به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، دکتر مسلم خسروی زارگز، استادیار علوم سیاسی دانشگاه بیرجند، شامگاه شنبه (۲۴ خرداد) در میز دانشگاهیان و مردم با موضوع «از دفاع مقدس تا جنگ رمضان؛ مطالعه تطبیقی تأثیر جنگ بر انسجام ملی و شکافهای اجتماعی در ایران» به بررسی ابعاد مختلف تأثیر جنگ بر انسجام ملی و شکافهای اجتماعی پرداخت.
وی با اشاره به ویژگیهای جنگ تحمیلی عراق علیه ایران اظهار داشت: جنگ هشت ساله دفاع مقدس در شرایطی آغاز شد که انقلاب اسلامی به تازگی به پیروزی رسیده بود و فضای انقلابی حاکم بر جامعه، نقش مهمی در مدیریت شرایط جنگی و بسیج عمومی مردم ایفا کرد.
استادیار علوم سیاسی دانشگاه بیرجند با بیان اینکه مشارکت گسترده مردمی یکی از مهمترین ویژگیهای دوران دفاع مقدس بود، افزود: تهدید مستقیم سرزمینی و حضور دشمن در مرزهای کشور موجب شد مردم جنگ را به صورت ملموس احساس کنند و همین مسئله زمینهساز شکلگیری همبستگی اجتماعی و انسجام ملی شد.
خسروی با اشاره به مفهوم شکافهای اجتماعی گفت: شکاف اجتماعی به هر نوع مرزبندی میان گروههای مختلف جامعه بر اساس مؤلفههایی همچون قومیت، مذهب، طبقه اجتماعی، جنسیت و نسل اطلاق میشود که میتواند زمینهساز شکلگیری هویتهای متمایز در جامعه باشد.
وی افزود: شکافهای اجتماعی در ایران عمدتاً از نوع «متقاطع» هستند؛ به این معنا که هویتهای مختلف افراد یکدیگر را تعدیل میکنند و مانع شکلگیری تقابلهای شدید اجتماعی میشوند. همین ویژگی یکی از عوامل مهم حفظ انسجام ملی در کشور است.
استادیار علوم سیاسی دانشگاه بیرجند با بیان اینکه انسجام ملی در شرایط بحرانی بیش از هر زمان دیگری خود را نشان میدهد، گفت: زمانی که جامعه در برابر یک تهدید خارجی قرار میگیرد، اگر حس تعلق خاطر مشترک و همبستگی میان مردم وجود داشته باشد، انسجام ملی تقویت خواهد شد.
وی در ادامه با مقایسه جنگ تحمیلی و جنگهای جدید اظهار کرد: جنگهای اخیر ماهیتی متفاوت با جنگهای کلاسیک دارند و بیش از آنکه بر درگیریهای میدانی استوار باشند، بر ابعاد فناورانه، سایبری، روانی و رسانهای تکیه دارند.
خسروی تصریح کرد: در جنگهای جدید، رسانههای اجتماعی و فناوریهای نوین از جمله هوش مصنوعی نقش مهمی در شکلدهی افکار عمومی و جنگ روایتها ایفا میکنند و همین مسئله مدیریت افکار عمومی را پیچیدهتر کرده است.
وی با اشاره به تأثیر جنگ بر شکافهای اجتماعی خاطرنشان کرد: جنگها میتوانند در کوتاهمدت موجب تعلیق برخی اختلافات و شکافهای اجتماعی شوند و احساس همبستگی و وحدت ملی را افزایش دهند، اما در صورت عدم مدیریت صحیح پیامدهای اقتصادی و اجتماعی پس از جنگ، امکان بازگشت و حتی تشدید این شکافها وجود دارد.
استادیار علوم سیاسی دانشگاه بیرجند گفت: در دوران دفاع مقدس، شکلگیری هویت جمعی، افزایش سرمایه اجتماعی، مشارکت گسترده مردم و کاهش فاصله میان دولت و جامعه از مهمترین آثار مثبت جنگ در حوزه انسجام ملی بود.
وی افزود: در مقابل، برخی پیامدهای بلندمدت پس از جنگ از جمله افزایش شکافهای طبقاتی، تغییر سبک زندگی، مهاجرتهای گسترده و شکافهای نسلی از جمله چالشهایی بود که در سالهای پس از جنگ بروز یافت.
خسروی با اشاره به تحولات اخیر منطقه اظهار داشت: جنگ اخیر نیز در کوتاهمدت موجب کاهش برخی شکافهای اجتماعی، افزایش حس تعلق به وطن، تقویت هویت ملی و شکلگیری وحدت نسبی میان گروههای مختلف سیاسی و اجتماعی شده است.
وی ادامه داد: حضور اقشار مختلف مردم در تجمعات و حمایت از تمامیت ارضی کشور نشان داد که علیرغم وجود اختلافنظرهای سیاسی و اجتماعی، در شرایط تهدید خارجی، هویت ملی همچنان از قدرت انسجامبخشی بالایی برخوردار است.
استادیار علوم سیاسی دانشگاه بیرجند در عین حال هشدار داد: آثار اقتصادی جنگ، تشدید جنگ روایتها در فضای مجازی و بازگشت مطالبات و نارضایتیهای اجتماعی پس از پایان بحران از جمله مسائلی است که در صورت نبود تدبیر مناسب میتواند زمینهساز تشدید شکافهای اجتماعی شود.
وی تأکید کرد: تقویت هویت ملی، افزایش اعتماد عمومی، هماهنگی میان دیپلماسی و میدان و توجه به عدالت اجتماعی از مهمترین راهکارهایی است که میتواند به حفظ انسجام ملی و کاهش شکافهای اجتماعی در شرایط پس از جنگ کمک کند.
خسروی در پایان خاطرنشان کرد: جنگ نباید به عنوان یک هدف تلقی شود، بلکه ابزاری برای تأمین منافع ملی است و موفقیت در مدیریت شرایط جنگی زمانی حاصل میشود که در کنار حفظ اقتدار ملی، انسجام اجتماعی و سرمایه اجتماعی کشور نیز تقویت شود.
نظر شما