خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم-محرم در فرهنگ ایرانی صرفاً یک ماه در تقویم مذهبی نیست؛ ماهی است که در آن تاریخ، اعتقاد، فرهنگ و هویت اجتماعی در هم میآمیزند و جلوههایی کمنظیر از ارادت مردم به خاندان اهل بیت(ع) را به نمایش میگذارند.
در سراسر ایران، هر منطقه با توجه به پیشینه تاریخی، شرایط اجتماعی و فرهنگ بومی خود، آیینهایی ویژه برای بزرگداشت قیام عاشورا و زنده نگه داشتن پیام نهضت حسینی دارد. برخی از این آیینها در طول قرنها چنان در تار و پود زندگی مردم تنیده شدهاند که امروزه نه تنها یک مراسم مذهبی، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی آن مناطق به شمار میروند.
خراسان جنوبی و به ویژه شهر بیرجند از جمله مناطقی است که سنتهای عزاداری محرم در آن از اصالت و غنای فرهنگی قابل توجهی برخوردار است. مردمان این دیار کویری، با وجود فراز و نشیبهای تاریخی و تغییرات گسترده اجتماعی، بسیاری از رسوم و آیینهای مذهبی خود را حفظ کردهاند و هر ساله با شور و اعتقادی مثالزدنی آنها را برگزار میکنند.
در میان این آیینها، مراسم سنتی «هفت منبر» جایگاهی ویژه دارد؛ مراسمی که با فرا رسیدن عصر تاسوعای حسینی، حال و هوای متفاوتی به محلات قدیمی بیرجند میبخشد و صدها نفر از مردم، به ویژه بانوان، را در فضایی آکنده از معنویت و ارادت گرد هم میآورد.
هفت منبر را میتوان یکی از زیباترین جلوههای پیوند میان سنتهای بومی و فرهنگ عاشورایی دانست. در این آیین، شرکتکنندگان با روشن کردن شمع در هفت مکان مذهبی و تاریخی، ضمن عزاداری برای حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران وفادارش، حاجات و آرزوهای خود را نیز با توسل به اهل بیت(ع) مطرح میکنند.
غروب تاسوعا؛ وقتی شهر رنگ دیگری گرفت
هنوز آفتاب آخرین پرتوهای خود را بر دیوارهای خشتی و کوچههای قدیمی بیرجند میپاشید که نشانههای آغاز یکی از کهنترین آیینهای عزاداری خراسان جنوبی در گوشه و کنار شهر نمایان شد.
عصر تاسوعای حسینی، بیرجند بار دیگر میزبان مراسم سنتی «هفت منبر» شد؛ آیینی ریشهدار که سالهاست با فرارسیدن نهم محرم، مردم این دیار را در فضایی سرشار از معنویت، ارادت و دلدادگی به اهل بیت(ع) گرد هم میآورد.
از ساعات پایانی بعدازظهر، جمعیت آرامآرام در محلات قدیمی شهر به حرکت درآمد. زنانی که شمعهایی در دست داشتند، پیرمردانی که با ذکر و صلوات مسیر را طی میکردند و کودکانی که در کنار خانوادههای خود نخستین تجربه حضور در این مراسم را به خاطر میسپردند، همگی بخشی از تصویری بودند که در غروب تاسوعا در کوچههای بیرجند شکل گرفت.
امسال نیز همانند سالهای گذشته، آیین هفت منبر با حضور گسترده مردم برگزار شد و بار دیگر نشان داد که سنتهای عاشورایی در این شهر همچنان زنده و پویا هستند.
کوچههایی که میزبان زائران عشق شدند
هرچه به غروب نزدیکتر میشدیم، رفتوآمد در مسیر منبرهای قدیمی بیشتر به چشم میآمد. کوچههایی که شاید در روزهای عادی آرام و خلوت باشند، در عصر تاسوعا به گذرگاه عاشقان اهل بیت(ع) تبدیل شده بودند.
زنان و مردان با نیتهای مختلف قدم در این مسیر میگذاشتند؛ برخی برای ادای نذر، برخی برای طلب سلامتی عزیزان و برخی تنها برای همراهی با سنتی که از پدران و مادران خود به یادگار داشتند. صدای زمزمه دعاها در میان جمعیت شنیده میشد و عطر اسپند و شمع فضای اطراف را پر کرده بود.
در هر یک از منبرها، جمعیت برای لحظاتی توقف میکرد. شمعی روشن میشد، فاتحهای خوانده میشد و دعاهایی زیر لب زمزمه میشد. سپس حاضران راهی منبر بعدی میشدند تا این مسیر معنوی را تا پایان ادامه دهند.
روشنایی شمعها در دل تاریکی غروب
شاید زیباترین تصویر آیین هفت منبر، لحظه روشن شدن شمعها باشد. با فرو نشستن آفتاب و آغاز تاریکی، نور صدها شمع در نقاط مختلف شهر چشمنوازی میکرد.
شعلههای کوچک اما پرمعنا، در سکوت و آرامش عصر تاسوعا میسوختند؛ گویی هر کدام حامل دعایی بودند که از دل عزاداران برخاسته بود. نور شمعها بر دیوارهای قدیمی، درهای چوبی و فضای حسینیهها میتابید و صحنهای روحانی و فراموشنشدنی خلق میکرد.
در میان ازدحام جمعیت، چهره بانویی سالخورده جلب توجه میکرد که آرام و بیصدا شمع خود را روشن میکرد و زیر لب دعا میخواند. کمی آنسوتر دختربچهای دست در دست مادرش داشت و با کنجکاوی به شعله شمعها نگاه میکرد.
نسلهای مختلف در کنار هم حضور داشتند؛ تصویری از تداوم یک سنت کهن که سالهاست از گذشته به امروز رسیده است.
بانوان؛ راویان اصلی یک میراث ماندگار
همانند سالهای گذشته، بانوان نقش پررنگی در برگزاری این آیین داشتند. بسیاری از شرکتکنندگان را زنانی تشکیل میدادند که از ساعات قبل از غروب در مسیر منبرها حضور یافته بودند.
بسیاری از آنان میگفتند سالهاست در این مراسم شرکت میکنند و این سنت را از مادران و مادربزرگان خود آموختهاند. برای برخی، هفت منبر تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بخشی از خاطرات کودکی، هویت خانوادگی و فرهنگ محلی آنان است.
حضور گسترده بانوان در این آیین نشان میدهد که بخش مهمی از انتقال سنتهای عاشورایی در بیرجند از طریق خانوادهها و به ویژه زنان انجام شده است؛ کسانی که طی دهههای گذشته نقش مهمی در حفظ و تداوم این میراث معنوی داشتهاند.
میراثی که همچنان زنده است
با پایان یافتن مسیر هفت منبر و تاریک شدن کامل آسمان، بسیاری از شرکتکنندگان هنوز در حسینیهها و تکایا حضور داشتند. برخی به دعا و راز و نیاز مشغول بودند و برخی دیگر درباره خاطرات سالهای گذشته و حال و هوای مراسم گفتوگو میکردند.
آیین هفت منبر بار دیگر نشان داد که سنتهای عاشورایی در بیرجند تنها به عنوان یک مراسم مذهبی برگزار نمیشوند، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی مردم این منطقه هستند.
آیینی که در آن ایمان، خاطره، فرهنگ و ارادت در کنار یکدیگر قرار میگیرند و تصویری ماندگار از عشق مردم به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران وفادارش را به نمایش میگذارند.
امروز و در عصر تاسوعای حسینی، شمعهای هفت منبر بار دیگر در بیرجند روشن شدند؛ شمعهایی که شاید شعلهای کوچک داشته باشند، اما سالهاست روشنایی سنتی بزرگ و ماندگار را در دل مردم این دیار زنده نگه داشتهاند.
نظر شما