز نقل و منعکس شده، عینیت مییابد که فرمودند: «أَنَا قَدْ ظُلِمْتُ عَدَدَ الْمَدَرِ وَ الْوَبَر» [۲] (به تعدادِ ذراتِ عالم، به من ظلم شده است!)
انتخابِ واژگانِ «مَدَر» (کلوخهای (خشت هایِ) شهر) و «وَبَر» (کُرکهای حیواناتِ بیابان)، در گفتار امام علی (ع)، گویایِ بینهایت بودن و گستردگیِ ستمی است که از ناحیۀ خصم به ایشان و متعاقباً دوستداران و پیروان ایشان روا داشتهاند.
۲-نَصر بن علی جَهضَمی از دیدگاه رجالیان و علمای اهل سنت، شخصی موثق و مورد اعتماد- اصطلاحاً «ثِقَه» - در نقل اخبار و روایات از پیامبر مکرم اسلام (ص) بوده است. [۳]
۳- نقل این حدیث در میان اهل سنت، منحصر به جَهضَمی نیست و در منابعِ متقدم و معتبری-از دیدگاه اهل تسنن- مثلاً قبل از جهضمی همچون «مُسنَدِ احمد بن حَنْبَل» [۴]-مُتوفّای ۲۴۱ق. - و بعد از او «سُنَن تِرْمَذی» [۵]-درگذشتۀ ۲۷۹ق. - نیز ثبت و ضبط شده است که اینان نیز از عالمانِ برجسته و «ثِقَه» (مورد اعتماد) سُنیان به شمار میروند که این امر نشان میدهد حقیقتِ فضایلِ اهلبیت (ع) چنان درخشنده بوده که در اعصارِ خفقان نیز راهِ خود را به کتبِ حدیثی اهل سنت و نقل راویان مورد اعتماد آنان نیز گشوده بوده و به ثبت آن اهتمام میورزیدند.
۴- این گزارش، پرده از حقیقتی تلخ برمیدارد؛ چه بسیار احادیثِ نابی که به دلیلِ ترسِ راویان از تیغِ جلادانِ معاند، از میان رفته یا حذف شده است.
پیشنهاد فرهنگی
در راستای همدردی با مظلومیتِ تاریخیِ امام علی (ع) و التیام کوچکی بر ظلم فراوانی که در حق ایشان در ایام حیات و ممات صورت پذیرفت و همین طور تکریمِ راویان و حدیثنگارانِ حقطلب و شجاع (از هر مذهب در این جا با تأکید بر اهل سنت)، شایسته است این حدیثِ «وحدتبخش و ولایی» به شکلی هنری در زمان ما احیا و به مردم شناسانده شود، برای نمونه:
استفاده در طراحیهای شهری و تابلوهای هنری توسط شهرداریها؛
محور قرار دادنِ این حدیث در مسابقاتِ خوشنویسی و نقاشیخط و امثال آن ها؛
ساختِ «اینفوگرافیک» یا «موشِن گرافیک» از داستان تاریخیِ جَهضَمی و متوکل با محوریت حدیث یاد شده؛
طراحیِ هدایای فرهنگی (کارت پُستال، قابهایِ کوچک و…) با لحاظ نمودن متنِ نورانی حدیث برای مناسبتهای مذهبی؛
همچنین درج آن حدیث شریف و اتفاقی که در رابطه با نقل آن برای جهضمی رخ داد در کتاب های دینی مدارس و دانشگاه ها و هر اقدام خلاقانه و هوشمندانۀ دیگر در این مسیر.
شایان ذکر است از آن جا که این حدیث به دلیل نقلِ اهلسنت، ظرفیتِ بالایی برای ایجاد همدلی میان شیعه و سُّنی دارد، احیای این حدیث، نه تنها بازخوانی مظلومیت امام علی (ع) است، بلکه تقریب و پل زدن میان دو مذهب» بر محورِ محبتِ مشترک به اهلبیت عصمت و طهارت (ع)» نیز می باشد. پس ما وارثانِ فضایلِ امیرالمؤمنین (ع)، امروز مسئولیت داریم که این «امانتهایِ به خون خفته» را از میانِ غبارِ تاریخ، احیا و مجدداً برای جامعۀ اسلامی زنده نماییم.
پی نوشت
[۱]تاریخ بغداد، ج۱۳، ص ۲۸۹
[۲]شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید، ج۴، ص ۱۰۶
[۳]مسند احمد بن حنبل، ج۲، ص۱۷
[۴]سنن الترمذی، ج۵، ص۴۵۹
[۵]تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۲۹۰
نظر شما