طاهره سیرجانی، استاد حوزه علمیه در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در مشهد در سخنانی با محوریت فرهنگ ایثار، وفاداری و مقاومت در تمدن اسلامی، حضرت ابوالفضل العباس(ع) و مردم خراسان را دو جلوه برجسته در تداوم تاریخی جریان ولایت و اهلبیت(ع) معرفی کرد.
وی با اشاره به شخصیت حضرت عباس(ع) گفت: در نگاه تاریخپژوهان شیعه، حضرت عباس(ع) صرفاً یک قهرمان نظامی نیست؛ هرچند شجاعت ایشان در میدان نبرد مورد اتفاق همه مورخان است، اما آنچه این شخصیت بزرگ را به الگویی ماندگار در تاریخ اسلام تبدیل کرده، جمع میان بصیرت، معرفت به امام و فداکاری آگاهانه است.
سیرجانی افزود: در منابع معتبر شیعه، از جمله الارشاد، شیخ مفید، حضرت عباس(ع) به عنوان پرچمدار سپاه امام حسین(ع) معرفی شده است. در فرهنگ نظامی صدر اسلام، پرچم تنها یک نماد تشریفاتی نبود، بلکه محور انسجام سپاه به شمار میرفت و سپردن آن به یک فرد، نشانه اعتماد کامل فرمانده به استقامت، شجاعت و تدبیر او بود.
این استاد حوزه علمیه یکی از مهمترین ابعاد شخصیت حضرت عباس(ع) را معرفت عمیق ایشان نسبت به جایگاه امامت دانست و تصریح کرد: در زیارتنامهای که از امام صادق(ع) درباره حضرت عباس(ع) نقل شده، بر «نافذالبصیره» بودن ایشان تأکید شده است؛ یعنی شخصیتی که با شناخت کامل از حقانیت امام زمان خویش در مسیر ولایت گام برداشت. از این منظر، ارزش تاریخی حضرت عباس(ع) تنها در شمشیر زدن او نیست، بلکه در این حقیقت نهفته است که در حساسترین مقطع تاریخ اسلام، حق را شناخت و تا آخرین لحظه از آن دفاع کرد.
وی با اشاره به حادثه فرات خاطرنشان کرد: هنگامی که حضرت عباس(ع) به آب دست یافت اما از نوشیدن آن خودداری کرد، در واقع پیامی تمدنی به تاریخ منتقل شد؛ اینکه در مکتب اهلبیت(ع)، مسئولیت اجتماعی و تعهد نسبت به جامعه بر منفعت فردی مقدم است. به همین دلیل، در فرهنگ شیعی حضرت عباس(ع) تنها نماد شجاعت نیست، بلکه نماد ایثار آگاهانه و ترجیح مصالح امت بر خواستههای شخصی به شمار میآید.
سیرجانی در ادامه با بررسی جایگاه تاریخی خراسان اظهار داشت: این سرزمین از نخستین قرون اسلامی به یکی از مهمترین پایگاههای محبت و حمایت از اهلبیت(ع) تبدیل شد. خراسان در جغرافیای سیاسی جهان اسلام آن روزگار، منطقهای دور از مرکز خلافت بود، اما همین فاصله موجب شد اندیشههای عدالتخواهانه و گرایشهای علوی در آن فرصت رشد پیدا کند.
وی افزود: بسیاری از سادات، علویان و دوستداران اهلبیت(ع) که تحت فشار حکومتهای اموی و عباسی قرار داشتند، به خراسان مهاجرت کردند و مردم این سرزمین با آنان همدلی و همراهی نشان دادند. به گفته او، نقطه عطف این جریان را میتوان در ماجرای یحیی بن زید مشاهده کرد؛ شخصیتی که پس از شهادت زید بن علی(ع) به خراسان آمد و هرچند قیامش به شهادت انجامید، اما تأثیر عمیقی بر گسترش گرایشهای شیعی در این منطقه برجای گذاشت.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: بسیاری از مورخان معتقدند خون یحیی بن زید در خراسان، بذر محبت اهلبیت(ع) را در این منطقه بیش از پیش بارور ساخت. اوج پیوند خراسان با فرهنگ اهلبیت(ع) نیز در عصر حضور امام رضا(ع) در این سرزمین رقم خورد. ورود امام هشتم(ع) به نیشابور و استقبال گسترده مردم از ایشان صرفاً یک رخداد سیاسی نبود، بلکه جلوهای از پیوند عمیق فرهنگی و اعتقادی مردم خراسان با خاندان پیامبر(ص) به شمار میرفت.
سیرجانی با اشاره به نقل حدیث معروف سلسلهالذهب در نیشابور گفت: حضور هزاران محدث و دانشمند برای ثبت سخنان امام رضا(ع) نشان میدهد خراسان در آن دوران به یکی از مهمترین مراکز علمی و معرفتی جهان اسلام تبدیل شده بود.
وی تأکید کرد: خراسان در طول تاریخ تنها در عرصه احساسات مذهبی فعال نبوده، بلکه در تولید علم و گسترش معارف اسلامی نیز نقشی تعیینکننده ایفا کرده است. شمار قابل توجهی از محدثان، مفسران، فقیهان و متکلمان اسلامی از شهرهای مختلف خراسان برخاستند و در حفظ میراث علمی اهلبیت(ع) سهم بزرگی داشتند؛ از همین رو میتوان گفت خراسان نه فقط یک جغرافیا، بلکه یک هویت فرهنگی و تمدنی در تاریخ تشیع است.
این استاد حوزه علمیه در جمعبندی سخنان خود اظهار داشت: امروز وقتی از حضرت ابوالفضل العباس(ع) سخن میگوییم، در حقیقت از مکتب وفاداری آگاهانه به ولایت سخن میگوییم و هنگامی که از مردم خراسان یاد میکنیم، از جامعهای سخن میگوییم که در طول قرنها محبت به اهلبیت(ع) را از سطح احساسات فردی به عرصه فرهنگ، علم، جهاد و تمدنسازی منتقل کرده است.
وی افزود: اگر حضرت عباس(ع) در عاشورا پرچمدار ولایت بود، خراسان در طول تاریخ پرچمدار حفظ و گسترش فرهنگ اهلبیت(ع) بوده است و این دو حقیقت، دو فصل درخشان از تاریخ هویت شیعه را تشکیل میدهد.
سیرجانی در پایان با اشاره به منابع مورد استفاده در این بحث گفت: الارشاد شیخ مفید، عیون اخبار الرضا شیخ صدوق، امالی، اللهوف سید بن طاووس، بحارالانوار علامه مجلسی، مناقب آل ابیطالب ابن شهرآشوب، تاریخ تشیع در ایران رسول جعفریان، پس از پنجاه سال جعفر شهیدی و مقتل الحسین سید عبدالرزاق مقرم از جمله منابع اصلی این مطالب بودهاند.
نظر شما