به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، این روزها که جامعه بیش از هر زمان دیگری با مفهوم فقدان، دوری، انتظار و دگرگونیهای ناخواسته زندگی روبهروست، بازگشت به مفاهیمی که ریشه در باورهای عمیق دینی دارند، میتواند افق تازهای پیش روی نگاه انسان بگشاید. گاه یک واژه قرآنی یا نامی از نامهای الهی، فراتر از یک مفهوم اعتقادی، به نسخهای برای آرامش، امید و بازسازی روح انسان تبدیل میشود؛ واژهای که انسان را از محدوده نگرانیهای روزمره فراتر میبرد و او را به حقیقتی بزرگتر پیوند میزند.
در فرهنگ اسلامی، اسماء الهی هر کدام دریچهای به یکی از جلوههای ربوبیت و تدبیر الهیاند؛ نامهایی که هر یک میتوانند در موقعیتی خاص، پاسخی به نیازهای روحی و فکری انسان باشند. یکی از این نامها «معید» است؛ نامی که کمتر درباره آن سخن گفته میشود، اما در دل خود مفاهیمی چون بازگشت، احیا، امید، معاد، انتظار و تجدید حیات را جای داده است.
«معید» به معنای بازگرداننده و احیاکننده است؛ خدایی که هر آنچه را از میان رفته، هر نعمتی را که از دست رفته و هر حیاتی را که پایان یافته است، هر زمان اراده کند، دوباره به جایگاه نخستین خود بازمیگرداند.
بازگشت، حقیقتی است که قرآن از آن برای ترسیم نسبت انسان با دنیا، آخرت و امید بهره میگیرد. از بازگشت پیامبران به وطن گرفته تا وعده رستاخیز و حتی امید به یافتن گمشدهها، همه در پرتو یکی از نامهای الهی معنا پیدا میکند؛ نامی که انسان را به اعتماد، توکل و امید فرامیخواند.
اگر به طبیعت با نگاه قرآن بنگریم، هر بهار یادآور قیامت و هر بازگشت آب به دریا نشانهای از معاد خواهد بود. مفهومی که در پرتو نام «معید» معنا مییابد و نشان میدهد همان خدایی که جهان را بارها زنده میکند، انسان را نیز برای زندگی جاودانه دوباره برخواهد انگیخت.
«معید»؛ نامی که از بازگرداندن سخن میگوید
حجتالاسلام والمسلمین محمدحسین مدبر با اشاره به یکی از فرازهای دعای جوشن کبیر که خداوند با نام «یا معید» خوانده میشود، توضیح میدهد که «معید» به معنای بازگرداننده و احیاکننده است؛ خدایی که هر آنچه را از میان رفته، هر نعمتی را که از دست رفته و هر حیاتی را که پایان یافته است، هر زمان اراده کند، دوباره به جایگاه نخستین خود بازمیگرداند.
به باور وی، این معنا علاوه بر معاد و قیامت، سنتی جاری در سراسر نظام آفرینش است؛ سنتی که انسان هر روز نمونههای آن را در طبیعت مشاهده میکند.
طبیعت؛ تابلوی همیشگی معاد
برای تبیین این حقیقت، مدبر از کتاب طبیعت مثال میآورد؛ همان کتابی که به گفته او، خداوند هر روز آن را در برابر دیدگان انسان میگشاید.
این کارشناس حوزه دین، با مثالی از چرخه آب میگوید بخار از دریا برمیخیزد، به ابر تبدیل میشود، باران بر زمین میبارد، رودها شکل میگیرند و سرانجام همه دوباره به دریا بازمیگردند؛ چرخهای که تصویری روشن از بازگشت در نظام آفرینش است.
در ادامه نیز از تغییر فصلها یاد میکند؛ از زمستانی که درختان را خشک و بیجان نشان میدهد و بهاری که همان شاخههای خاموش را دوباره سرشار از حیات میکند. از نگاه او، خداوند هر سال معاد را پیش چشم انسان به نمایش میگذارد تا باور بازگشت، تنها یک مفهوم ذهنی باقی نماند.
قصه پیامبران؛ روایتهای امید
در میانه این روایت، سخنان حجتالاسلام مدبر رنگ و بوی داستانهای قرآن به خود میگیرد.
او با تأکید بر اینکه امروز شیعیان از دیدار حضرت ولیعصر(عج) محروماند، این محرومیت را همیشگی نمیداند و میگوید همان خدایی که انسان را پس از مرگ زنده میکند و پیامبران را به وطنشان بازمیگرداند، میتواند دیدار امام عصر(عج) را نیز برای بندگانش تجدید کند.
او از حضرت یوسف(ع) و بازگشت دوبارهاش به آغوش پدر سخن میگوید؛ از حضرت موسی(ع) که پس از سالها دوری، به سرزمین خود بازگشت و از حضرت عزیر(ع) که خداوند پس از صد سال، او و مرکب و غذایش را دوباره زنده کرد.
به اعتقاد وی، این روایتها نمونههایی زنده از قدرت خداوند در بازگرداندن انسان، نعمت و امید هستند.
انتظار؛ وعدهای که محقق خواهد شد
بخش دیگری از سخنان مدبر به فرهنگ انتظار اختصاص دارد.
او با تأکید بر اینکه امروز شیعیان از دیدار حضرت ولیعصر(عج) محروماند، این محرومیت را همیشگی نمیداند و میگوید همان خدایی که انسان را پس از مرگ زنده میکند و پیامبران را به وطنشان بازمیگرداند، میتواند دیدار امام عصر(عج) را نیز برای بندگانش تجدید کند.
از نگاه وی، امید به ظهور نیز جلوهای از ایمان به «معید» بودن خداوند است؛ ایمانی که اجازه نمیدهد انتظار، به یأس و ناامیدی تبدیل شود.
وقتی قرآن، نسخه آرامش میشود
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه، مخاطبان را به برخی آیات قرآن ارجاع میدهد؛ آیاتی که به گفته او، در سنت دینی برای بازگشت گمشده یا سلامت مسافر مورد سفارش قرار گرفتهاند.
او با اشاره به آیه «إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرَادُّکَ إِلَی مَعَادٍ» یادآور میشود که خداوند همین وعده را به پیامبر اکرم(ص) نیز داد؛ آن روز که از مکه هجرت کرد و سالها بعد، با عزت و پیروزی به همان شهر بازگشت.
مدبر همچنین آیه «فَاللَّهُ خَیْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ» را یادآور میشود و آن را دعایی برای سپردن مسافران و عزیزان به حفاظت الهی میداند.
معاد؛ آغاز زندگی دیگر
در بخش پایانی این سخنان، بحث به مهمترین جلوه «معید» بودن خداوند، یعنی معاد، میرسد.
حجتالاسلام مدبر با استناد به آیات قرآن تأکید میکند که مرگ پایان حیات انسان نیست، مرحلهای از مسیر زندگی اوست و همان خدایی که انسان را از خاک آفرید، بار دیگر او را از همان خاک برخواهد انگیخت.
او یادآور میشود که باور به معاد، به جز اعتقاد به زنده شدن دوباره ایمان به عدالت الهی، حسابرسی اعمال و تحقق وعدههای خداوند است؛ وعدهای که هیچگاه تخلفپذیر نیست.
امیدی که هرگز پایان نمییابد
آنچه در این سخنان بیش از هر چیز به چشم میآید، تلاش برای پیوند زدن مفاهیم بلند اعتقادی با زندگی روزمره انسان است؛ اینکه «معید» بودن خداوند تنها به قیامت محدود نمیشود، در متن زندگی نیز معنا پیدا میکند؛ آنجا که انسان چشمانتظار بازگشت عزیزی است، برای یافتن گمشدهای دعا میکند، از پایان سختیها امید میسازد یا به آیندهای روشنتر دل میبندد.
شاید پیام اصلی این روایت نیز همین باشد؛ اینکه هیچ بازگشتی برای خداوند دشوار نیست و هیچ امیدی، اگر به او گره بخورد، بیثمر نخواهد ماند.
نظر شما