به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، کمتر حادثهای در تاریخ معاصر ایران را میتوان یافت که به اندازه واقعه مسجد گوهرشاد، مرز میان «قدرت سیاسی» و «اراده مردمی» را آشکار کرده باشد. بیست و یکم تیرماه یادآور فریاد مردمی است که در دفاع از باورهای دینی و هویت فرهنگی خود، گلوله را به جان خریدند اما حاضر نشدند از اعتقادشان دست بکشند. خونهایی که بر سنگفرش مسجد گوهرشاد جاری شد، ایستادگی در برابر پروژهای بود که میخواست هویت یک ملت را از ریشه دگرگون کند.
امروز، دههها پس از آن واقعه، مسئله عفاف و حجاب همچنان یکی از مهمترین موضوعات فرهنگی جامعه ایران است؛ موضوعی که اگرچه بارها درباره آن سخن گفته شده، اما همچنان محل بحث، دغدغه و مطالبه است. پرسش اصلی اینجاست که آیا این مسئله تنها با ابزارهای اداری، قانونی و نظارتی قابل حل است یا بیش از هر چیز نیازمند یک جریان فرهنگی، اجتماعی و مردمی است؟
نسخه حل مسئله حجاب از دل جامعه میگذرد
پژوهشگر مسائل فرهنگی و استاد دانشگاه، در گفتوگو با خبرنگار شبستان، با اشاره به اینکه مسئله عفاف و حجاب را باید در چارچوب یک پروژه فرهنگی و تمدنی تحلیل کرد، میگوید: تجربه نشان میدهد هرگاه ارزشهای فرهنگی صرفاً از مسیر قانون و برخوردهای اداری دنبال شدهاند، نتایج ماندگار و عمیقی به همراه نداشتهاند؛ اما زمانی که این ارزشها به یک باور اجتماعی و درونی تبدیل شدهاند، پایداری بیشتری پیدا کردهاند.
به گفته حمید شاکری واقعه مسجد گوهرشاد واکنش مردم به حذف هویت دینی و فرهنگی جامعه بود. همین موضوع باعث شده است که این حادثه، پس از گذشت نزدیک به یک قرن، همچنان در حافظه تاریخی ملت ایران زنده بماند.
این استاد دانشگاه معتقد است امروز نیز مهمترین راهکار برای تقویت فرهنگ عفاف و حجاب، بازسازی سرمایه اجتماعی و افزایش گفتوگوی فرهنگی در جامعه است.
به اذعان شاکری، خانواده، مسجد، مدرسه، دانشگاه، رسانه و مجموعههای مردمی باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا نسل جوان، فلسفه و کارکرد اجتماعی حجاب را با زبان اقناع و منطق بشناسد. اگر این ارتباط شکل بگیرد، بسیاری از آسیبهای فرهنگی نیز به مرور کاهش خواهد یافت.
وی با تاکید بر اینکه مسئولیت اجتماعی در حوزه فرهنگ، امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، اذان میکند حرکتهای مردمی، فعالیتهای فرهنگی خلاقانه، تولید محتوای فاخر و حضور فعال نخبگان میتواند اثرگذاری بسیار بیشتری نسبت به اقدامات مقطعی و دستوری داشته باشد.
به اعتقاد این پژوهشگر فرهنگی جامعه ایران برای عبور از چالشهای فرهنگی، بیش از هر چیز به امید، گفتوگو، تولید فکر و فعالیتهای فرهنگی مستمر نیاز دارد؛ زیرا فرهنگ را نمیتوان با دستور ساخت، باید آن را در متن زندگی مردم نهادینه کرد.
گوهرشاد؛ نماد ایستادگی در دفاع از هویت دینی
مدبر تأکید میکند که برای زنده نگه داشتن یاد شهدای گوهرشاد، باید فلسفه آن که ایستادگی برای نسل امروز است بازخوانی شود تا جامعه بداند چرا مردمی حاضر شدند برای حفظ اعتقادات خود، هزینهای چنین سنگین بپردازند.
امام جمعه جهرم نیز از ۲۱ تیرماه به عنوان روزی یاد کرد که تاریخ ایران، یکی از تلخترین صحنههای خود را به چشم دید؛ روزی که حکومت رضاخان با خشونتی کمسابقه، معترضان به سیاست کشف حجاب را در مسجد گوهرشاد به خاک و خون کشید.
به باور حجتالاسلام مدبر، اگرچه آن حادثه متعلق به دههها قبل است، اما پیام آن همچنان زنده است. مردمی که در گوهرشاد جان خود را فدای باورهایشان کردند، نشان دادند دفاع از ارزشهای دینی، بخشی از هویت تاریخی این ملت به شمار میرود.
مدبر تأکید میکند که برای زنده نگه داشتن یاد شهدای گوهرشاد، باید فلسفه آن که ایستادگی برای نسل امروز است بازخوانی شود تا جامعه بداند چرا مردمی حاضر شدند برای حفظ اعتقادات خود، هزینهای چنین سنگین بپردازند.
دغدغهای که همچنان پابرجاست
امام جمعه جهرم در ادامه، نگاه خود را از تاریخ به امروز معطوف کرده و با اشاره به وضعیت عفاف و حجاب در جامعه، از شرایط موجود ابراز نگرانی میکند. او معتقد است در برخی نقاط، وضعیت فرهنگی فاصله محسوسی با آرمانهای انقلاب اسلامی پیدا کرده و این موضوع نمیتواند برای دلسوزان فرهنگ و دین، بیاهمیت باشد.
اما نکته قابل تأمل در سخنان او، نوع نگاهش به شیوه حل این مسئله بود؛ نگاهی که مسئولیت را تنها متوجه دولت یا نهادهای رسمی نمیداند.
راهحل از دل جامعه میگذرد
مدبر با یادآوری سخنی از رهبر شهید انقلاب اسلامی، بر نقش مردم در حل مسائل فرهنگی تأکید میکند.
به گفته او، انتظار این است که بانوان مؤمن، خانوادههای متدین و نیروهای فرهنگی، خود به میدان بیایند و با روشهای اقناعی، اخلاقی و فرهنگی، زمینه تقویت فرهنگ عفاف و حجاب را فراهم کنند.
او تصریح میکند که تجربه نشان داده است نمیتوان همه امید را به ساختارهای اداری بست؛ چراکه برخی دستگاهها یا توان لازم را ندارند، یا اراده کافی برای ورود جدی به این عرصه در آنها دیده نمیشود.
از نگاه او، مسائل فرهنگی زمانی به نتیجه میرسند که خود مردم، احساس مسئولیت کنند و به جای انتظار از دیگران، نقش خود را در اصلاح فضای اجتماعی ایفا کنند.
«آتش به اختیار»؛ مسئولیت فرهنگی، نه برخورد امنیتی
از نگاه او، مسائل فرهنگی زمانی به نتیجه میرسند که خود مردم، احساس مسئولیت کنند و به جای انتظار از دیگران، نقش خود را در اصلاح فضای اجتماعی ایفا کنند.
یکی از محورهای اصلی سخنان امام جمعه جهرم، تبیین مفهوم «آتش به اختیار» است؛ مفهومی که به اعتقاد او، گاه دچار برداشتهای نادرست شده است.
مدبر توضیح میدهد که مقصود از این تعبیر، هرگز برخوردهای تند، اقدامات سلیقهای، هتاکی یا رفتارهای خارج از چارچوب قانون نیست. او «آتش به اختیار» را به معنای فعالیت فرهنگی خودجوش، برنامهریزیشده و مبتنی بر اندیشه میداند؛ حرکتی که در آن جوانان، فعالان فرهنگی، استادان، معلمان، هنرمندان و نخبگان اجتماعی، بدون انتظار از ساختارهای رسمی، برای ارتقای فرهنگ عمومی وارد میدان شوند.
به اعتقاد وی، اصلاح فرهنگ با زور، تهدید و اجبار امکانپذیر نیست؛ بلکه نیازمند تولید فکر، گفتوگو، اقناع و استمرار فعالیتهای فرهنگی است.
فرهنگ، پروژهای کوتاهمدت نیست
امام جمعه جهرم در بخش دیگری از سخنان خود، بر ضرورت برنامهریزی بلندمدت در حوزه فرهنگ تأکید میکند. او معتقد است هیچ تحول فرهنگی با تصمیمهای مقطعی یا اقدامات هیجانی شکل نمیگیرد. همانگونه که آسیبهای فرهنگی در طول سالها ایجاد شدهاند، اصلاح آنها نیز نیازمند صبر، استمرار، آموزش و مشارکت عمومی است.
از نگاه او، مساجد، خانوادهها، مدارس، دانشگاهها و مجموعههای فرهنگی باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا بتوانند گفتمان عفاف و حجاب را به زبانی قابل فهم برای نسل جوان بازتولید کنند.
میراث گوهرشاد؛ مسئولیتی برای امروز
اگر گوهرشاد نماد مقاومت در برابر تحمیل فرهنگی بود، امروز نیز حفظ آن میراث، نیازمند مسئولیتپذیری اجتماعی، کار فرهنگی مستمر و حضور آگاهانه مردم در میدان فرهنگ است.
آینده فرهنگ، بیش از هر چیز، در گرو مشارکت جامعه است؛ مشارکتی که با آگاهی، اخلاق، گفتوگو و کار فرهنگی ماندگار شکل خواهد گرفت.
نظر شما