خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- عاشورا تنها یک واقعه تاریخی یا حادثهای متعلق به قرن نخست هجری نیست؛ عاشورا حقیقتی زنده، جاری و اثرگذار در متن زندگی مسلمانان و آزادگان جهان است که پس از گذشت بیش از ۱۴ قرن همچنان الهامبخش حرکتهای حقطلبانه، عدالتخواهانه و آزادیخواهانه در سراسر جهان به شمار میرود.
واقعه کربلا را باید نقطه عطفی در تاریخ اسلام دانست؛ نقطهای که در آن مرز میان اسلام اصیل نبوی و اسلام تحریفشده اموی به روشنی آشکار شد و امام حسین(ع) با نثار جان خود، خاندانش و یاران باوفایش، اجازه نداد حقیقت دین در زیر غبار تبلیغات و انحرافات حکومت وقت پنهان بماند.
اگرچه حادثه عاشورا در ظاهر نبردی نابرابر میان گروهی اندک و سپاهی عظیم بود، اما در حقیقت رویارویی دو نوع تفکر، دو نوع جهانبینی و دو مسیر متفاوت برای آینده امت اسلامی محسوب میشد. از یک سو جریانی قرار داشت که دین را ابزاری برای تثبیت قدرت، ثروت و سلطه میخواست و از سوی دیگر امامی ایستاده بود که حفظ حقیقت اسلام را بر جان، خانواده و همه تعلقات دنیوی ترجیح میداد.
امروز نیز با وجود تغییر شرایط تاریخی و اجتماعی، بسیاری از چالشهایی که جامعه اسلامی در عصر امام حسین(ع) با آن مواجه بود، در اشکال جدیدی پیش روی جوامع قرار دارد. مسئله تشخیص حق از باطل، مقابله با تحریف، حفظ هویت دینی، مسئولیتپذیری اجتماعی و ایستادگی در برابر ظلم همچنان از مهمترین دغدغههای جوامع انسانی است. از همین رو بازخوانی پیام عاشورا نه یک نیاز مناسبتی، بلکه ضرورتی دائمی برای حفظ حیات معنوی و اجتماعی جامعه به شمار میرود.
به مناسبت فرارسیدن روز عاشورای حسینی و شهادت حضرت اباعبدالله الحسین(ع)، خبرنگار خبرگزاری شبستان در گفتوگویی تفصیلی با حجتالاسلام احمد شکری، کارشناس مذهبی، ابعاد مختلف قیام عاشورا، جایگاه بصیرت و ولایتمداری و مهمترین درسهای این نهضت الهی برای جامعه امروز را مورد بررسی قرار داده است.
کربلا یک انتخاب شخصی نبود؛ امام حسین(ع) برای نجات اسلام قیام کرد
حجتالاسلام شکری با اشاره به چرایی حرکت امام حسین(ع) به سمت کربلا اظهار کرد: برای فهم فلسفه قیام عاشورا ابتدا باید شرایط اجتماعی و سیاسی آن دوران را به درستی شناخت. متأسفانه گاهی حادثه عاشورا صرفاً به عنوان یک رویارویی سیاسی یا اختلاف بر سر حکومت تحلیل میشود، در حالی که حقیقت ماجرا بسیار عمیقتر از این برداشتهای سطحی است.
وی افزود: در دوران حکومت بنیامیه، به ویژه در زمان یزید، انحرافی گسترده در ساختار اداره جامعه اسلامی شکل گرفته بود. حاکمان اموی نه تنها به ارزشهای اسلامی پایبند نبودند، بلکه تلاش میکردند رفتارها و سیاستهای خود را با نام دین توجیه کنند. در چنین شرایطی بزرگترین خطر برای جامعه اسلامی این نبود که گروهی فاسد بر سر کار آمدهاند، بلکه خطر اصلی آن بود که فساد و انحراف با پوشش دین و به نام اسلام در حال نهادینه شدن بود.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: امام حسین(ع) در برابر چنین وضعیتی احساس مسئولیت کردند. حرکت ایشان از مدینه به مکه و سپس به سوی عراق، یک تصمیم شخصی یا انتخاب سیاسی نبود، بلکه ادای یک تکلیف الهی بود. امام به خوبی میدانستند که سکوت در برابر این انحراف، به معنای نابودی تدریجی حقیقت اسلام خواهد بود.امام به خوبی میدانستند که سکوت در برابر این انحراف، به معنای نابودی تدریجی حقیقت اسلام خواهد بود.
وی تصریح کرد: اگر امام حسین(ع) با حکومت یزید بیعت میکردند، در واقع مهر تأییدی بر مشروعیت ساختاری میزدند که ارزشهای اسلامی را قربانی منافع سیاسی کرده بود. به همین دلیل قیام عاشورا را باید بزرگترین نهضت اصلاحی تاریخ اسلام دانست؛ نهضتی که هدف آن بازگرداندن جامعه به مسیر اصیل نبوی و احیای امر به معروف و نهی از منکر بود.
حجت الاسلام شکری خاطرنشان کرد: مهمترین نقش امام حسین(ع) در احیای دین این بود که اجازه ندادند اسلام به ابزاری برای توجیه ظلم تبدیل شود. مهمترین نقش امام حسین(ع) در احیای دین این بود که اجازه ندادند اسلام به ابزاری برای توجیه ظلم تبدیل شود. ایشان با خون خود ثابت کردند که دین بدون عدالت، آزادی، مسئولیتپذیری و مبارزه با فساد، چیزی جز ظاهرسازی و پوستهای بیروح نخواهد بود.
«هیهات منا الذله»؛ پیامی فراتر از یک شعار تاریخی
وی در پاسخ به این سؤال که مهمترین پیام قیام امام حسین(ع) چیست، گفت: اگر بخواهیم همه پیامهای عاشورا را در یک جمله خلاصه کنیم، باید از «عزت مؤمنانه» سخن بگوییم. عاشورا به انسان میآموزد که کرامت انسانی و حفظ ارزشهای الهی هرگز نباید فدای منافع زودگذر، ترسها یا محاسبات مادی شود.
این کارشناس مذهبی افزود: امام حسین(ع) در تمام مسیر نهضت خود نشان دادند که انسان مؤمن حتی در دشوارترین شرایط نیز نباید تن به ذلت بدهد. امام حسین(ع) در تمام مسیر نهضت خود نشان دادند که انسان مؤمن حتی در دشوارترین شرایط نیز نباید تن به ذلت بدهد. گاهی تصور میشود پیروزی فقط در غلبه نظامی خلاصه میشود، اما عاشورا تعریف دیگری از پیروزی ارائه داد. امام حسین(ع) در میدان جنگ به شهادت رسیدند، اما حقیقتاً پیروز میدان بودند؛ زیرا توانستند وجدان تاریخ را بیدار کنند و حقیقت را برای همیشه زنده نگه دارند.
وی اظهار کرد: جمله معروف «هیهات منا الذله» تنها یک شعار حماسی مربوط به روز عاشورا نیست، بلکه منشور دائمی زندگی مسلمانان است. این پیام به ما میآموزد که در برابر فشارهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی که انسان را به سازش با باطل دعوت میکند، باید عزت و کرامت خود را حفظ کنیم.
حجت الاسلام شکری ادامه داد: بسیاری از حرکتهای آزادیخواهانه و عدالتطلبانه در جهان اسلام و حتی خارج از آن، از فرهنگ عاشورا الهام گرفتهاند. دلیل این مسئله آن است که پیام عزتخواهی امام حسین(ع) محدود به زمان و مکان خاصی نیست و همه انسانها میتوانند با آن ارتباط برقرار کنند.
بصیرت دینی؛ گمشده جامعهای که امام خود را تنها گذاشت
وی در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به مفهوم بصیرت دینی اظهار کرد: یکی از مهمترین درسهای عاشورا، ضرورت برخورداری از بصیرت است. بصیرت به معنای داشتن اطلاعات زیاد نیست، بلکه توانایی تشخیص حقیقت در شرایط پیچیده و غبارآلود است.یکی از مهمترین درسهای عاشورا، ضرورت برخورداری از بصیرت است. بصیرت به معنای داشتن اطلاعات زیاد نیست، بلکه توانایی تشخیص حقیقت در شرایط پیچیده و غبارآلود است.
این کارشناس مذهبی افزود: در بسیاری از فتنهها، حق و باطل به شکل کاملاً آشکار در برابر یکدیگر قرار نمیگیرند. گاهی باطل خود را در لباس حق معرفی میکند و همین مسئله تشخیص حقیقت را دشوار میسازد. هنر انسان بصیر این است که بتواند از ظاهر حوادث عبور کند و به حقیقت آنها دست یابد.
وی تصریح کرد: در حادثه کربلا نیز مشکل اصلی جامعه کمبود اطلاعات نبود. بسیاری از مردم امام حسین(ع) را میشناختند، سابقه درخشان خاندان پیامبر(ص) را میدانستند و حتی فضائل ایشان را بارها شنیده بودند، اما در بزنگاه تاریخی نتوانستند حق را از باطل تشخیص دهند.
حجت الاسلام شکری ادامه داد: نکته تأملبرانگیز این است که در روز عاشورا هر دو طرف نماز میخواندند، قرآن تلاوت میکردند و خود را مسلمان میدانستند، اما یک سوی میدان در حال به شهادت رساندن فرزند پیامبر(ص) بود. این مسئله نشان میدهد که دینداری بدون بصیرت میتواند انسان را به نقطهای برساند که ناخواسته در جبهه باطل قرار گیرد.دینداری بدون بصیرت میتواند انسان را به نقطهای برساند که ناخواسته در جبهه باطل قرار گیرد.
وی افزود: جامعه امروز نیز بیش از هر زمان دیگری به بصیرت نیاز دارد؛ زیرا حجم گسترده اطلاعات، تبلیغات و روایتهای متناقض میتواند مسیر تشخیص حقیقت را دشوار کند. تنها با بصیرت است که میتوان از گرفتار شدن در دام تحریف و فریب مصون ماند.
سه اشتباه تاریخی که نباید دوباره تکرار شود
این کارشناس مذهبی درباره خطاهای مردم عصر امام حسین(ع) گفت: بررسی جامعه کوفه و جهان اسلام در آن دوران نشان میدهد که چند اشتباه اساسی زمینهساز وقوع فاجعه عاشورا شد؛ اشتباهاتی که اگر امروز نیز تکرار شوند، میتوانند آسیبهای جدی به جامعه وارد کنند.
وی افزود: نخستین اشتباه، سطحینگری در تحلیل مسائل بود. بسیاری از مردم به جای توجه به حقیقت جریانها، تحت تأثیر تبلیغات رسمی حکومت قرار گرفتند و واقعیتها را آنگونه که باید درک نکردند.
حجت الاسلام شکری ادامه داد: دومین اشتباه، دنیاطلبی و محافظهکاری بود. عده زیادی حقیقت را میدانستند، اما به دلیل نگرانی از دست دادن منافع اقتصادی، موقعیت اجتماعی یا امنیت شخصی، حاضر نشدند در کنار امام زمان خود بایستند.عده زیادی حقیقت را میدانستند، اما به دلیل نگرانی از دست دادن منافع اقتصادی، موقعیت اجتماعی یا امنیت شخصی، حاضر نشدند در کنار امام زمان خود بایستند.
وی تصریح کرد: سومین خطا نیز بیتفاوتی و رها کردن مسئولیت اجتماعی بود. برخی افراد تصور میکردند که دفاع از حق وظیفه دیگران است و حضور یا عدم حضور آنان تأثیری در سرنوشت جامعه ندارد. همین بیتفاوتیها در نهایت زمینه تنهایی امام حسین(ع) را فراهم کرد.
این کارشناس مذهبی تأکید کرد: عاشورا به ما هشدار میدهد که حق همیشه نیازمند حمایت است و هیچ جامعهای نمیتواند نسبت به سرنوشت خود بیتفاوت باشد.
ولایت؛ محور انسجام و هدایت جامعه اسلامی
وی در پاسخ به سؤالی درباره جایگاه ولایت در نگاه امام حسین(ع) اظهار کرد: ولایت در فرهنگ اهل بیت(ع) صرفاً یک مفهوم سیاسی یا حقوقی نیست، بلکه حقیقتی عمیق و هویتبخش است که تمام ابعاد زندگی فردی و اجتماعی انسان را دربر میگیرد.
حجت الاسلام شکری افزود:امام حسین(ع) در تمام مراحل نهضت خود نشان دادند که ولایت به معنای هدایت جامعه به سمت کمال و سعادت است. امام حسین(ع) در تمام مراحل نهضت خود نشان دادند که ولایت به معنای هدایت جامعه به سمت کمال و سعادت است. حتی در آخرین لحظات عمر شریفشان نیز دغدغه هدایت انسانها را داشتند و از خیرخواهی برای مردم دست نکشیدند.
وی ادامه داد: در دنیای امروز که جوامع با بحرانهای هویتی و فرهنگی متعددی روبهرو هستند، مفهوم ولایت میتواند نقش مهمی در حفظ انسجام اجتماعی ایفا کند. جامعهای که حول ارزشهای مشترک و محورهای هویتی متحد باشد، در برابر آسیبها و تهدیدها مقاومتر خواهد بود.
عاشورا در زندگی امروز؛ از هیئت تا مسئولیت اجتماعی
این کارشناس مذهبی با بیان اینکه بهرهگیری از درسهای عاشورا تنها به برگزاری مراسم و شعائر محدود نمیشود، گفت: بدون تردید عزاداری و زنده نگه داشتن یاد امام حسین(ع) اهمیت فراوانی دارد، اما هدف نهایی آن است که فرهنگ عاشورا در متن زندگی مردم جاری شود.بدون تردید عزاداری و زنده نگه داشتن یاد امام حسین(ع) اهمیت فراوانی دارد، اما هدف نهایی آن است که فرهنگ عاشورا در متن زندگی مردم جاری شود.
وی افزود: عاشورا به ما میآموزد که در برابر ظلم سکوت نکنیم، فساد را توجیه نکنیم، در برابر انحراف بیتفاوت نباشیم و مسئولیت اجتماعی خود را جدی بگیریم. هر انسان در زندگی روزمره خود بارها در معرض آزمونهای اخلاقی، اقتصادی و اجتماعی قرار میگیرد و میتواند با الهام از مکتب حسینی مسیر درست را انتخاب کند.
حجت الاسلام شکری خاطرنشان کرد: پاسداشت واقعی عاشورا آن است که انسان در تصمیمگیریهای فردی و اجتماعی خود، حق را بر منفعت، تکلیف را بر مصلحت و عدالت را بر راحتی ترجیح دهد. در حقیقت عاشورا یک حادثه تاریخی نیست که در گذشته متوقف شده باشد، بلکه مدرسهای همیشگی برای ساختن انسان و جامعهای مبتنی بر ایمان، عزت، بصیرت و مسئولیتپذیری است.
نظر شما