خبرگزاری شبستان/یاسوج: با فرارسیدن ماه محرم، دلهای مردم در سراسر ایران بار دیگر در سوگ سید و سالار شهیدان میتپد، اما در کهگیلویه و بویراحمد این اندوه رنگی عمیقتر، ریشهدارتر و آمیخته با فرهنگ بومی دارد که در منطقه زیلایی، آیینهای عزاداری نهتنها یک مناسک مذهبی، بلکه تجلی هویت، همبستگی اجتماعی و میراثی زنده از قرنها عشق به اباعبدالله الحسین (ع) به شمار میرود.
در این سرزمین کوهستانی، محرم که از راه میرسد، فضای روستاها و محلات به یکباره دگرگون میشود و همهچیز رنگ ماتم به خود میگیرد؛ از سیاهپوش شدن خانهها و تکایا گرفته تا برپایی هیئتهای سنتی و حرکت دستههای سینهزنی و زنجیرزنی، همه و همه نشان از آن دارد که ارادت مردم این دیار به امام حسین (ع) محدود به زمان و نسل خاصی نیست، بلکه پیوندی است عمیق و ماندگار که از گذشتههای دور تا امروز ادامه یافته است و هر سال با شکوهی تازه تکرار میشود.
در میان این آیینها، نقش زنان منطقه زیلایی جلوهای ویژه و کمتر دیدهشده دارد که از همان شب نخست محرم با حضور در مساجد و مشارکت در آمادهسازی نذریها، خود را در متن عزاداری قرار میدهند و با دستانی پر از عشق و ایمان، فضای روستا را برای برگزاری مراسم آماده میکنند.
در برخی روستاها، مردان علمهای بزرگ و نمادین را میسازند و در قلب میدان عزاداری برپا میکنند، اما این زنان هستند که با نظمدهی، پشتیبانی و همراهی مستمر، روح جاری این آیینها را زنده نگه میدارند و آن را از یک مراسم ساده به یک حرکت اجتماعی و فرهنگی تبدیل میکنند.
از برجستهترین جلوههای عزاداری بانوان در این منطقه، آیین شروهخوانی است؛ مراسمی که در آن زنان در حلقههایی منظم و دایرهوار گرد هم میآیند و بانویی مسن به عنوان سرخوان، اشعار سوزناک و شروههای محلی را با صدایی آکنده از اندوه و عشق میخواند و دیگر زنان با حرکات هماهنگ، زمزمههای حزین و همراهی عاطفی، فضای مجلس را به صحنهای از سوگ جمعی تبدیل میکنند که در آن موسیقی بومی، روایتهای مذهبی و احساسات انسانی در هم تنیده شده و جلوهای کمنظیر از فرهنگ عزاداری ایرانی را به نمایش میگذارد.
در کنار این مراسم، آیینهای نمادینی همچون ساخت حجله حضرت قاسم (ع)، تهیه گهواره حضرت علیاصغر (ع) و برگزاری آیین «کتل» نیز در میان زنان این منطقه رواج دارد؛ آیینهایی که هرکدام با هدف زنده نگه داشتن یاد مظلومیت اهلبیت (ع) و بازنمایی واقعه عاشورا در قالبی نمادین اجرا میشود و نسل به نسل از مادران به دختران منتقل شده است.
این سنتها نهتنها جنبه مذهبی دارند، بلکه بهعنوان بخشی از حافظه فرهنگی مردم منطقه، نقش مهمی در حفظ هویت بومی و انتقال ارزشهای معنوی ایفا میکنند.
زنان زیلایی همچنین در عرصههای اجتماعی عزاداری نیز حضوری فعال دارند؛ از پخت و توزیع نذری گرفته تا نظافت محلهای برگزاری مراسم و آمادهسازی فضاهای هیئتها، همه با مشارکت مستقیم آنان انجام میشود و در روز عاشورا، پس از حضور در گلزار شهدا، نذریها میان عزاداران توزیع میشود؛ حرکتی که نشاندهنده همبستگی عمیق اجتماعی و مشارکت گسترده مردم در برپایی آیینهای محرم است.
با رسیدن به روزهای تاسوعا و عاشورا، این آیینها به اوج خود میرسند، شبهایی که در آن هیئتها در حلقههای بزرگ عزاداری گرد هم میآیند و با نوحهها و شروههای لری و فارسی، تا پاسی از شب به سوگخوانی ادامه میدهند؛ آیینی که در گذشته در کنار آتش و در میدانهای روستا برگزار میشد، اما امروز نیز با وجود تغییر شکل ظاهری، همچنان روح سنت، صمیمیت و باورهای عمیق دینی را در خود حفظ کرده است.
آیینهای محرم در زیلایی تنها مجموعهای از مراسم مذهبی نیستند، بلکه روایت زندهای از تاریخ، فرهنگ و ایمان مردمی هستند که عشق به امام حسین (ع) را نه در قالب واژهها، بلکه در عمل، مشارکت جمعی و حفظ سنتهای بومی به نسلهای آینده منتقل کردهاند؛ آیینی که هر سال تکرار میشود، اما هر بار با شور و عمقی تازهتر، جان جامعه را در مسیر ایمان و همبستگی زنده نگه میدارد.
نظر شما