اسماعیل مجللی، مؤلف کتاب مرجع «شبیه نامه»، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در اراک، با اشاره به پیشینه کهن آیین های سوگواری درایران، استان مرکزی را یکی از مهمترین کانون های حفظ و تداوم میراث فرهنگی و آیینی کشور برشمرد و از تنوع بینظیر آیین هایی چون نخلگردانی، علمگردانی، چغچغه زنی و تعزیه خوانی در این دیار سخن گفت، که هر یک روایتی از ارادت مردمان این سرزمین به خاندان عصمت و طهارت (ع) هستند.
وی با تشریح جایگاه رفیع استان مرکزی در گنجینه آیین های عاشورایی اظهار داشت: این خطه از کهنترین خاستگاه های آیین های عاشورایی در فلات مرکزی ایران به شمار میرود و آیین هایی نظیر علمگردانی، نخلگردانی، چغچغه زنی و تعزیه، هویت دینی و فرهنگی این منطقه را شکل داده اند.
مجللی با اشاره به قدمت برخی از این رسوم که به دوره تیموری و صفویه بازمیگردد، افزود: از جمله شاخص ترین این آیین ها، مراسم علمگردانی در روستای هزاوه است که با قدمتی بیش از ۳۰۰ سال، در شب اول محرم با آماده سازی علمی شش متری در امامزاده این روستا آغاز می شود.
این علم با سرپنجه های نقرهای و طلایی، نماد رشادت های حضرت ابوالفضل العباس (ع) و واقعه عاشورا محسوب می شود و هیئت سادات هزاوه با پوشیدن لباس های مشکی و شال های سبز، آن را در میان محله ها به حرکت در می آورند.
وی ادامه داد: در روستای تاریخی انجدان نیز آیین کهن «چغچغه زنی» با قدمتی همپای دوره صفویه برگزار می شود که در آن عزاداران با ابزاری چوبی و خراطی شده، به جای کوبیدن بر سینه، با نوایی موزون و حزن انگیز به سوگ شهادت سیدالشهدا (ع) می نشینند و این آیین به عنوان یکی از میراث ناملموس ملی به ثبت رسیده است.
این پژوهشگر ادبیات آیینی در ادامه به نقش محوری استان مرکزی در شکل گیری و گسترش هنر تعزیه در ایران اشاره کرد و گفت: کتاب شاخص «محرق القلوب» اثر ملا مهدی نراقی، از عالمان بزرگ این دیار، یکی از منابع اصلی برای نگارش نسخه های تعزیه در دوره قاجار بوده است و شخصیت های مطرحی چون قائم مقام فراهانی، میرزا تقی خان امیرکبیر و میرزا عبدالله فراهانی، هر کدام سهمی بسزا در اعتلای این هنر آیینی داشته اند.
مجللی با اشاره به ظرفیت های تاریخی استان در این حوزه، خاطرنشان کرد: تکیه های تاریخی زاغرم تفرش، آقاخان محلاتی، باغ شیخ ساوه و تکیه شهر فرمهین که در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده اند، نشاندهنده عمق و گستره این هنر در منطقه است. تعزیه در این استان تنها به شکل ثابت برگزار نمیشود، بلکه یکی از کمنظیرترین گونه های آن، یعنی «تعزیه سیار»، مختص شهر اراک است که در دل بازار سرپوشیده این شهر با قدمتی ۲۰۰ ساله، کوچه ها را به صحنه روایت حماسه کربلا بدل میکند.
وی در پایان با استناد به اسناد تاریخی همچون گزارش های روزنامه وقایع اتفاقیه و سفرنامه دکتر فووریه، پزشک مخصوص ناصرالدینشاه، بر رونق چشمگیر آیین های سوگواری در منطقه عراق عجم (استان مرکزی کنونی) تأکید کرد و افزود: ثبت ۱۵ آیین عاشورایی این استان در فهرست آثار ناملموس ملی، گواهی بر غنای فرهنگی و نقش بی بدیل این خطه در پاسداشت میراث معنوی ایران اسلامی است.
نظر شما