«پیش‌خوانی»؛ نخستین سلام مردم جنوب فارس به کاروان کربلا

به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، هنوز طبل‌ها به صدا درنیامده‌اند و بیرق‌های سیاه همه کوچه‌ها را نپوشانده‌اند، اما در برخی شهرها و روستاهای جنوب فارس، مردم از رسیدن محرم با نشانه‌ای قدیمی و آشنا باخبر می‌شوند؛ نوایی آرام، اندوهگین و ریشه‌دار که نسل به نسل در حافظه مردم منطقه باقی مانده است. این صدا، صدای «پیش‌خوانی» است؛ آیینی که برای بسیاری از مردم جنوب فارس، نخستین سلام محرم به شمار می‌آید.

در شهرستان‌هایی مانند لامرد، مهر و بخش‌هایی از خنج و گراش، با نزدیک شدن به روزهای آغازین ماه محرم، گروهی از مداحان و ذاکران اهل بیت(ع) گرد هم می‌آیند و اشعاری کهن و نوحه‌هایی ماندگار را به صورت جمعی اجرا می‌کنند. آیینی که در ظاهر ساده به نظر می‌رسد، اما در واقع یکی از قدیمی‌ترین نشانه‌های ورود جامعه به فضای سوگواری حسینی است.

پیش‌خوانی را می‌توان پلی میان روزهای عادی سال و روزهای عزاداری دانست؛ لحظه‌ای که حال و هوای شهر آرام‌آرام تغییر می‌کند و مردم خود را برای حضور در مجالس و آیین‌های محرم آماده می‌کنند. بسیاری از سالمندان منطقه معتقدند سال‌ها پیش، زمانی که خبری از رسانه‌های امروزی نبود، همین نواهای پیش‌خوانی نقش اطلاع‌رسانی عمومی را بر عهده داشت و مردم با شنیدن آن درمی‌یافتند که موسم عزای سیدالشهدا(ع) فرا رسیده است.

 میراثی که سینه به سینه مانده است

بخش مهمی از اشعار و نوحه‌های پیش‌خوانی هرگز مکتوب نشده‌اند. این اشعار در طول دهه‌ها و حتی سده‌ها، از زبان مداحان قدیمی به نسل‌های بعد منتقل شده و همچنان در حافظه مردم زنده مانده‌اند.

همین ویژگی باعث شده پیش‌خوانی بخشی از میراث فرهنگی و هویتی جنوب فارس نیز به شمار رود؛ میراثی که در آن زبان، موسیقی بومی، باورهای دینی و خاطرات مشترک مردم در هم تنیده شده است.

 محرم؛ از شنیدن آغاز می‌شود

اگرچه در بسیاری از نقاط کشور آغاز محرم با نصب پرچم‌ها و برپایی هیئت‌ها شناخته می‌شود، اما در جنوب فارس محرم پیش از آنکه دیده شود، شنیده می‌شود. نوحه‌هایی که در کوچه‌ها و حسینیه‌ها طنین می‌اندازد، نخستین نشانه ورود به روزهای سوگواری است.

برای نسل‌های قدیمی‌تر، این نواها یادآور سال‌های دور و محرم‌های کودکی است؛ روزهایی که مردم با شنیدن صدای پیش‌خوانی، لباس‌های سیاه را آماده می‌کردند و خود را برای حضور در مراسم عزاداری مهیا می‌ساختند.

این روزها که بسیاری از سنت‌های بومی زیر سایه تغییرات اجتماعی کمرنگ شده‌اند، پیش‌خوانی همچنان جایگاه خود را در جنوب فارس حفظ کرده است. این آیین نمادی از پیوند عمیق مردم منطقه با فرهنگ عاشورا و میراث گذشتگان است.

شاید راز ماندگاری پیش‌خوانی نیز در همین باشد؛ آیینی که هر سال پیش از آغاز محرم، بار دیگر خاطره مردم یک سرزمین را بیدار می‌کند و با چند بیت نوحه و مرثیه، مردم را به مهمانی اندوه و حماسه فرا می‌خواند؛ مهمانی‌ای که قرن‌هاست در جنوب فارس ادامه دارد.