حجتالاسلام والمسلمین محمدعلی رضایی اصفهانی مدیر مجتمع عالی قرآن و حدیث جامعه المصطفی(ص) در گفتگو با خبرگزاری شبستان در استان قم با تبریک عید مباهله، با اشاره به جایگاه ویژه امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در قرآن کریم، با اشاره به آیه ۶۱ سوره آلعمران، معروف به آیه مباهله، افزود: این آیه از جمله آیات تفسیری قرآن است و روایات فراوانی درباره آن وجود دارد. فخر رازی، مفسر برجسته اهل سنت نیز این آیه را بافضیلتترین آیه درباره امیرالمؤمنین(ع) دانسته است.
این استاد حوزه و دانشگاه با تشریح ماجرای مباهله گفت: پس از آنکه مسیحیان نجران در گفتگو و مناظره با پیامبر اکرم(ص) به نتیجه نرسیدند، خداوند به پیامبر دستور داد آنان را به مباهله دعوت کند. مباهله به معنای نفرین و دعا برای آشکار شدن حق و باطل است و به تعبیر علامه طباطبایی، از معجزات دائمی اسلام به شمار میآید و در هر زمان قابلیت تحقق دارد.
مدیر مجتمع عالی قرآن و حدیث جامعه المصطفی(ص) ادامه داد: مطابق دستور الهی، پیامبر اکرم(ص) مأمور شد خانواده خود را برای مباهله حاضر کند. در روز مباهله، پیامبر(ص) با حضرت علی(ع)، حضرت فاطمه زهرا(س)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در محل حاضر شد.
حجتالاسلام رضایی اصفهانی تصریح کرد: بر اساس اتفاق نظر مفسران، تعبیر «ابناءنا» در آیه به امام حسن(ع) و امام حسین(ع)، «نساءنا» به حضرت فاطمه زهرا(س) و «أنفسنا» به امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) اشاره دارد. از همین رو، یکی از مهمترین فضایل امیرالمؤمنین(ع) در این آیه، معرفی ایشان به عنوان «نفس» و جان پیامبر اکرم(ص) است.
وی خاطرنشان کرد: هنگامی که بزرگان مسیحیان نجران مشاهده کردند پیامبر(ص) نزدیکترین افراد خانواده خود را برای مباهله آورده است، دریافتند که ایشان در ادعای خود صادق است؛ زیرا هیچ فردی عزیزترین افراد خود را در معرض عذاب الهی قرار نمیدهد مگر آنکه به حقانیت مسیر خود یقین داشته باشد. به همین دلیل از مباهله منصرف شدند و با پذیرش پرداخت جزیه، از رویارویی در مباهله خودداری کردند.
این پژوهشگرعلوم قرآنی در ادامه سخنان خود به تبیین ابعاد مختلف تعبیر «أنفسنا» در آیه مباهله پرداخت و آن را از مهمترین دلایل قرآنی بر عظمت و جایگاه والای امیرالمؤمنین(ع) دانست.
حجتالاسلام والمسلمین رضایی اصفهانی ادامه داد: این تعبیر که در آیه مباهله بر امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) تطبیق شده، دارای معانی و لایههای متعددی است که هر یک بخشی از جایگاه بینظیر آن حضرت را نشان میدهد.
وی نخستین معنای «أنفسنا» را وحدت در منشأ آفرینش دانست و گفت: بر اساس روایات، پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) از یک طینت و یک حقیقت آفریده شدهاند. چنانکه در روایتی از امام حسن مجتبی(ع) آمده است: «ما اهل، گوشت، خون و نفس پیامبر هستیم». از این منظر، تعبیر «أنفسنا» بیانگر یگانگی ریشه وجودی و منشأ آفرینش پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) است.
این استاد حوزه و دانشگاه دومین معنا را اتحاد نفسانی عنوان کرد و افزود: مقصود از نفس در اینجا میتواند مراتب عالی نفس انسانی باشد؛ یعنی همانگونه که پیامبر اکرم(ص) دارای نفس مطمئنه، مرضیه و راضیه است، امیرالمؤمنین(ع) نیز در همان مرتبه از کمالات نفسانی قرار دارد و میان آن دو وحدت و هماهنگی کامل وجود دارد.
مدیر مجتمع عالی قرآن و حدیث جامعه المصطفی(ص) برداشت دیگر از «أنفسنا» را قرابت روحی و حقیقت نوری دانست و تصریح کرد: در روایات اسلامی از حقیقت نوری واحدی برای پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) سخن به میان آمده است. بر این اساس، میتوان گفت که مقصود از «أنفسنا» وحدت حقیقت نوری پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) است.
حجتالاسلام رضایی اصفهانی همچنین به قرابت اجتماعی و سیاسی اشاره کرد و گفت: در این برداشت، «أنفسنا» به معنای قرار داشتن در یک جبهه و یک مسیر اجتماعی و سیاسی است. یعنی امیرالمؤمنین(ع) در تمامی مواضع و جهتگیریهای اجتماعی و سیاسی، همراه و همسو با پیامبر اکرم(ص) بوده است.
وی گفت: «أنفسنا» میتواند بیانگر قرابت فکری و اعتقادی باشد. به این معنا که امیرالمؤمنین(ع) در اندیشه، ایمان، عقاید و باورها کاملاً همسو با پیامبر اسلام(ص) است و هیچگونه فاصلهای میان آن دو در حوزه اعتقادات وجود ندارد.
این پژوهشگر علوم قرآنی معنای دیگر را اشتراک در هدف و سرنوشت دانست و افزود: حضور مشترک پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) در صحنه مباهله نشان میدهد که آنان در هدف، رسالت و سرنوشت با یکدیگر پیوندی ناگسستنی دارند و در دفاع از حق، در یک مسیر حرکت میکنند.
وی دیگربرداشت از این تعبیر قرآنی را قرابت اهلبیتی عنوان کرد و گفت: همانگونه که پیامبر اکرم(ص) درباره سلمان فارسی فرمودند «سلمان منا اهلالبیت»، مقصود از «منا» و «از ما بودن» تنها خویشاوندی نسبی نیست، بلکه نوعی پیوند عمیق معنوی و انتساب به مکتب و مسیر اهلبیت(ع) است. در آیه مباهله نیز «أنفسنا» بیانگر بالاترین درجه این پیوند و انتساب در مورد امیرالمؤمنین(ع) است.
حجتالاسلام رضایی اصفهانی تأکید کرد: هر یک از این معانی، جلوهای از عظمت شخصیت امیرالمؤمنین(ع) و جایگاه ویژه ایشان در کنار پیامبر اکرم(ص) را آشکار میسازد و نشان میدهد که تعبیر «أنفسنا» از عمیقترین و پرمحتواترین تعابیر قرآنی درباره آن حضرت است.
حجتالاسلام والمسلمین رضایی اصفهانی در ادامه تبیین ابعاد مختلف آیه مباهله، گفت: یکی از عمیقترین معانی این تعبیر، بیانگر پیوند رسالت با امامت و ولایت است.
وی اظهارداشت: پیامبر اکرم(ص) در میان جمع فراوان مسلمانان و صحابه، برای حضور در مباهله تنها امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) را به عنوان مصداق «أنفسنا» همراه خود آورد. این انتخاب نشان میدهد که حضرت علی(ع) نزدیکترین فرد به پیامبر(ص) در حوزه ولایت و رهبری امت اسلامی است و پس از ایشان ادامهدهنده مسیر هدایت جامعه به شمار میرود.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: پیامبر اسلام(ص) علاوه بر مقام نبوت، دارای مقام امامت نیز بود و امیرالمؤمنین(ع) اگرچه پیامبر نبود، اما در جایگاه امامت و ولایت قرار داشت. از این منظر، «أنفسنا» بیانگر قرابت و پیوند عمیق میان رسالت و امامت است.
وی در جمعبندی مباحث مطرحشده درباره آیه مباهله تأکید کرد: مجموعه این معانی نشان میدهد که جایگاه امیرالمؤمنین(ع) در کنار پیامبر اکرم(ص) جایگاهی استثنایی و بینظیر است و هر یک از این تفاسیر میتواند دریچهای برای شناخت بیشتر شخصیت آن حضرت باشد.
نظر شما