به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از استان کرمانشاه، با فرارسیدن محرم، کرمانشاه تنها سیاهپوش نمیشود؛ این استان کهن، گنجینهای از آیینهای بومی را در خود زنده میکند؛ آیینهایی که برخی از آنها نه در قاب دوربینها دیده میشوند و نه در تقویم رسمی عزاداریها جای دارند، اما نسل به نسل منتقل شدهاند و همچنان در حافظه جمعی مردم زندهاند.
در روستاهای دورافتاده، میان ایلها و عشایر و در محلههای قدیمی شهرها، محرم رنگ و بویی متفاوت دارد؛ رنگی از جنس سنت، هویت و میراث فرهنگی است.
چَمَر؛ وقتی سوگ کربلا با موسیقی حزنآلود کُردی روایت میشود
یکی از کمتر شناختهشدهترین جلوههای عزاداری در برخی مناطق استان، «چَمَر حسینی» است. چمر در فرهنگ کُردی آیینی برای سوگواری بزرگان بوده است، اما در برخی مناطق، عناصر آن در سوگ سیدالشهدا(ع) نیز نمود یافته است.
مرثیهخوانیهای محلی، حلقههای سوگ و نوحههایی که با زبان و موسیقی بومی اجرا میشوند، فضایی متفاوت از عزاداری را رقم میزنند؛ فضایی که در آن فرهنگ کُردی و عشق حسینی درهم تنیده شدهاند.
نوای موسیقی سوگ که درکرمانشاه به موسیقی «چمر» موسوم است و آوای نوحهها در ایام عزاداری سرور و سالار شهیدان از گذشتههای دور تاکنون در عزای حسینی(ع) همنوا میشدند و قلب هر شنوندهای را به درد میآوردند.
چراغهایی که برای امام حسین(ع) روشن میشوند
در برخی روستاهای قدیمی کرمانشاه هنوز رسم «چراغ نذری» پابرجاست. خانوادهها در شبهای محرم، چراغ یا فانوسی را با نیت سلامتی، گشایش کار یا ادای نذر روشن میکنند و آن را در مسجد، حسینیه یا مکانی مقدس قرار میدهند.
این سنت کهن، نمادی از روشن نگه داشتن چراغ محبت اهلبیت(ع) در خانهها و دلهاست.
نذر آب؛ روایتی از تشنگی کربلا
در مناطق مختلف استان، بهویژه در روستاها، برخی خانوادهها نذر خود را نه با غذا، بلکه با آب ادا میکنند. مشکهای آب، کوزههای سفالی و ایستگاههای سنتی توزیع آب و شربت، یادآور عطش کودکان و یاران امام حسین(ع) در صحرای کربلاست. این آیین، هرچند ساده به نظر میرسد، اما یکی از عمیقترین نمادهای عاشورایی در فرهنگ مردم کرمانشاه به شمار میرود.
مرثیههایی که فقط به زبان دل خوانده میشوند
در بسیاری از مناطق کُردنشین استان، هنوز مرثیههای قدیمی محرم به زبان کُردی اجرا میشود؛ اشعاری که برخی از آنها قدمتی چندصدساله دارند و بدون آنکه جایی ثبت شده باشند، سینه به سینه به نسلهای بعد منتقل شدهاند.
این نوحهها تنها یک مراسم مذهبی نیستند؛ بخشی از تاریخ شفاهی مردم منطقهاند که واقعه عاشورا را با واژگان بومی روایت میکنند.
سفرههایی که صاحب مشخصی ندارند
در برخی روستاهای کرمانشاه، رسم بر این است که اهالی به جای نذرهای فردی، بهصورت جمعی هزینه تهیه غذای عزاداران را تأمین میکنند.
در این سفرهها کسی میزبان و کسی میهمان نیست؛ همه شریکاند و همه خادم. این سنت قدیمی، نمادی از همدلی و مشارکت اجتماعی است که از دل فرهنگ روستایی و آموزههای عاشورا ریشه گرفته است.
میراثی که نباید فراموش شود
بسیاری از پژوهشگران حوزه فرهنگ عامه معتقدند آیینهای بومی محرم در کرمانشاه، بخشی از میراث ناملموس کشور هستند؛ گنجینهای فرهنگی که در سایه تغییر سبک زندگی، مهاجرت روستاییان و کمرنگ شدن سنتهای شفاهی در معرض فراموشی قرار دارد.
شاید امروز بیش از هر زمان دیگری لازم باشد این آیینها ثبت، مستندسازی و به نسل جوان معرفی شوند؛ چرا که هر یک از آنها روایتی منحصربهفرد از عشق مردم این سرزمین به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است.
محرم در کرمانشاه فقط یک مراسم مذهبی نیست؛ داستانی است که در هر روستا، هر ایل و هر خانواده به زبانی متفاوت روایت میشود؛ داستانی از عشق، وفاداری و فرهنگی که قرنهاست با نام حسین(ع) گره خورده است.
نظر شما