به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از اصفهان، سقاخانهها در فرهنگ و معماری سنتی ایران تنها محل رفع عطش رهگذران و تأمین آب آشامیدنی در گذرها، بازارها و محلههای قدیمی نبودهاند، بلکه نشانههایی زنده از پیوند میان معماری، آیینهای مذهبی، سنت نیکوکاری و زندگی اجتماعی شهروندان به شمار میآیند.
حفظ چنین بناهایی از آن جهت اهمیت دارد که سقاخانهها فقط اجزایی از کالبد تاریخی شهر نیستند، بلکه بخشی از حافظه جمعی، هویت محلهای و روایتهای فرهنگی نسلهای گذشته را در خود نگه داشتهاند؛ بناهایی که با کاشیکاری، آجرکاری، نقاشیهای مذهبی و عناصر آیینی، معنا و روح خاصی به فضاهای شهری میبخشند و نابودی آنها به معنای از دست رفتن بخشی از هویت تاریخی و بصری شهر است.
از این رو، مرمت و احیای این آثار اقدامی در جهت صیانت از نشانههای فرهنگی، اجتماعی و مذهبی شهر و انتقال آن به نسلهای آینده محسوب میشود.
سقاخانهها بخشی از نظام معنایی و فرهنگی شهر هستند
محسن مظاهری کارشناس میراث فرهنگی با بیان اینکه سقاخانهها در شهرهای تاریخی ایران، تنها عناصر کوچکی در بافت شهری نیستند، گفت: این آثار فاخر بخشی از نظام معنایی و فرهنگی شهر به شمار میروند.
وی افزود: فضاهایی که با تکیه بر عناصر معماری و تزئینی همچون کاشیکاری، آجرکاری، نقاشیهای مذهبی و آرایههای سنتی، در شکلگیری حافظه جمعی و هویت محلهای نقش داشتهاند.
مظاهری، احیای سقاخانهها را فراتر از مرمت یک بنای تاریخی دانست و تصریح کرد: اقدام برای بازگرداندن بخشی از هویت فرهنگی هر محله بوده و صیانت از میراثی است که در پیوند با روحیه نیکوکاری، باورهای دینی و زیست تاریخی مردم اصفهان شکل گرفته است.
وی خاطرنشان کرد: حفظ و مرمت این آثار تنها نگهداری از بناهای قدیمی نیست، بلکه پاسداری از نشانههای هویتی و هنری شهر برای انتقال به نسلهای آینده است.
حفظ بنای سقاخانهها در بافت تاریخی شهر
امیر کرم زاده، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان با اشاره به اینکه حفظ بافت تاریخی و آثار تاریخی حائز اهمیت است، گفت: خبر تخریب و فرسایش بافت و بناهای تاریخی شهروندان را نگران کرده و دوستداران میراث فرهنگی از چنین وضعی گلایهمند هستند.
وی با بیان اینکه حفظ بافت تاریخی و بناهای ارزشمند در تعامل مدیریت شهری و اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان انجام می شود، افزود: رصد بافت تاریخی و بناهای ارزشمند دارای شناسه میراث فرهنگی در یک تیم مشترک امکان پذیر است.
وی ادامه داد: کمیته مشترک بین نیروهای شهرداری و کارشناسان خبره میراث فرهنگی این موضوع را رصد و برای آن تصمیم سازی کند.
کرم زاده حفظ بنای سقاخانهها در بافت تاریخی شهر را مهم خواند و اذعان داشت: در رصد تیم مشترک، برای اصلاح و بهسازی این ظرفیت های فرهنگی کار خواهد شد.
مرمت سقاخانه در اصفهان/ نجات از وضعیت بحرانی
محمدعلی ایزدخواستی، مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان با تأکید بر ضرورت حفاظت از هویت کالبدی و میراث ملموس شهر، از اجرای عملیات تخصصی نجات، احیا و مرمت سقاخانه تاریخی «چاره» در میانه بازار دردشت خبر داد و گفت: این سقاخانه در مجاورت مسجد تاریخی چاره و در دل بافت ارزشمند محله دردشت واقع شده و بهعنوان اثری ارزشمند از دوران صفوی و قاجار، بخشی از هویت تاریخی این محدوده به شمار میرود.
وی یادآورشد: این سقاخانه طی دهههای اخیر با آسیبهای جدی سازهای روبهرو بوده است.
ایزدخواستی با تشریح وضعیت بنا پیش از آغاز عملیات احیا و مرمت گفت: این بنا به دلیل فرسایش شدید، با خطر نابودی کامل مواجه بود؛ بخشی از سقف اتاقک بنا فروریخته و نقاشیهای نفیس دیواری آن در معرض زوال قطعی قرار داشتند.
وی ادامه داد: از همین رو، زمستان سال ۱۴۰۴ با هدف نجات این میراث، عملیات احیا را آغاز کردیم که خوشبختانه این پروژه تاکنون به حدود ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی رسیده است.
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان درباره اقدامات فنی انجامشده افزود: عملیات مرمت شامل سبکسازی و پایداری سقف، پیبندی دیوارها، استحکامبخشی لایههای نقاشی، موزونسازی رنگها و پاکسازی کاشیهای آسیبدیده است. همچنین همزمان با این اقدامات، احیای چاه و حوض آب که جایگاه ویژهای در معماری ایرانی دارد، در حال انجام است تا کارکرد اصیل این بنا احیا شود.
چالش نقاشیهای مفقود؛ فراخوان عمومی برای بازسازی
ایزدخواستی با اشاره به ارزش این دیوارنگارهها تصریح کرد: مطالعات کارشناسی نشان میدهد که نقاشیهای این سقاخانه حداقل در سه مرحله اجرا شدهاند و مضامین آن عمدتاً بر روایتهای مذهبی، بهویژه وقایع عاشورا و تمثالهای مرتبط با امام رضا (ع) تمرکز دارد.
وی با بیان اینکه حدود ۶۰ درصد از این آثار باقی مانده و در حال مرمت است، خاطرنشان کرد: برای ۴۰ درصد باقیمانده که در طول زمان دچار تخریب یا فرسایش شدهاند، نیازمند مستندات تصویری هستیم.
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان داد: از تمامی شهروندان و اهالی قدیمی محله دردشت تقاضا داریم چنانچه عکسهای قدیمی از فضای داخلی سقاخانه در اختیار دارند، آن را در اختیار سازمان به نشانی خیابان ابن سینا کوچه کدخدا (۱۸) قرار دهند.
وی خاطرنشان کرد: این همکاری نه تنها فرآیند مرمت را با دقت و صحت تاریخی بیشتری همراه میکند، بلکه مشارکت مستقیم مردم در پاسداشت هویت تاریخی محله را رقم خواهد زد.
به گزارش شبستان، کارشناسان باستان شناسی و میراث فرهنگی بر این باورند که محله تاریخی دردشت که قدمت آن به دوران پیش از اسلام بازمیگردد، میزبان آثار ارزشمندی همچون مسجد آقانور، دومنار و حمام تاریخی دردشت است.
نظر شما