خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: هرگاه تاریخ فعالیتهای تربیتی و دینی عراق در دهههای اخیر نوشته شود، بیتردید دورههای تابستانی مساجد جایگاهی ویژه خواهند داشت؛ تجربهای که از اثرگذارترین طرحها در تربیت نسل جوان و شکلدهی به شخصیت اسلامی به شمار میرود.
این دورهها تنها به حفظ قرآن کریم محدود نبودند، بلکه برنامههایی عمیق و هدفمند برای تربیت فکری و اخلاقی نوجوانان و جوانان ارائه میکردند؛ برنامههایی که آثار آن بعدها در حضور هزاران مبلغ، مربی و فعال اجتماعی در عرصههای مختلف جامعه نمایان شد.
اگرچه بسیاری آغاز این دورهها را به سال ۱۹۹۱ نسبت میدهند، اما ریشههای آن به سالها پیش از آن بازمیگردد. در سال ۱۹۷۶ وزارت اوقاف عراق برای تشویق حفظ قرآن کریم، طرحی را به اجرا گذاشت که بر اساس آن به هر فردی که یک جزء از قرآن را حفظ میکرد، ده دینار عراقی پاداش تعلق میگرفت. این اقدام موجب شد تعدادی از مساجد بغداد حلقههای آموزش و حفظ قرآن را راهاندازی کنند.
این برنامهها تا سال ۱۹۸۳ ادامه یافت، اما عمدتاً بر تلاشهای فردی امامان جماعت و خطیبان مساجد استوار بود. با این حال، همین فعالیتهای پراکنده، نخستین سنگبنای پروژهای تربیتی را بنا نهاد که در سالهای بعد به حرکتی گسترده و اثرگذار تبدیل شد.
در همان دوران، نام یکی از چهرههای برجسته این عرصه بیش از دیگران درخشید؛ مرحوم شیخ محمود غریب، امام و خطیب مسجد ابنبنیه در بغداد. او به اهمیت بهرهگیری از تعطیلات تابستانی برای تربیت نسل جوان پی برد و با حمایت خانواده سرشناس «البنیه» تلاش کرد این تجربه را توسعه دهد.
خانواده البنیه با تأمین اتوبوس برای انتقال دانشآموزان از مناطق مختلف بغداد به مسجد، زمینه حضور گسترده نوجوانان را فراهم کردند. همچنین شیخ محمود غریب برای اداره حلقههای آموزشی از شماری از علما و مبلغان برجسته از جمله شیخ عبدالمنعم جنابی، دکتر عبدالقادر فضلی، دکتر هاشم مشهدانی، دکتر محمود فلاحی و دکتر سامی جنابی بهره گرفت. به این ترتیب، مسجد ابنبنیه به مهمترین مرکز برگزاری دورههای قرآنی در بغداد تبدیل شد.
با افزایش تعداد شرکتکنندگان، این تجربه به دیگر مساجد و مناطق عراق نیز گسترش یافت و مسئولیت نظارت بر آن به گروهی از روحانیان و مبلغان سپرده شد.
از همین رو، بسیاری شیخ محمود غریب را از پیشگامان اصلی دورههای تابستانی سازمانیافته در عراق میدانند؛ شخصیتی که نقش مهمی در تثبیت و گسترش این فعالیت تربیتی پیش از فراگیر شدن آن در دهه ۱۹۹۰ ایفا کرد.
نقطه عطف اصلی این حرکت در سال ۱۹۹۱ رقم خورد؛ زمانی که کارزار معنوی با هدایت وزارت اوقاف وقت در سراسر عراق، از شمال تا جنوب کشور، آغاز شد. در این مرحله، دورههای تابستانی وارد مرحلهای تازه از توسعه و تأثیرگذاری شدند. مساجد درهای خود را به روی نوجوانان و جوانان گشودند تا آنان را با قرآن کریم و آموزههای اسلامی پیوند دهند و محیطی سالم و سازنده برای گذراندن تعطیلات تابستانی فراهم کنند.
ویژگی برجسته این دورهها تنها به انتقال اطلاعات دینی محدود نمیشود، بلکه بر ساختن شخصیت انسان تمرکز داشتند. نوجوانان در کنار حفظ قرآن، فراگیری احادیث نبوی و آشنایی با سیره پیامبر اکرم(ص)، ارزشهایی همچون نظم، مسئولیتپذیری، احترام به دیگران، کار گروهی، محبت به مسجد و احساس تعلق به یک رسالت بزرگتر را نیز میآموختند.
ثمره این دورهها، تربیت شمار زیادی از امامان جماعت، خطیبان، مبلغان و طلاب علوم دینی بود که بعدها به چهرههای شناختهشده عرصه دعوت، آموزش و اصلاح اجتماعی تبدیل شدند. بسیاری از آنان بدون انتظار مقام، حقوق یا پاداش، به صورت داوطلبانه در مسیر تبلیغ دین و تربیت نسل جدید گام برداشتند و خلأهای موجود در حوزه آموزش و هدایت را جبران کردند.
یکی دیگر از دستاوردهای مهم این طرح، مقابله با پدیده فراغت بیهدف در میان نوجوانان بود. در شرایطی که تعطیلات تابستانی برای بسیاری از جوانان به زمانی بدون برنامه تبدیل میشد، این دورهها فرصت مناسبی برای بهرهگیری مفید از اوقات فراغت، ایجاد دوستیهای سالم و آشنایی با الگوهای مثبت فراهم کردند.
با گذشت زمان، این تجربه نیز دچار تحول شد. فعالان حوزه تربیت دریافتند که نیازهای نسل جوان تغییر کرده و تربیت عمیقتر، نیازمند فضایی فراتر از چند ساعت حضور روزانه در مسجد است. از همین رو، ایده «اردوهای تربیتی» شکل گرفت و به تدریج توسعه یافت.
در این اردوها، شرکتکنندگان برای مدتهای طولانیتری در محیطی آموزشی و تربیتی حضور مییافتند. شرکتکنندگان در این برنامه نزدیک به دو ماه در فضایی آموزشی، تربیتی و معنوی اقامت میکردند؛ فضایی که شباهت زیادی به مؤسسات آموزشی کوچک و تخصصی داشت.
در سالهای اخیر، انواع دیگری از اردوهای تربیتی نیز در مساجد بغداد و بهویژه منطقه کرخ شکل گرفته است؛ از اردوهای یکهفتهای و دو هفتهای گرفته تا برنامههایی که تنها چند ساعت از روز یا آخر هفتهها را در بر میگیرند. هدف مشترک همه این برنامهها، ایجاد محیطی تربیتی و منسجم است که جوانان در آن، آموزههای دینی و اخلاقی را نه فقط بیاموزند، بلکه در زندگی روزمره تجربه و تمرین کنند.
به این ترتیب، دورههای تابستانی دیگر صرفاً کلاسهایی در فضای مسجد نیستند، بلکه به منظومهای کامل از تربیت، آموزش، کشف استعدادها و پرورش رهبران آینده تبدیل شدهاند. تجربهای که نشان داده است اردوهای تربیتی، به دلیل ایجاد یک محیط واقعی و مستمر، تأثیری عمیقتر از آموزشهای صرفاً نظری بر جوانان دارند.
امروز، پس از گذشت بیش از سه دهه از آغاز این مسیر، دورههای تابستانی و اردوهای تربیتی همچنان از موفقترین تجربههای فرهنگی عراق به شمار میروند. این برنامهها توانستهاند نسلهای متوالی را با مسجد پیوند دهند، هزاران جوان را از آسیبهای ناشی از بیکاری و انحراف دور نگه دارند و دهها هزار نفر را با مفاهیم ایمان، دانش، مسئولیتپذیری و خدمت به جامعه آشنا سازند؛ میراثی تربیتی که آثار آن همچنان در مساجد، مدارس و مراکز علمی عراق قابل مشاهده است.
نظر شما