به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، در میانِ روزهایِ سرنوشتسازِ تاریخِ اسلام، «واقعهِ مباهله» جایگاهی ویژه دارد؛ نه صرفاً به مثابهِ یک رخدادِ تاریخی، که به عنوانِ صحنهای که در آن، حقانیتِ اسلامِ ناب در برابرِ ادعاهایِ زمانه به نمایش گذاشته شد. مباهله، به معنایِ «لعنت کردنِ یکدیگر» است، اما در قاموسِ اسلام، به رویاروییِ پیامبرِ اکرم (ص) با مسیحیانِ نجران اطلاق میشود؛ روزی که پیامبر (ص)، با اطمینانِ مطلق به حقانیتِ خویش و دینِ الهیاش، تنها «عزیزترینِ هستیِ» خود – یعنی خانوادهِ نورانیِ خویش را به میدانِ آزمونِ الهی فراخواند. این حضورِ معجزهآسا، پاسخی قاطع به شبهات و گواهیِ بیبدیل بر صدقِ رسالت و جایگاهِ والایِ اهلِبیت (ع) بود.
این واقعهِ سترگ، که نمادِ حقانیت، صداقت، و قدرتِ معنویِ اسلام است، همچنان در دنیایِ پرهیاهویِ امروز، پیامهایِ ژرفی برایِ جوامعِ دینی دارد. از معیارهایِ سنجشِ حق و باطل گرفته تا درسهایی در بابِ صبر، استقامت، و توکل بر خداوند در برابرِ قدرتهایِ ظالم است.
به همین منظور، خبرنگار خبرگزاری شبستان، در گفتگویی تفصیلی با حجتالاسلام محسن کارگرفرد، معاونِ پژوهشِ مدرسهِ علمیهِ منصوریهِ شیراز، به عمقِ این واقعهِ مهم پرداخته است. این پژوهشگر حوزه دین در این گفتگو، ضمنِ تبیینِ حقیقتِ مباهله و دلایلِ اهمیتِ تاریخیِ آن، به تشریحِ کارکردهایِ امروزیِ این واقعه، پیامهایِ پنهان در «حضورِ خانوادگیِ» پیامبر (ص)، و قابلیتِ آن به عنوانِ یک الگو در مواجهه با قدرتهایِ بزرگ پرداخته است. همچنین، در این گفتگو، به بررسیِ دقیقِ تطبیقِ مباهله با گفتمانِ سیاسیِ روز، و چالشهایِ پیشِ رو در این زمینه، از منظرِ یک کارشناسِ مذهبی پرداخته شده است.
شبستان: لطفاً به زبان ساده بفرمایید حقیقتِ «مباهله» چیست و چرا در تاریخ اسلام به عنوان یک نقطه عطف شناخته میشود؟
هر پیروزی طبیعتا مسبوق به نزاع و درگیری بوده است. یعنی زمانی میگویید پیروزی رخ داد که درگیری و نزاعی هست بعد از درگیری یک طرف غالب میشود که به این حالت پیروزی فرد غالب گفته میشود طبیعتاً بزرگی پیروزیها به اندازه اهمیت و بزرگی نزاع و درگیریها است. هرچه نزاع بزرگتر پیروزی نیز مهمتر.
در مباهله دو طرف نزاع، سران و رهبران دو طیف اسلام و کفر بودند لذا اهمیت مسئله به اندازه اهمیت اسلام و کفر و فراگیری آن به اندازه فراگیری اسلام و کفر در دنیاست.
شبستان: برخی تصور میکنند مباهله صرفاً یک بحث تاریخی است؛ اهمیتِ امروزی و کارکردِ این واقعه در دنیای معاصر برای ما چیست؟
آیه را نگاه کنید ، قبل از دستور مباهله فرموده: بعد از برهان و استدلال من (خدا)، الان که علم به آن واقعیت پیدا کردی، هرکسی با تو محاجه و گفتگو کرد (نترس) و بگو ........
از این عبارتِ قبل از دستور مباهله چه میفهمید؟ ذیعنی به معرفت و دانایی که با گفتهها پروردگار برای انسان حاصل میشود و آن عقیده ای که خداوند ترسیم میکند، در حق بودنش شک نکن.
هرچند طرف مقابل از نگاه دنیابینها بزرگ باشد.
پس در دنیای امروز، ما نیز برای ابراز عقاید الهی خود، به خودمان و بزرگی طرف مقابل نگاه نکنیم بلکه به استدلال و معرفتی که در مشت داریم و میتوانیم آن را با برهان ارائه دهیم نگاه کنیم هر چند طرف مقابل از صاحبان قدرت و صاحبان عِده و عُده باشد.
شبستان: در ماجرای مباهله، پیامبر اسلام (ص) با نزدیکترین اعضای خانوادهشان حاضر شدند. این «حضور خانوادگی» چه پیام مهمی درباره حقانیتِ پیامبر و جایگاه اهلبیت (ع) دارد؟
مباهله ، دعا علیه یکدیگر و یک نوع مبارزه است.
اگر من به صدق گفته خود یقین ندارم طبیعی است که برای این مبارزه از عزیزانم استفاده نمیکنم.
پس در داستان مباهله که پیامبر صلوات الله علیه و آله با عزیزانشان در معرکه حاضر شدند، نشان از این است که ایشان به صدق گفتهها خویش و بطلان گفتههای گروه مقابل یقین دارد در نتیجه به پیروزی خود نیز یقین دارد.
و این یقین بیش از هر چیز میتواند دل طرفداران این رهبر الهی را محکم کند. به اینکه راهی که با این رهبر الهی طی میکنیم یقیناْ صحیح است هر چند طرف مقابل عزت و جلالت دنیوی داشته باشد.
شبستان: مباهله در ذات خود نوعی تقابل حق و باطل است. آیا میتوان از الگوی مباهله به عنوان یک «مدل دیپلماتیک» در روابط بینالملل یاد کرد؟
مباهله نمونههایی در برخی عصر ها از جانب علمای اسلام داشته است.
بیشتر آن علمایی که ارتباط خود با خدا را تصحیح کردهاند به این فرم از مبارزه تن دادهاند . چون لازم است که طرفین مباهله از خدا درخواست کنند و خدا نیز اجابت کند.
در عرصه دیپلماسی نیز اگر دیپلماتها به این اندازه به ارتباط خود با خداوند و استجابت دعای خود اطمینان دارند بله میتوانند این مدل را در دیپلماسی به کار بگیرند.
شبستان: جایگاه «توکل به خدا» و «آمادگی برای هزینه دادن» در واقعه مباهله چقدر میتواند الگوی راهبردی برای جوامع دینی در مواجهه با قدرتهای بزرگ باشد؟
در مباهله، هزینه دادن مطرح نیست چون طرف حق بنانیست هزینه بدهد. اما توکل به معنی واقعی خود نمود خواهد داشت.
چون طرف حق باید با صدق نیت خود وارد میدان مباهله شود و بر اقدام خداوند مبنی بر نزول عذاب بر طرف ناحق تکیه کند و امید به استجابت خدا داشته باشد.
شبستان: در گفتمان سیاسیِ کشور، گاهی از «مباهله» به عنوان نمادی از تقابل با استکبار یاد میشود. از منظر یک کارشناس مذهبی، آیا میتوان هر تقابلی با آمریکا را با الگوی مباهله مقایسه کرد، یا مباهله شرایط خاصِ معرفتی و معنویِ ویژهای دارد که باید مراقبِ سادهانگاری در این تطبیق باشیم؟
در همان زمان مباهله شیوهای برای حل یک نزاع بود بین رهبران اسلام و کفر و چون محدود به آن زمان نیست پس الان نیز میتواند برای حل نزاع استفاده شود.
اما در آن زمان اولاْ نزاع بر سر یک مسئله دینی بود نه سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی ثانیاْ هر دو طرف به این شیوه راضی شدند.
الان نیز اگر طرفین نزاع به این شیوه راضی باشند میتوان آن را اجرا کرد البته با توجه به نکتهای که در سوال پنجم به آن اشاره شد در حالی که میدانیم حداقل یک طرف نزاع اینگونه فکر نمیکند.
اما چون طرفین نزاع بین ایران و آمریکا یا اسرائیل یا غرب، نزاعی طبیعی است که حل اختلاف نظرها حتی نزاعها با راههای ساده شروع میشود. و امثال راه حل مباهله آخرین راهکار است و این ترتیب یک امر عقلی و قابل پذیرش است پس هیچ کس اولاْ به مباهله اقدام نخواهد کرد. ضمناْ تقابل امروز تقابل یک مسئله دینی که هر دو طرف با دغدغه دینی وارد میدان شده باشند، نیست.
مقصود این که برخی از اختلاف نظرها مثلا اقتصادی یا سیاسی است که البته مسلمان با مبانی اسلامی خود کار را پیش میبرد اما طرف مقابل در دنیای امروز ممکن است شیوه مباهله را راه حل نداند و یا اصلاْ نپذیرد.
لذا این شیوه فعلاْ در حد کلان و بینالمللی بین حکومتها و دولتها ممکن نمینماید.
نظر شما