دکتر «سید داوود آقایی»، استاد دانشگاه و کارشناس روابط و حقوق بینالملل در گفتگوی اختصاصی با گروه بینالملل خبرگزاری شبستان تاکید کرد که تفاهم کنونی میان ایران و آمریکا که میتواند منجر به یک توافق نهایی شود در نتیجه پیوند پیروزهای میدان و دیپلماسی برای تهران رقم خورد.
روند دیپلماسی همچنین حاصل مقاومتهایی بود که هم در کشور ما طی ۴۷ سال گذشته انجام شد و هم مقاومتهایی که در عرصه منطقهای در میدان صورت گرفت.
وی در پاسخ به این پرسش که توافق میان تهران و واشنگتن یک پیروزی دیپلماسی بود یا نتیجه موازنه قدرت در میدان؟، گفت: آنچه که طی هفته های اخیر تحت عنوان دیپلماسی مذاکرهکنندگان ایران با میانجیگران و حتی در یک دور با «جی دی ونس»، مذاکره کننده ارشد آمریکا انجام شد به پشتوانه موفقیتهایی بود که رزمندگان ما در میدان به دست آورند. روند دیپلماسی همچنین حاصل مقاومتهایی بود که هم در کشور ما طی ۴۷ سال گذشته انجام شد و هم مقاومتهایی که در عرصه منطقهای در میدان صورت گرفت.
دکتر آقایی افزود: اگر این پشتوانهها و حمایتهای میدانی نبود، قطعا پشت مذاکرهکنندگان ما خالی میبود و مذاکرهکنندگان باید در عرصه دیپلماسی با جدیت و صلابت سعی کنند خواسته هایی که برای آنها جنگیدیم، مبارزه کردیم، خون دادیم و هزینه کردیم را به دست بیاورند؛ بنابراین هرگز نمی توان میدان و دیپلماسی را جدای از یکدیگر فرض کرد و صرفا آن را ناشی از تلاش و جدیت مذاکره کنندگان دانست. در واقع موفقیتهای میدان پشتوانهای شد برای مذاکره کنندگان و عرصه دیپلماسی که در نهایت پیروزی نهایی برای توافق را برای ایران رقم زد.
کارشناس مسائل بینالملل در ادامه در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه آیا این توافق می تواند در بلندمدت به کاهش تنشها بین ایران و آمریکا منجر شود یا صرفا مدیریت یک بحران مقطعی است؟، گفت: قصد از مذاکره این است که اختلافات برچیده شود، تنش ها کاهش پیدا کند و در نهایت توافق حاصل شود اما اینکه آیا ما به این مرحله برسیم یا خیر جای سوال دارد؛ چرا که قرار است در مرحله اول تفاهم حاصل شود، محاصره دریایی برداشته شود، تنگه هرمز به روی همه کشتی ها باز شود، بخشی از پول های بلوکه شده ایران در آمریکا که حدودا ۱۲ میلیارد دلار است به ایران برگردد، نیروهای آمریکایی از حوزه آبی ایران عقب نشینی کنند و اسرائیل به لبنان حمله نکند. همه اینها در مرحله اول و در قالب تفاهمنامه قرار است حاصل شود. اگر این مرحله با موفقیت اجرا شده و طرفین متعهد به ایفای تعهدات خود شوند، قدر مسلم امکان ورود به مرحله دوم برای پرداختن به امور مهم دیگری نظیر مباحث هسته ای، اورانیم های غنی شده در ایران و رفع تحریمها که به مراتب اهمیت بیشتری نسبت به موضوعات اولیه دارند، وجود دارد. اگر در این مرحله نیز طرفین به نتیجه رسیدند، یک توافق حاصل خواهد شد.
اگر ما در گام اول این تفاهمنامه را امضا کنیم و در دوره ۳۰ روزه موضوعات مورد تفاهم به درستی اجرایی شوند، وارد مرحله دوم برای گام برداشتن در مسیر امضای توافق می شویم. اگر هر دو مرحله به خوبی پیش رفت، زمینه سازی برای ایجاد دستیابی برای رفع تنشها و اختلافات می شود
این استاد دانشگاه افزود: قدر مسلم اگر توافقی حاصل شود، می تواند زمینه ساز رفع تنش ها و تا حدود زیادی اختلافات بین ایران و آمریکا باشد ولی مسئله اینجاست که اختلافات ما با آمریکا عمیق است و صرف دستیابی به توافق با آمریکا نمیتواند منجر به دوستی و کنار آمدن با واشنگتن شود بلکه این توافق ممکن است موضوعاتی از مجموعه موضوعات اختلافی فیمابین ایران و آمریکا را حل و فصل کند اما بسیاری از اختلافات نیز همچنان باقی میماند زیرا نگاه آنها با نگاه ما متفاوت است.
کارشناس مسائل بینالملل سپس در پاسخ به این پرسش که آیا با توجه به این تحلیل می توان نتیجه گرفت که این توافق می تواند به کاهش تنش در سایر جبهه ها در منطقه منجر شود؟ و اینکه به طور کلی این توافق چه تاثیری بر تحولات لبنان، فلسطین، عراق و یمن خواهد داشت، گفت: اگر ما در گام اول این تفاهمنامه را امضا کنیم و در دوره ۳۰ روزه موضوعات مورد تفاهم به درستی اجرایی شوند، وارد مرحله دوم برای گام برداشتن در مسیر امضای توافق می شویم. اگر هر دو مرحله به خوبی پیش رفت، زمینه سازی برای ایجاد دستیابی برای رفع تنشها و اختلافات می شود ولی با این وجود اختلافات همچنان در بعضی موضوعات باقی خواهد ماند اما دیگر منجر به تنشهای شدید در منطقه نخواهد شد.
وی تصریح کرد: در واقع اختلافات ما با آمریکا ریشه کن نخواهد شد مگر اینکه ما ماهیت انقلاب خود را تغییر دهیم و مسیری را که تاکنون طی کردهایم، تغییر دهیم و آمریکاییها نیز بگویند ما دیگر به عنوان قدرت مستکبر جهانی عمل نمیکنیم. بدیهی است هیچ یک از طرفین تمایلی به رفتن به این مسیرها ندارند و نه ایران می تواند اصول و مبانی و ایدئولوژی اسلامی خود را کنار بگذارد و نه آمریکاییها خوی استکباری و هژمونی خود را می توانند یکباره کنار بگذارند چرا که موجودیت آنها به خاطر این رویکرد است همان طور که موجودیت ما نیز به خاطر رویکرد کنونی ما است.
دکتر آقایی ادامه داد: بنابراین این ماهیتها تغییر نخواهد کرد ولی در عین حال این تفاهنامه که انشاءالله منجر به توافقنامه شود، میتواند تا حدودی از میزان اختلافات و تنشها بکاهد. این تنشها هم شامل تنشهای منطقهای و هم تنش ها بین دو کشور ایران و آمریکا خواهد بود.
وی تصریح کرد که ما نقش محوری در منطقه داریم و اگر مسئله ما با آمریکا حل شود، بسیاری از تنش های منطقهای نیز کاهش پیدا می کند.
دکتر سید داوود آقایی در پاسخ به این پرسش که چه عواملی ممکن است توافق را با شکست مواجه کند، گفت: عهدشکنیهای آمریکا، تزلزل در تصمیم گیریهای «دونالد ترامپ»، رئیس جمهوری آمریکا، خوی استکباری آمریکا و از همه مهمتر «بنیامین نتانیاهو»، نخست وزیر رژیم صهیونیستی که قطعا هرگز نمیخواهد توافقنامهای بین ایران و آمریکا امضا شود زیرا قصد آنها این است که جمهوری اسلامی نباشد. آنها با موجودیت جمهوری اسلامی و نظام اسلامی در ایران مخالف هستند و هرگونه که بتوانند کارشکنی می کنند تا ایران و آمریکا به توافق نرسند و این بزرگترین خطر در مسیر مذاکرات است.
این استاد دانشگاه در پاسخ به این پرسش که با وجود همه این تفاسیر احتمال به نتیجه رسیدن توافق بیشتر است یا شکست آن؟، گفت: این را باید در عرصه عمل دید. واقعیت این است که با توجه به تجربه حداقل یک سال اخیر که اسراییل در جنگ ۱۲ روزه با هماهنگی آمریکا در حالی که در حال مذاکره با ما بود، به ما حمله کردند و همچنین حمله بعدی که در شرایط مذاکرات و پس از برگزاری سه نشست انجام شد؛ نمیتوان به آمریکاییها اعتماد کرد.
وی افزود: تجربه برجام هم موجب میشود که نتوان به واشنگتن اعتماد کرد؛ برجامی که دو و نیم سال پیرامون آن پنج قدرت برتر با ایران مذاکره کردند و ترامپ در نهایت از آن خارج شد. در واقع ما تجربیات اینچنینی را با آمریکا داریم که آنها خیلی پایبند نیستند و چه بسا اگر تفاهم و به دنبال آن توافقی نیز حاصل شود، آمریکایی ها مجددا به تمام عهد و پیمانهای خود پشت پا بزنند.
نظر شما