به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از فارس، در جهان امروز، رقابت میان کشورها دیگر تنها در میدانهای نظامی یا عرصههای اقتصادی رقم نمیخورد؛ بخش مهمی از این رقابت در آزمایشگاهها، دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و مراکز نوآوری جریان دارد. هر کشوری که بتواند دانش را به فناوری، فناوری را به ثروت و ثروت را به قدرت ملی تبدیل کند، سهم بیشتری از آینده جهان خواهد داشت. از همین منظر، علم در نگاه رهبر شهید انقلاب اسلامی فارغ از یک فعالیت آموزشی یا دانشگاهی، بنیان اقتدار، استقلال و پیشرفت کشور به شمار میرفت.
در چهار دهه گذشته، بارها بر ضرورت تولید علم، خودباوری علمی، حمایت از نخبگان، توسعه فناوریهای نوین و پیوند میان دانشگاه و صنعت تأکید شد؛ رویکردی که سبب شد مفهوم «جهاد علمی» به یکی از کلیدواژههای مهم ادبیات پیشرفت کشور تبدیل شود.
در همین زمینه، حمید شاکری حقوقدان و استاد دانشگاه در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان، ابعاد مختلف این اندیشه را بررسی کرده و معتقد است تحقق تمدن نوین اسلامی بدون تحول در نگاه به علم و پژوهش امکانپذیر نخواهد بود.
جهاد علمی؛ نگاهی فراتر از آموزش دانشگاهی
این استاد دانشگاه با بیان اینکه مفهوم جهاد علمی در اندیشه رهبر شهید، بسیار گستردهتر از فعالیتهای مرسوم دانشگاهی است، اظهار کرد: علم زمانی ارزش راهبردی پیدا میکند که بتواند مسئلهای از جامعه را حل کند. اگر پژوهش تنها در کتابخانهها و مجلات علمی باقی بماند، هرچند ارزشمند است، اما نقش خود را در توسعه کشور به طور کامل ایفا نکرده است.
وی افزود: رهبر شهید همواره علم را با مسئولیت اجتماعی همراه میدیدند. از نگاه ایشان، پژوهشگر واقعی کسی است که دغدغه مردم را داشته باشد و دانش خود را برای رفع مشکلات کشور به کار گیرد.
به گفته شاکری، یکی از مهمترین ویژگیهای این نگاه، پیوند میان ایمان، مسئولیتپذیری و تخصص است؛ سه مؤلفهای که میتواند نیروی انسانی متخصص را به سرمایهای راهبردی برای آینده کشور تبدیل کند.
استقلال علمی؛ زیربنای استقلال سیاسی و اقتصادی
این استاد دانشگاه با اشاره به تحولات جهانی گفت: تجربه کشورهای مختلف نشان داده است هر اندازه وابستگی علمی و فناوری بیشتر باشد، امکان اعمال فشارهای سیاسی و اقتصادی نیز افزایش پیدا میکند.
وی ادامه داد: رهبر شهید از سالها پیش نسبت به وابستگی فناورانه هشدار میدادند، زیرا معتقد بودند واردات صرف فناوری، هیچ کشوری را به قدرت پایدار تبدیل نمیکند. آنچه اقتدار میآفریند، توان طراحی، تولید و توسعه فناوری در داخل کشور است.
او افزود: امروز بسیاری از ابزارهای فشار اقتصادی از مسیر فناوری اعمال میشود؛ بنابراین سرمایهگذاری در حوزه علم، در واقع سرمایهگذاری برای امنیت ملی محسوب میشود.
دانشگاه باید مسئلهمحور باشد
این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت تحول در نظام آموزش عالی گفت: دانشگاه زمانی نقش واقعی خود را ایفا میکند که از آموزش صرف فاصله بگیرد و به مرکز حل مسائل کشور تبدیل شود.
وی اظهار کرد: امروز بسیاری از مشکلات در حوزههای آب، انرژی، محیط زیست، کشاورزی، صنعت، سلامت، مدیریت شهری و فناوری اطلاعات نیازمند راهکارهای علمی است و دانشگاه باید نخستین مرجع ارائه این راهکارها باشد.
به اعتقاد شاکری، پایاننامهها، رسالههای دکتری و طرحهای پژوهشی زمانی ارزش بیشتری پیدا میکنند که پاسخگوی نیازهای واقعی کشور باشند، نه اینکه صرفاً برای ارتقای رتبههای علمی تولید شوند.
نخبگان؛ بزرگترین سرمایه کشور
وی با اشاره به نقش سرمایه انسانی در توسعه گفت: هیچ کشوری بدون حفظ نخبگان و ایجاد انگیزه برای فعالیت آنان، مسیر پیشرفت را طی نکرده است.
این استاد دانشگاه افزود: حمایت از پژوهشگران، ایجاد امنیت شغلی، کاهش بروکراسی، تأمین زیرساختهای تحقیقاتی و فراهم کردن امکان تجاریسازی ایدهها، از مهمترین عوامل حفظ سرمایه انسانی است.
وی تصریح کرد: اگر پژوهشگر احساس کند ایده او شنیده میشود و امکان تبدیل آن به محصول وجود دارد، انگیزه ماندن و فعالیت در کشور چند برابر خواهد شد.
اقتصاد دانشبنیان؛ حلقه اتصال علم و معیشت
این استاد دانشگاه، اقتصاد دانشبنیان را یکی از مهمترین جلوههای عملی جهاد علمی دانست و گفت: رهبر شهید بارها بر ضرورت تبدیل علم به ثروت تأکید داشتند. این موضوع به معنای تجاریسازی دانش و استفاده از ظرفیت علمی کشور برای ایجاد اشتغال، افزایش بهرهوری و رشد اقتصادی است.
وی ادامه داد: شرکتهای دانشبنیان میتوانند حلقه اتصال میان دانشگاه و صنعت باشند؛ زیرا پژوهش را به محصول و فناوری را به بازار تبدیل میکنند.
به گفته شاکری، هر اندازه این شرکتها تقویت شوند، وابستگی کشور به واردات فناوری کاهش خواهد یافت.
هوش مصنوعی؛ فرصتی که نباید از دست برود
وی در ادامه با اشاره به تحولات پرشتاب فناوری گفت: هوش مصنوعی، زیستفناوری، فناوریهای کوانتومی و اقتصاد دیجیتال، مهمترین عرصههای رقابت آینده جهان هستند.
شاکری افزود: اگر دانشگاههای کشور از امروز برای تربیت نیروی انسانی متخصص در این حوزهها برنامهریزی نکنند، در سالهای آینده فاصله فناوری میان ایران و کشورهای پیشرو افزایش خواهد یافت.
وی تأکید کرد: نگاه رهبر شهید همواره آیندهنگر بود و بر همین اساس، ورود به فناوریهای نوظهور را ضرورتی اجتنابناپذیر میدانستند.
فرهنگ علمآموزی باید عمومی شود
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه توسعه علمی باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود، گفت: خانواده، مدرسه، رسانه، نهادهای فرهنگی و دستگاههای اجرایی هر یک سهمی در ترویج فرهنگ علمآموزی دارند و اگر این زنجیره به درستی عمل کند، جامعه نیز ارزش بیشتری برای پژوهش و نوآوری قائل خواهد شد.
وی در پایان تأکید کرد: اندیشه رهبر شهید درباره علم، نقشه راهی برای آینده کشور محسوب میشود؛ نقشهای که بر پایه خودباوری، تولید دانش، حمایت از نخبگان، توسعه فناوری، تقویت شرکتهای دانشبنیان و حل مسائل کشور از مسیر علم ترسیم شده است.
به گفته این استاد دانشگاه، هر اندازه سیاستگذاریهای علمی، دانشگاهها، مراکز پژوهشی و صنایع کشور در این مسیر همافزاتر عمل کنند، دستیابی به توسعه پایدار و اقتدار ملی نیز دستیافتنیتر خواهد بود؛ چرا که در دنیای امروز، آینده ملتها را نه منابع زیرزمینی، بلکه سرمایههای انسانی، دانش و نوآوری رقم میزند.
نظر شما