خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: بحث انحصار سلاح در اختیار دولت، بار دیگر در عراق به یکی از موضوعات اصلی فضای سیاسی و رسانهای تبدیل شده است. هرچند این موضوع در ظاهر تازه به نظر میرسد، اما در واقع سومین موج جدی طرح این مسئله طی کمتر از یک دهه اخیر به شمار میرود؛ موضوعی که پیشتر نیز در سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۹ مطرح شده بود.
در هر یک از این دورهها، الگوی تقریباً مشابهی تکرار شده است؛ افزایش فشارهای سیاسی و اقتصادی آمریکا، تشدید فعالیتهای رسانهای و مطرح شدن این گزاره که آینده روابط بغداد و واشنگتن و سطح همکاریهای اقتصادی و سیاسی میان دو کشور، به میزان همراهی دولت عراق با مطالبات آمریکا درباره سلاح گروههای مقاومت گره خورده است.
مقاومت: سلاح تا رفع عوامل تهدید باقی میماند
با وجود این فشارها، گروههای اصلی مقاومت اسلامی عراق از جمله کتائب حزبالله عراق، جنبش النجباء، کتائب سیدالشهدا و سرایا اولیاء الدم همچنان بر موضع پیشین خود پافشاری میکنند.
از نگاه این گروهها، سلاح مقاومت در شرایطی شکل گرفت که عراق با اشغال خارجی و تهدیدات گسترده تروریستی مواجه بود؛ بنابراین تا زمانی که عوامل اصلی ایجاد این سلاح از میان نرفته باشد، نمیتوان درباره کنار گذاشتن آن تصمیم گرفت.
به باور آنان، بحث درباره آینده سلاح مقاومت را نمیتوان از موضوع حضور نظامی آمریکا در عراق، تداوم نقض حاکمیت ملی و تهدیدات خارجی علیه کشور جدا کرد.
خروج آمریکا؛ پیششرط اصلی
گروههای مقاومت تأکید دارند که هرگونه گفتوگو درباره محدودسازی سلاح باید پس از اجرای کامل توافق خروج نیروهای آمریکایی از عراق صورت گیرد.
آنان معتقدند توافق بغداد و واشنگتن که در سال ۲۰۲۴ به امضا رسید، پایان مأموریت ائتلاف بینالمللی را تا سپتامبر ۲۰۲۶ پیشبینی کرده است؛ اما اظهارات مقامهای آمریکایی درباره «بازآرایی نیروها»، «کاهش ردپای نظامی» یا «شراکت امنیتی بلندمدت» نشانه تلاش برای حفظ حضور نظامی آمریکا با عناوین جدید است.
گروههای مقاومت معتقدند که تغییر عنوان مأموریت نظامیان آمریکایی از «نیروی رزمی» به «مستشار» یا «آموزشدهنده» تغییری در اصل موضوع ایجاد نمیکند و به معنای استمرار نفوذ نظامی واشنگتن در عراق است.
جنگ اخیر و مسئله حاکمیت عراق
تحولات منطقه و جنگ اخیر میان آمریکا، رژیم صهیونیستی و جمهوری اسلامی ایران نیز بر این نگاه تأثیر گذاشته است.
جریانهای مقاومت معتقدند استفاده از حریم هوایی عراق یا بهرهگیری از ظرفیتهای جغرافیایی این کشور در معادلات نظامی منطقهای، نشانه آن است که بغداد هنوز کنترل کامل بر آسمان و قلمرو خود ندارد.
برهمین اساس، تازمانی که امکان بهرهبرداری قدرتهای خارجی از خاک یا فضای عراق برای اجرای عملیات نظامی وجود داشته باشد، نمیتوان ادعا کرد که حاکمیت ملی عراق بهطور کامل محقق شده است. از همین رو، این گروهها حفظ توان بازدارندگی خود را بخشی از سازوکار دفاعی کشور میدانند.
مخالفت با فشارهای واشنگتن
گروههای مقاومت همچنین نسبت به سیاستهای دولت آمریکا، بهویژه در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ، انتقاد دارند.
گروههای مقاومت براین باورند که تهدید به اعمال تحریم، فشارهای مالی و تلاش برای مشروط کردن همکاریهای اقتصادی به موضوعاتی مانند محدودسازی سلاح مقاومت، کاهش روابط با ایران و کاهش نقش سیاسی گروههای مقاومت، مصداق دخالت مستقیم در امور داخلی عراق است.
این گروهها معتقدند که چنین مطالباتی بیش از آنکه در راستای تقویت دولت عراق باشد، در چارچوب اعمال فشار برای جهتدهی به تصمیمات سیاسی بغداد قرار میگیرد.
مقاومت و رابطه با دولت عراق
برهمین اساس، گروههای مقاومت تأکید میکنند که خود را در تقابل با دولت یا نهادهای رسمی عراق نمیدانند.
آنان میگویند هدف اصلیشان حمایت از حاکمیت ملی و تقویت توان دفاعی کشور است و سلاح مقاومت هرگز در منازعات داخلی عراق به کار گرفته نشده، بلکه در مقابله با اشغال خارجی و مبارزه با گروههای تروریستی مورد استفاده قرار گرفته است.
از این منظر، باید میان دولت عراق و فشارهای خارجی برای تأثیرگذاری بر تصمیمات آن تفاوت قائل شد.
آیا عراق توان دفاع از خود را دارد؟
یکی از مهمترین پرسشهایی که گروههای مقاومت مطرح میکنند، به توان دفاعی عراق مربوط است.
آنان میپرسند اگر قرار است سلاح صرفاً در اختیار دولت باشد، آیا عراق امروز از سامانههای دفاع هوایی پیشرفته، تسلیحات راهبردی و توان بازدارندگی کافی برای مقابله با هرگونه تهدید خارجی برخوردار است؟
به اعتقاد این گروهها، استقلال واقعی تنها به خروج نیروهای خارجی محدود نمیشود، بلکه مستلزم برخورداری از ظرفیتهای دفاعی لازم برای حفاظت از مرزها، آسمان کشور و تأسیسات حیاتی است.
راهحل؛ گفتوگوی عراقی، نه فشار خارجی
بر اساس این دیدگاه، پرونده سلاح مقاومت را نمیتوان از طریق فشارهای خارجی، تهدیدهای اقتصادی یا عملیات رسانهای حلوفصل کرد.
بسیاری از حامیان این رویکرد معتقدند مسئله اصلی نه خود سلاح، بلکه موضوع حاکمیت ملی، استقلال سیاسی و توانایی عراق در دفاع از خود در برابر مداخلات خارجی است.
از این رو،هرگونه تصمیمگیری درباره آینده ساختار امنیتی و دفاعی عراق باید در چارچوب یک گفتوگوی جامع ملی میان همه جریانهای سیاسی، اجتماعی و ملی صورت گیرد؛ گفتوگویی که بدون فشار و دخالت خارجی، بر پایه منافع ملی عراق شکل گیرد و مسیر آینده کشور را مشخص کند.
بر همین اساس، گروههای اصلی مقاومت اعلام کردهاند که تا زمانی که خروج کامل نیروهای آمریکایی محقق نشود، حاکمیت عراق بهطور کامل احیا نگردد و زیرساختهای دفاعی کشور به سطح مطلوب نرسد، با هرگونه طرح برای محدودسازی یا کنار گذاشتن سلاح مقاومت مخالفت خواهند کرد؛ زیرا این سلاح را بخشی از مأموریت خود در دفاع از عراق، حفظ استقلال کشور و مقابله با تهدیدات خارجی میدانند.
نظر شما