«سید جواد موسویخواه» مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با حضور در دفتر خبرگزاری شبستان در گفتگو با خبرنگار این رسانه با اشاره به بیش از یک دهه فعالیت این مجموعه در محلات حاشیهنشین و مناطق آسیبپذیر اجتماعی، گفت: مبنای فکری فعالیتهای گروه تحول اجتماعی بر سخنان رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت حضور مردم در میدان حل مسائل کشور استوار است.
وی با بیان اینکه کاهش مشارکت اجتماعی و ایجاد فاصله میان مردم و حاکمیت میتواند زمینهساز بروز آسیبهای اجتماعی شود، افزود: در بسیاری از حوزهها دولت بهتنهایی قادر به حل مسائل نیست و این مردم هستند که باید نقشآفرینی کنند. تجربه انقلاب اسلامی و دوران دفاع مقدس نیز نشان داد هر جا مردم وارد میدان شدند، مسائل با موفقیت مدیریت شد.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با اشاره به حوادث سال قبل اظهار کرد: در بررسیهای میدانی انجامشده مشخص شد بخشی از افرادی که در برخی تجمعات حضور داشتند، از مناطق حاشیهنشین و آسیبپذیر جامعه بودند. برای ما این سؤال مطرح بود که چه عواملی باعث حضور این افراد در چنین فضاهایی شده است. در گفتوگوهایی که با تعدادی از این افراد انجام شد، مشخص شد بسیاری از آنها دارای انگیزههای سیاسی مشخص نبودند و بیشتر تحت تأثیر شکافهای اجتماعی، مشکلات اقتصادی و فضای هیجانی موجود قرار گرفته بودند.
حضور خودجوش مردم در میدان پس از شهادت رهبر انقلاب
موسویخواه با اشاره به وقایع پس از شهادت رهبر معظم انقلاب گفت: پس از انتشار خبر شهادت ایشان، از طریق شبکههای مردمی فعال در محلات حاشیهنشین فراخوانی برای حضور در میدان داده شد. هدف اصلی برگزاری یک تجمع صرف نبود، بلکه تلاش داشتیم مردم برای ایفای نقش اجتماعی خود وارد میدان شوند.
وی افزود: استقبال مردمی از این فراخوان فراتر از پیشبینیها بود و جمعیتی که در ابتدا چند صد نفر برآورد میشد، به چند هزار نفر رسید. در شب نخست «قیام کفنپوشان»، اقشار مختلف مردم در این حرکت حضور یافتند و برخی از افرادی که در سالهای گذشته دارای مواضع انتقادی نسبت به نظام بودند نیز در میان جمعیت دیده میشدند.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با تأکید بر اینکه این حرکت وابستگی سازمانی به نهادهای دولتی و حاکمیتی نداشت، گفت: شبکه مردمی تحول اجتماعی مجموعهای مردمی است که اعضای آن از اقشار مختلف جامعه از جمله معلمان، کارگران، رانندگان و فعالان فرهنگی تشکیل شدهاند و بر اساس دغدغههای اجتماعی و فرهنگی در کنار یکدیگر فعالیت میکنند.
وی یکی از ویژگیهای این شبکه را رویکرد مردمی در مواجهه با افراد دارای دیدگاههای متفاوت دانست و اظهار کرد: در این مسیر تلاش شد به جای برخوردهای قهری، از ظرفیت گفتوگو، محبت و ارتباط مستقیم با مردم استفاده شود.
موسویخواه همچنین از شکلگیری شبکهای از داوطلبان مردمی در جریان اجتماعات شبانه مردمی خبر داد و گفت: بیش از سه هزار و ۷۰۰ نفر در بخشهای مختلف از جمله رسانه، امداد و نجات، حملونقل، پشتیبانی و سایر حوزههای مورد نیاز اعلام آمادگی کردند که این تعداد بعدها به حدود چهار هزار نفر رسید.
وی خاطرنشان کرد: در یکی از کمیتههای مردمی مرتبط با امداد و نجات، حدود ۴۰۰ نفر ثبتنام کردند؛ آماری که نشان میدهد مردم برای مشارکت و نقشآفرینی اجتماعی آمادگی جدی دارند، مشروط بر آنکه زمینه حضور و مسئولیتپذیری آنان فراهم شود.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی تأکید کرد: تجربه این حرکت مردمی نشان داد که ظرفیت عظیمی برای مشارکت عمومی در جامعه وجود دارد و هر جا بستر حضور مردم فراهم شود، میتوان از این ظرفیت در مسیر حل مسائل و تقویت سرمایه اجتماعی بهره گرفت.
تغییر نقش مردم در حل مسائل اجتماعی
وی با تاکید بر اینکه، حل مسائل کشور نیازمند شکلگیری «حلقههای میانی تخصصی» و فعالسازی ظرفیتهای مردمی در کنار نهادهای حاکمیتی است، به مأموریت نهادهای تخصصی در حوزههای مختلف از جمله امداد و نجات اشاره کرد و اظهار داشت: هرچند دستگاههایی مانند هلالاحمر متولی اصلی این حوزهها هستند، اما گستره و پیچیدگی مسائل شهری بهگونهای است که بدون مشارکت سازمانیافته مردم، امکان تحقق کامل و مطلوب اهداف وجود ندارد.
موسویخواه با تأکید بر ضرورت بازتعریف نقش مردم در مدیریت اجتماعی افزود: مسئله اصلی، ضعف ساختارها نیست، بلکه کمتوجهی به ظرفیت عظیم مردمی و عدم بهکارگیری آن در قالب شبکههای منسجم محلی است.
به گفته وی، شهرهای بزرگ با در نظر گرفتن وسعت و تنوع مسائل، بدون مشارکت فعال مردم در فرآیند اجرا و پشتیبانی، نمیتوانند در شرایط عادی و بحرانی بهصورت کامل مدیریت شوند.
وی با اشاره به تجربههای میدانی شبکه مردمی تحول اجتماعی در حوزه امداد و نجات گفت: در این مدل، با همکاری نهادهایی مانند جمعیت هلالاحمر، تلاش شده است آموزشهای تخصصی و سرفصلهای امدادی در اختیار نیروهای مردمی قرار گیرد و ساختارهای محلهمحور برای سازماندهی داوطلبان شکل بگیرد.
به گفته وی، در این الگو هر محله بهعنوان یک واحد عملیاتی تعریف شده و افراد ثبتنامشده بر اساس موقعیت جغرافیایی و توانمندیهای خود ساماندهی شدهاند بهگونهای که هستههای امدادی محلی در مناطق مختلف شکل گرفته و در برخی موارد، حتی نیروهای دارای وسیله نقلیه مانند موتورسیکلت برای تسریع در امدادرسانی به کار گرفته شدهاند.
موسویخواه ادامه داد: این تجربهها در قالب مانورهای مردمی نیز آزموده شده است؛ مانورهایی که در آن سناریوهای بحران فرضی در محلات اجرا شده و شبکه مردمی توانسته در هماهنگی با نهادهای رسمی، فرآیند امدادرسانی را بهصورت عملی تمرین کند.
وی افزود: این تجربیات حتی منجر به پیشنهادهایی برای توسعه همکاریهای استانی شده و نشان داده است که ظرفیتهای مردمی میتوانند در کنار ساختارهای رسمی، نقش مکمل و مؤثری ایفا کنند.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی در ادامه با اشاره به حوزه فضاسازی شهری اظهار داشت: در برخی مناسبتها، بهویژه در ایام مرتبط با سوگواریها، خلأهایی در سطح محلات مشاهده میشود؛ در حالی که ظرفیت مردمی میتواند این خلأ را بهصورت گسترده و سریع جبران کند. بر همین اساس، با طراحی سازوکارهای مشارکتی، تلاش شده است مردم در فرآیند تولید و اجرای اقدامات فرهنگی و شهری نقش مستقیم داشته باشند؛ از جمله در تولید ریسهها و نمادهای مشکی برای سیاهپوشی محلات.
موسویخواه با اشاره به یکی از این تجربهها گفت: در قالب یک طرح مردمی، حدود ۱۰ کیلومتر ریسه مشکی با مشارکت خانوادهها و گروههای داوطلب و با هزینهای محدود در اربعین شهادت رهبر معظم انقلاب تولید شد و در بیش از ۴۰۰ محله توزیع و نصب گردید؛ اقدامی که به گفته وی نشاندهنده توان بالای سازماندهی اجتماعی در سطح محلات است. در این فرایند، بیش از ۴۰۰ خانواده بهعنوان کنشگران محلی شناسایی و فعال شدند و هر خانواده مسئولیت اجرای بخشی از عملیات سیاهپوشی محله خود را بر عهده گرفت.
به گفته وی، این مدل موجب شد که فعالیتهای فرهنگی از حالت متمرکز و نهادی خارج شده و به سطح محلات و خانوادهها منتقل شود و در نتیجه، مشارکت اجتماعی به شکل قابل توجهی افزایش یابد.
وی همچنین با اشاره به نقش فعالیتهای محلهمحور در تقویت پیوندهای اجتماعی گفت: برگزاری برنامههایی مانند روضههای محلی، افطاریهای کوچهای و نشستهای همسایگی، موجب تقویت روابط اجتماعی و افزایش همبستگی در سطح محلات شده است.
موسویخواه افزود: در برخی محلات، حتی فضاهای غیررسمی مانند گاراژها یا منازل شخصی به محل تجمعهای فرهنگی و اجتماعی تبدیل شدهاند که این امر به شکلگیری «همسایگی فعال» کمک کرده است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اهمیت نقش نوجوانان در این شبکه اظهار داشت: نوجوانان امروز دارای انگیزه و ظرفیت بالایی برای مشارکت اجتماعی هستند و باید فرصت تجربه مسئولیتهای واقعی به آنان داده شود تا حس اثرگذاری و هویت اجتماعی در آنان تقویت شود.
به گفته وی، در برخی تجربههای میدانی، نوجوانان ۱۴ تا ۱۹ ساله در پروژههای مرمتی و خدماتی مشارکت داشته و توانستهاند نقش مؤثری در اجرای فعالیتهای عمرانی و اجتماعی ایفا کنند.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی تأکید کرد: تجربههای این شبکه نشان میدهد که هرچه مردم از نقش «مخاطب بودن» خارج شده و به «کنشگر اجتماعی» تبدیل شوند، ظرفیت حل مسائل اجتماعی بهصورت چشمگیری افزایش مییابد و بسیاری از مشکلات محلی قابل مدیریت و حل خواهند بود.
روایت یک تجربه میدانی
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی در ادامه با تشریح تجربیات حاصل از فعالیتهای میدانی در محلات حاشیهنشین، گفت: مهمترین مسئله در حوزه اجتماعی، کمبود خدمات نیست، بلکه ضعف در شناسایی دقیق مسائل و سنجش اثربخشی اقدامات دستگاههاست.
موسویخواه با اشاره به آغاز فعالیتهای این مجموعه اظهار کرد: شکلگیری شبکه مردمی تحول اجتماعی به سالهای ۱۳۹۶ بازمیگردد. در آن زمان به همراه جمعی از دانشجویان و نیروهای دغدغهمند در حوزه آسیبهای اجتماعی فعالیت میکردیم. جرقه اصلی این حرکت پس از تأکیدات رهبر معظم انقلاب بر ضرورت توجه به آسیبهای اجتماعی و نقشآفرینی جریانهای مردمی در حل مسائل جامعه زده شد.
وی افزود: فعالیتهای ما ابتدا در با همراهی تعدادی از دانشجویان در محلات حاشیهنشین بیرجند، بهویژه منطقه حاجیآباد آغاز شد. در جریان این فعالیتها با یک سؤال جدی مواجه شدیم؛ چرا با وجود حضور دستگاههای متعدد و صرف اعتبارات قابل توجه، بسیاری از مشکلات اجتماعی همچنان پابرجاست و تغییر محسوسی در زندگی مردم مشاهده نمیشود؟
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی ادامه داد: به این نتیجه رسیدیم که یکی از مهمترین ضعفها، نبود شناخت دقیق از مسائل در سطح محلات است. دستگاههای مختلف خدمات ارائه میکردند اما بسیاری از این خدمات مبتنی بر دادههای میدانی و شناسایی جزئی نبود. به همین دلیل تصمیم گرفتیم سامانهای برای شناسایی دقیق و «پلاک به پلاک» محلات طراحی کنیم تا وضعیت واقعی خانوادهها، ظرفیتها و آسیبها به صورت دقیق مشخص شود.
وی با بیان اینکه این اقدام زمینهساز شکلگیری یک شبکه منسجم مردمی شد، گفت: در سالهای بعد و بهویژه در دولت شهید آیتالله رئیسی، این تجربه مورد توجه قرار گرفت و بستری فراهم شد تا جریانهای مردمی در حوزه نظارت اجتماعی نیز ایفای نقش کنند. در همین راستا و با حکم وزارت کشور، مجموعهای از نیروهای مردمی در کشور مأمور شدند تا در کنار دستگاههای اجرایی، اجرای برنامهها و میزان تحقق اهداف اجتماعی را رصد کنند.
موسویخواه تصریح کرد: یکی از ابتکارات مهم آن دوره این بود که برای نخستین بار به نیروهای مردمی جایگاه رسمی داده شد تا بتوانند اجرای مصوبات و برنامههای دستگاهها در محلات هدف را پیگیری کنند. این اقدام صرفاً یک نظارت اداری نبود، بلکه تلاشی برای سنجش اثر واقعی سیاستها و اعتبارات در میدان عمل به شمار میرفت.
وی با اشاره به برخی آسیبهای موجود در نظام برنامهریزی اجتماعی کشور گفت: در بسیاری از موارد اعتبارات قابل توجهی برای حل مسائل مختلف اختصاص مییابد، اما کسی از دستگاهها نمیپرسد که نتیجه نهایی این هزینهکرد چه بوده است. اغلب گزارشها بر مبنای هزینهها، فاکتورها و اقدامات انجامشده تنظیم میشود، در حالی که کمتر به اثربخشی واقعی برنامهها توجه میشود.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: در یکی از بررسیها مشخص شد بخشی از آمار مربوط به ترک تحصیل دانشآموزان به دلیل نقص اطلاعات سامانهها بهروز نشده است. برخی دانشآموزان به شهرهای دیگر منتقل شده بودند اما همچنان در آمار ترک تحصیل قرار داشتند و برای آنها اعتبار اختصاص مییافت. حتی در مواردی اطلاعات برخی افراد سالها بدون اصلاح در سامانهها باقی مانده بود. این موضوع نشان میدهد که بدون حضور میدانی و بررسیهای دقیق، امکان تصمیمگیری صحیح وجود ندارد.
وی افزود: ما در حوزه نظارت مردمی تلاش کردیم صرفاً به گزارشهای اداری اکتفا نکنیم. برای نمونه در طرحهای آموزشی، شخصاً با افرادی که در دورههای مختلف آموزش دیده بودند تماس میگرفتیم تا مشخص شود آیا آموزشها به فعالیت عملی و اثرگذاری اجتماعی منجر شده است یا خیر. در بسیاری از موارد مشخص میشد که پس از پایان دوره، ارتباط مؤثری با افراد برقرار نشده و ظرفیتهای ایجادشده بلااستفاده مانده است.
موسویخواه با اشاره به طراحی سامانهای برای رصد فعالیت دستگاهها در محلات گفت: برای نخستین بار بستری فراهم شد که دستگاههای مختلف بتوانند اقدامات یکدیگر را در سطح محلات مشاهده کنند. در این سامانه، ابلاغیهها، پروژهها، شبکههای مردمی همکار و میزان پیشرفت برنامهها قابل مشاهده بود. این شفافیت موجب شد ظرفیتهای موازی شناسایی شده و زمینه هماهنگی بیشتر میان دستگاهها فراهم شود.
وی ادامه داد: البته اجرای چنین طرحهایی همواره با مقاومتهایی همراه بود. برخی دستگاهها این نوع پیگیریها را مداخله در امور خود تلقی میکردند، در حالی که هدف اصلی، کمک به افزایش اثربخشی برنامهها و تقویت ارتباط میان مردم و حاکمیت بود.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت تقویت حلقههای میانی در کشور اظهار کرد: حلقههای میانی باید بتوانند زبان مشترک میان مردم و دستگاههای اجرایی باشند. این مجموعهها از یک سو مسائل و نیازهای واقعی مردم را میشناسند و از سوی دیگر با ساختارها و الزامات اداری آشنا هستند؛ بنابراین میتوانند نقش تنظیمگر و تسهیلگر را ایفا کنند.
وی افزود: تجربه سالهای اخیر نشان داده است که بسیاری از مشکلات اجتماعی تنها با افزایش بودجه حل نمیشود، بلکه نیازمند حضور میدانی، شناخت دقیق مسئله، مشارکت مردم و ارزیابی مستمر نتایج است. اگر مردم به صورت سازمانیافته و تخصصی وارد میدان شوند، میتوانند مکمل دستگاههای اجرایی باشند و به افزایش کارآمدی نظام حکمرانی اجتماعی کمک کنند.
موسویخواه گفت: باور ما این است که مردم نباید صرفاً تماشاگر یا منتقد باشند، بلکه باید در فرآیند حل مسائل کشور مشارکت فعال داشته باشند. هر جا مردم به میدان آمدهاند، ظرفیتهای جدیدی ایجاد شده و بسیاری از گرهها گشوده شده است. امروز نیز برای حل مسائل اجتماعی، بیش از هر زمان دیگری به حضور آگاهانه، مسئولانه و سازمانیافته مردم نیاز داریم.
خیابانی که به روایت مردم جان گرفت
وی، به تشریح ابعاد مختلف یک حرکت میدانی و تجمعات شبانه مردمی در خیابان معلم پرداخت و با اشاره به گستره مشارکتها، آن را نمونهای از شکلگیری یک جریان اجتماعی گسترده و کمسابقه در سطح محلی توصیف کرد و با تأکید بر ماهیت مردمی این برنامه اظهار داشت: بخش عمده فعالیتها و اداره موکبها بر پایه حضور و مشارکت مستقیم مردم شکل گرفته و این جریان با حداقل اتکا به ساختارهای دولتی و نهادی پیش رفته است.
به گفته او، در این فرآیند مجموعهای از کمکهای مردمی شامل کمکهای نقدی، اقلام و حتی اهدای طلا از سوی شهروندان صورت گرفته و مجموع این مشارکتها در برخی برآوردها به حدود چند میلیارد تومان رسیده است.
موسویخواه با اشاره به گستردگی مشارکت اقشار مختلف جامعه افزود: در این حرکت اجتماعی، افراد در سنین مختلف از کودکان تا سالمندان حضور داشتهاند و شکلگیری موکبها و فعالیتهای حمایتی باعث ایجاد فضای همدلی و مشارکت جمعی شده است.
وی نمونههایی از مشارکتهای کوچک اما اثرگذار را مطرح کرد، از جمله جمعآوری عیدی کودکان و اهدا آن به موکبها که به گفته او نشاندهنده عمق حس تعلق اجتماعی در میان مردم در این برهه حساس از تاریخ کشور و جنگ رمضان است.
وی همچنین به بُعد عاطفی و معنوی این تجربه اشاره کرد و مدعی شد برخی از شرکتکنندگان تجربههای احساسی قابل توجهی را گزارش کردهاند؛ از جمله بهبود وضعیت روحی و جسمی در اثر حضور مستمر در این فضا.
مسئول شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی در ادامه به نقش رسانههای مجازی و کانالهای اطلاعرسانی این جریان پرداخت و تأکید کرد: یکی از ویژگیهای مهم این حرکت، انتشار بدون واسطه نظرات و دیدگاههای مردمی در کانال منتسب به این جریان مردمی است.
وی افزود: در این کانالها، نقدها و پیشنهادهای مردم بدون روتوش منتشر میشد و همین موضوع زمینه مشارکت بیشتر و ارتباط مستقیم مردم با فضای اجرایی را فراهم کرده بود.
موسویخواه همچنین به موضوع شکلگیری تریبونهای مردمی در کف خیابان اشاره کرد و گفت: فراهم کردن امکان بیان دیدگاه برای کسبه و افراد حاضر در میدان خیابان معلم، بخشی از رویکرد مردممحور این جریان بوده است که با رضایت آنها همراه بود.
وی تأکید کرد: هدف اصلی این حرکت، ایجاد بستر تعامل اجتماعی، تقویت همدلی و فراهم کردن فضای گفتوگوی مستقیم میان مردم در سطح شهر بوده است و در جریان شکل گیری تجمعات مردمی با وجود تمام چالشها و اختلافنظرها، تجربه نشان داد که ظرفیت مشارکت مردمی در بسترهای شهری بسیار گسترده است و میتواند در شکلگیری نوعی تربیت اجتماعی نقشآفرین باشد.
او در پایان تأکید کرد: اگر در کنار تجربههای میدانی، گفتوگوهای مستقیمتر با مردم و فعالان محلی شکل بگیرد و به ابتکارات آنها اعتماد بیشتری شود، امکان بهبود کیفیت این نوع فعالیتهای اجتماعی وجود دارد.
بهره گیری از تجربه موفق خراسان جنوبی در دیگر استانها
وی با بیان اینکه برخی از این تجربههای موفق شبکه مردمی تحول اجتماعی خراسان جنوبی در استانهای دیگر بهعنوان الگو مورد توجه قرار گرفتهاند، همچنین به شکلگیری شبکههای محلی در برخی نقاط مرزی از جمله مناطق سرایان و خانشرف نهبندان اشاره کرد و گفت: در این مناطق، با مشارکت کامیونداران و فعالان محلی، تلاش شد مدلهای شبکهای مشابهی از همکاری اقتصادی و لجستیکی ایجاد شود که این مدلها بهصورت میدانی و با حضور مستقیم در منطقه شکل گرفتهاند.
وی افزود: در برخی از این مناطق، بدون اطلاعرسانی گسترده رسانهای، ساختارهای همکاری محلی میان کامیونداران، فعالان حملونقل و کسبه شکل گرفته است تا آسیبهای اجتماعی و اقتصادی کاهش یابد و جریان جابهجایی کالا با اتکای بیشتری به ظرفیتهای مردمی انجام شود.
مسئول شبکه تحول اجتماعی با اشاره به تجربههای عملی در این طرحها گفت: در این مدل، هدف آن بوده که شبکهای از فعالان اقتصادی و مردمی بهصورت بههمپیوسته شکل بگیرد؛ بهگونهای که افراد بتوانند بهطور مستقیم در فرآیند تأمین، توزیع و حتی حمایت از اقشار آسیبپذیر نقش داشته باشند.
او با تشریح نمونهای از این ساختارها افزود: در برخی طرحهای پیشنهادی، تلاش شده بود با استفاده از بسترهای دیجیتال و سامانههای محلی، امکان اتصال مستقیم مردم به پروژهها فراهم شود؛ بهطوریکه هر فرد بتواند در سطح محله یا منطقه خود در یک طرح اقتصادی یا اجتماعی مشارکت کند.
موسویخواه همچنین به تجربههای میدانی در برخی شهرها و محلات اشاره کرد و گفت: در جریان این فعالیتها، پروژههایی مانند نهضت نهالکاری، بهسازی فضاهای عمومی، و مشارکت در احیای پارکها و محیطهای شهری با حضور مستقیم مردم اجرا شده است؛ پروژههایی که به گفته او، در برخی موارد با مقاومت یا محدودیتهای اجرایی نیز مواجه بودهاند.
وی در ادامه با اشاره به نقش جوانان و گروههای داوطلب افزود: در این شبکهها، جمعی از نیروهای جوان، دانشآموختگان دانشگاهی و فعالان اجتماعی حضور داشتهاند که بهصورت خودجوش و داوطلبانه در پروژهها مشارکت کردهاند و در برخی موارد، حتی حمایتهای مالی و معیشتی میان اعضا شکل گرفته است.
وی با تأکید بر بُعد اجتماعی این حرکتها گفت: هدف اصلی، تقویت پیوندهای اجتماعی و افزایش اعتماد میان مردم بوده است؛ بهگونهای که کسبه، فعالان محلی و گروههای مردمی بتوانند در قالب شبکههای کوچک اما متصل، به حل مسائل اقتصادی و اجتماعی کمک کنند.
موسویخواه در پایان با اشاره به اهمیت شفافیت و ارتباط مستقیم با مردم اظهار داشت: نبود شفافیت در برخی مقاطع میتواند موجب سوءتفاهم و کاهش اعتماد اجتماعی شود و به باور او، ادامه این مسیر نیازمند گفتوگوی مستقیم، مشارکت واقعی مردم و پرهیز از نگاه صرفاً اداری و بسته به این نوع حرکتهای اجتماعی است.
نظر شما