به گزارش خبرگزاری شبستان از مشهد، در دهههای اخیر، یکی از مهمترین چالشهای عرصه تبلیغ دینی، محدود شدن نقش مبلغ به سخنرانیهای مناسبتی، اقامه نماز جماعت و بیان احکام بوده است. این در حالی است که قرآن کریم، پیامبران الهی را صرفاً ناقلان پیام وحی معرفی نمیکند، بلکه آنان را مصلحان اجتماعی، عدالتگستران، هدایتگران مردم و پیشگامان تحول در جامعه میداند.
از این منظر، رسالت مبلغ دینی نیز نمیتواند به منبر و مسجد محدود شود، بلکه باید در متن زندگی مردم و در میدان حل مسائل اجتماعی جلوه یابد.
امروزه، بهویژه در روستاها، روحانیت ظرفیت آن را دارد که علاوه بر هدایت دینی، نقش مؤثری در تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش مشارکت مردمی، کاهش آسیبهای اجتماعی و ایجاد همبستگی محلی ایفا کند. چنین نگاهی، ریشه در آموزههای قرآن کریم دارد.
خداوند متعال در تبیین فلسفه بعثت پیامبران میفرماید:
«لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» (سوره حدید، آیه ۲۵)
این آیه نشان میدهد که هدف نهایی بعثت، صرف ابلاغ پیام الهی نیست، بلکه زمینهسازی برای تحقق عدالت اجتماعی به دست مردم است. بنابراین، مبلغ دینی نیز باید خود را در قبال مسائل فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی جامعه مسئول بداند و در مسیر تحقق عدالت و اصلاح اجتماعی نقشآفرینی کند.
از سوی دیگر، قرآن کریم امت اسلامی را با ویژگی مسئولیتپذیری اجتماعی معرفی میکند:
«کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ» (سوره آلعمران، آیه ۱۱۰)
امر به معروف و نهی از منکر در منطق قرآن، تنها به تذکر زبانی محدود نیست؛ بلکه هر اقدامی که به گسترش خیر عمومی، تحکیم بنیان خانواده، کاهش آسیبهای اجتماعی، تقویت همبستگی اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی مردم بینجامد، در دایره این فریضه الهی قرار میگیرد. بر این اساس، طلبهای که برای حل اختلافات محلی، هدایت نوجوانان، توانمندسازی فرهنگی روستا یا ایجاد نشاط اجتماعی تلاش میکند، در حقیقت مأموریت قرآنی خود را به شکلی جامع محقق ساخته است.
قرآن کریم همچنین بر اصل همکاری اجتماعی تأکید میکند:
«وَتَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی» (سوره مائده، آیه ۲)
این آیه میتواند منشور فعالیت اجتماعی روحانیت باشد. مبلغ آگاه و مسئلهشناس، قادر است میان مردم، خیرین، شورا و دهیاری، معلمان، جوانان و سایر ظرفیتهای محلی پیوند برقرار کند و با ایجاد شبکهای از همکاری، بسیاری از مسائل روستا را با مشارکت خود مردم حلوفصل نماید.
الگوی کامل این نوع حضور اجتماعی، وجود مبارک پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله است؛ آنجا که خداوند میفرماید:
«لَقَدْ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَءُوفٌ رَحِیمٌ» (سوره توبه، آیه ۱۲۸)
رسول خدا صلیاللهعلیهوآله نه تنها آموزگار دین، بلکه همراه مردم، دلسوز جامعه و دغدغهمند مشکلات آنان بود. مبلغ موفق نیز کسی است که رنج مردم را احساس کند، در کنار آنان حضور داشته باشد و اعتماد، امید و آرامش را در جامعه تقویت نماید.
بر همین اساس، مسجد نیز باید کارکردی فراتر از عبادتگاه صرف داشته باشد و به پایگاه حل مسائل اجتماعی تبدیل شود؛ مکانی که در آن خانوادهها از مشاوره بهرهمند شوند، نوجوانان مهارتهای فردی و اجتماعی بیاموزند، فعالیتهای فرهنگی سامان یابد، خیرین برای حمایت از نیازمندان سازماندهی شوند و روحانی، محور همدلی و مشارکت اجتماعی باشد.
امروز روستاهای ایران بیش از هر زمان دیگری به مبلغانی نیاز دارند که علاوه بر تبیین معارف دینی، با شناخت دقیق مسائل جامعه، در میدان عمل نیز حضور داشته باشند.
آینده تبلیغ دینی در گرو تربیت روحانیانی است که «کنشگر اجتماعی» باشند؛ روحانیانی که با الهام از قرآن کریم و سیره اهلبیت علیهمالسلام، در کنار مردم زندگی کنند، سرمایه اجتماعی را تقویت نمایند و مسجد را به کانون امید، مشارکت و پیشرفت تبدیل سازند. چنین مبلغی، ادامهدهنده مسیر پیامبرانی است که خداوند آنان را برای هدایت انسان، برپایی عدالت و اصلاح جامعه برانگیخت.
نظر شما