خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- آیینهای عزاداری ماه محرم در ایران، بهویژه در مناطق مختلف خراسان جنوبی، همواره جلوهای از پیوند عمیق ایمان، فرهنگ و سنتهای کهن مذهبی را به نمایش گذاشتهاند.
در این میان، شهرستان بشرویه با پیشینهای غنی از باورهای آیینی و مراسمهای خاص سوگواری سیدالشهدا(ع)، یکی از نقاط شاخص در حفظ و انتقال میراث معنوی عاشورا به شمار میرود.
در دل این آیینها، «عماری» یا همان هودج آسمانی، جایگاهی ویژه و نمادین دارد؛ سازهای آیینی که در باور مردم، یادآور محمل حضرت فاطمه زهرا(س) و حضور معنوی بانوان آسمانی در سوگ امام حسین(ع) است.
این آیین که با حضور بانوان و خدمه زن و با جزئیات نمادین و پرمعنا اجرا میشود، نه تنها بازتابی از عشق و ارادت مردم به اهلبیت(ع) است، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و میراث ناملموس بشرویه نیز محسوب میشود.
عماری در باور آیینی مردم بشرویه؛ هودج آسمانی اهلبیت(ع)
در فرهنگ عامه مردم بشرویه، «عماری» یا همان کجاوه، تنها یک نماد تزئینی در مراسم عزاداری نیست، بلکه جایگاهی قدسی و معنوی دارد.
بر اساس باورهای آیینی، این هودج آسمانی به حضرت فاطمه زهرا(س) منسوب است و در برخی روایات محلی، همراه با بانوانی از عالم ملکوت همچون حضرت مریم، آسیه، هاجر و حوا (و در روایتی دیگر آسیه، هاجر، خدیجه و ساره) در سه شب و سه مکان مختلف پس از واقعه عاشورا بر زمین فرود میآید.
این حضور نمادین در صحرای کربلا، «دیر راهب» و خانه خولی، با نوحهسرایی و سوگواری این بانوان آسمانی در سوگ سیدالشهدا(ع) همراه دانسته شده و در حافظه آیینی مردم منطقه جایگاهی ویژه یافته است.
عماری و نقش آن در آیینهای محرم بشرویه
سید امیر سلیمانی رباطی، مسئول میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان بشرویه، در توضیح این آیین گفت: عماری یکی از عناصر مهم و شاخص در مراسم محرم بشرویه است که ریشه در سنتهای قدیمی و باورهای مذهبی مردم دارد.
به گفته وی، این آیین به همت بانیان حسینیه حاج علی اشرف و با مشارکت خادمان، بهویژه بانوان، در قالب مراسمی منظم و آیینی اجرا میشود و بهعنوان بخشی از هویت عزاداری منطقه شناخته میشود.
آیین ورپوشی عماری؛ جلوهای از مشارکت بانوان در سوگواری
سلیمانی با اشاره به نقش بانوان در اجرای این آیین اظهار داشت: با توجه به باور مردم مبنی بر انتساب عماری به محمل حضرت زهرا(س)، فرآیند «ورپوشی عماری» با حضور خادمان زن و در فضایی آکنده از سوگ و دعا در نخستین روزهای ماه محرم و در محل «سرای سرکه» انجام میشود.
سلیمانی عنوان کرد: در این مرحله، ابتدا مراسمی همراه با دعاخوانی و سوگواری برگزار شده و سپس خادمان زن، ۱۴ چادر رنگی به نیت ۱۴ معصوم(ع) بر روی عماری نصب میکنند.
وی افزود: پس از آن، ۱۲ آینه به نشانه ۱۲ امام معصوم(ع) و به عنوان نماد روشنایی هدایت الهی در بخش جلویی عماری قرار میگیرد. در پایان نیز پارچهای مشکی از جنس حریر بر روی تمامی پوششها نصب میشود که نشانهای از آغاز رسمی ایام سوگواری سیدالشهدا(ع) است.
حرکت عماری در روزهای عزاداری؛ پیوند سرای سرکه تا حسینیه
این مسئول میراث فرهنگی در ادامه افزود: با آغاز مراسم اصلی عزاداری از روز ششم محرم، عماری توسط هیأت ساداتالحسینی از سرای سرکه به سمت حسینیه حاج علی اشرف منتقل میشود.
وی تصریح کرد: این جابهجایی با نوای مداوم «حسین حسین» همراه است و عماری بهعنوان یکی از ارکان اصلی آیین باشکوه عزاداری در این منطقه، جلوهای معنوی و تأثیرگذار به مراسم میبخشد.
سلیمانی عنوان داشت: پس از پایان هر شب مراسم، عماری مجدداً به محل اصلی خود بازگردانده میشود و این روند تا شب عاشورا ادامه دارد.
شب عاشورا و آیین پایانی عماری؛ از سوگ تا میراث ماندگار
سلیمانی در بخش پایانی سخنان خود به آیین ویژه شب عاشورا اشاره کرد و گفت: در این شب و پس از ورود عماری به سرای سرکه، خادمان زن تمامی پارچههای رنگی را باز کرده و پارچهای مشکی را به نشانه شهادت امام حسین(ع) بر آن نصب میکنند.
وی افزود: از روز عاشورا تا پایان ماه صفر نیز در برخی جمعهها، عماری توسط بانوان در داخل سرای سرکه به صورت نمادین چرخانده میشود که این اقدام، یادآور استمرار سوگ و پیوند عاطفی مردم با فرهنگ عاشورا است.
او همچنین خاطرنشان کرد: ساختار و زاویه خاص عماری، نمادی از خمیدگی حضرت زهرا(س) در مصیبت سیدالشهدا(ع) دانسته میشود که خود بار معنایی عمیقی در این آیین دارد.
ثبت ملی عماری بشرویه بهعنوان میراث ناملموس
بر اساس اعلام مسئولان میراث فرهنگی، این آیین معنوی با شماره ثبت ۲۰۶۳ و در تاریخ ۲۹/۱۱/۱۳۹۸ به عنوان یکی از میراثهای ناملموس کشور به نام شهرستان بشرویه به ثبت رسیده است.
ثبت این اثر نشاندهنده اهمیت حفظ و انتقال چنین آیینهایی به نسلهای آینده و پاسداشت فرهنگ عاشورایی در ایران اسلامی است.
نظر شما