خبرگزاری شبستان - مرتضی شفیعی: هرگاه محرم از راه میرسد، ایلخچی در آذربایجان شرقی، نهتنها با پرچمهای سیاه که با ضربآهنگِ چوبها و بوی نانِ داغِ احسان، به پیشواز سوگِ سیدالشهدا(ع) میرود. آیینهای عزاداری در این شهر، تنها یک مراسم مذهبی ساده نیست؛ بلکه یک «میراث زنده» است که در طول قرنها، پیوند میان دیانت، سنتهای بومی و همبستگی اجتماعی را در ایلخچی مستحکم کرده است.
صبح اول محرم در ایلخچی، با صدایی متفاوت آغاز میشود؛ صدایی که نه از بلندگو، بلکه از برخوردِ دو تکه چوبِ همشکل برمیخیزد. آیین «تختهچالانار» یا همان «تختهزنی»، رسمی دیرینه و نمادین است که در آن، عزاداران با ضرباهنگی خاص، آغازِ ایام سوگواری را در شهر اعلام میکنند. این آیین، در واقع «فراخوانِ عمومی» برای ورود به فضای قدسی ماه محرم است و نشان میدهد که عزاداری در ایلخچی، ریشه در سادگی و خلوصِ سنتهای کهن دارد.
«شالباغلاماق»؛ پیوندِ محراب و خانه
در کنار آیینهای صوتی، «شالباغلاماق» (رسم پخت و توزیع احسان) جلوهگرِ جنبههای اجتماعی و خدمترسانیِ عزاداری در ایلخچی است. در این سنت، نانِ سنتی که نمادِ برکت و پیوندِ خانوادگی است، با دستانِ خادمان مساجد تهیه میشود. نکته متمایز این آیین، توزیعِ هدفمندِ این احسان در درِ منازل است که باعث میشود فضای معنوی مسجد، به قلب خانهها رسوخ کند و تمامی اعضای جامعه – از کوچک و بزرگ – خود را سهیم در این سفرهیِ کرامت بدانند.
کارشناسان فرهنگِ عامه معتقدند آنچه عزاداری در ایلخچی را از سایر مناطق متمایز میکند، «مردمیبودن» و «تداومِ سنتها» است. در این شهر، عزاداریها در اختیارِ جریانهای دولتی یا سازمانی نیست، بلکه توسط هیئتهای محلی و با همیاری خانوادهها هدایت میشود. همین ساختارِ مردمی باعث شده است تا آیینهای مذکور، علیرغم تغییراتِ مدرنِ اجتماعی، همچنان اصالت خود را حفظ کرده و نسلبهنسل منتقل شوند.
محرم؛ فرصتی برای انسجام اجتماعی
آیینهای محرم در ایلخچی، علاوه بر کارکردِ عبادی، بستری برای تقویتِ سرمایه اجتماعی شهر است. وقتی خادمان مساجد احسان را به خانهها میبرند یا وقتی مردم با صدای تختهها همنوا میشوند، در واقع یک «همبستگیِ آیینی» شکل میگیرد که موجب نزدیکیِ قلبها و کاهش فاصلههای اجتماعی میشود.
ایلخچی در روزهای محرم، آینهای از باورهای قلبیِ مردمی است که سنتهای عزاداری را نه بهعنوان یک عادت، بلکه به عنوان «هویت» خود پاس میدارند. این آیینها، یادآور آن است که محرم در آذربایجان، فراتر از زمان و مکان، همواره راهی برای زنده نگه داشتن پیام ایثار و انسانیت است.
نظر شما