دکتر صدیقه شاکری، معاون پژوهش جامعه الزهراء و استاد حوزه و دانشگاه در گفتگو با خبرگزاری شبستان در استان قم، ضمن عرض تبریک بمناسبت میلاد امام هادی علیه السلام گفت : نام امام هادی علیه السلام، علی می باشد. ایشان فرزند امام محمد بن علی الجواد علیه السلام و بانویی پاکدامن و برگزیده به نام سمانه مغربیه هستند. پس از شهادت پدر بزرگوارشان در سن هشت سالگی، امامت را به عهده گرفتند و در طول ۳۳ سال، جامعه شیعه را رهبری نمودند. با توجه به اینکه به امامت رسیدن در سن کودکی در باره امام جواد علیه السلام، مسئله ای حل شده بود، به امامت رسیدن امام هادی علیه السلام، در هشت سالگی مشکلی پدید نیاورد.
وی به دشواری و اختناق دوران امامهادی اشاره کرد وادامه داد: رهبری جامعه شیعه در آن زمان با دشواری های فراوانی روبه رو بود. اختناق و محدودیت های سیاسی و اجتماعی بسیار به گونه ای بود که امام علیه السلام به شدت تحت نظر و در محله نظامی محصور بوده و ارتباط آن حضرت با شیعیان بسیار دشوار بود. امام هادی علیه السلام، در این زمان افزون بر وظیفه هدایت جامعه شیعه، زمینه سازی و ایجاد بسترهای مناسب برای درک درست از زمان غیبت امام زمان علیه السلام و شرایط این دوره را به خوبی ایفا نمودند.
استاد حوزه گفت: برتری امام هادی علیه السلام، از همان ابتدای امامت در همه زمینه ها به ویژه زمینه های علمی، چنان بر همگان آشکار شد که بزرگترین عالمان و شخصیت های آن روزگار را به خضوع و فروتنی واداشت
.وی پیرامون شخصیت و جایگاه آن امام همام گفت: از نظر بُعد علمی امام هادی (علیه السلام)، سرآمد بزرگترین عالمان عصر خود بودند. پاسخ به پیچیدهترین پرسشهای کلامی، فقهی و تفسیری، تربیت شاگردان فراوان، مانند؛ عبدالعظیم حسنی، عثمان بن سعید عمروی و ایوب بن نوح برعهده داشتند. مقابله علمی ایشان با فرقههای انحرافی، مانند؛ واقفیه، غلات و صوفیه حائز اهمیت است.
شاکری با اشاره به آثار به جا مونده از امامهادی علیه السلام گفت:مهمترینمیراث علمی حضرت افزون بر روایات متعدد در زمینه های گوناگون زیارت غدیر و زیارت جامعه کبیره ست. این زیارت را بسیاری از بزرگان شیعه «منشور امامشناسی» دانسته و یکی از مهمترین متون اعتقادی شیعه معرفی نمودهاند.
وی دوران امام هادی (ع) را از نظر فکری بسیار پیچیده ارزیابی کرد و افزود : در این زمان مکاتب مختلف کلامی شکل گرفته بودند، مناظرات دینی گسترش یافته بود، فرقههای انحرافی در جامعه فعالیت میکردند و ترجمه آثار یونانی باعث ورود اندیشههای جدید شده بود. در چنین فضایی بسیاری از مسلمانان با پرسشهای جدیدی روبهرو بودند؛ مانند: خدا چگونه شناخته میشود؟ اختیار و جبر چیست؟ صفات الهی چگونهاند؟ جایگاه امام چیست؟ و ... امام هادی (علیه السلام) به عنوان مرجع علمی جامعه شیعه به این پرسشها پاسخ میدادند.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در منابع تاریخی و شیعی آمده است که امام در علوم مختلف از جملا تفسیر قرآن صاحب نظر بودند. ایشان آیات قرآن را بر اساس روش اهلبیت تفسیر میکردند و مانع برداشتهای انحرافی میشدند.
وی گفت: در زمینه فقه؛ شیعیان مسائل شرعی خود را از طریق نامه یا نمایندگان از امام میپرسیدند. در زمینه کلام و عقاید؛ بخش مهمی از فعالیت امام در دفاع از عقاید صحیح اسلامی بود.
شاکری با توجه به اینکه امام هادی (علیه السلام)، نمونه کامل و تجسم بندگی خدا بودند؛ اظهار داشت: عبادت در زندگی ایشان یک رفتار تشریفاتی نبود بلکه محور اصلی زندگیشان بود. نقل شده است: شبها را به نماز میگذراندند، قرآن فراوان تلاوت میکردند و ذکر خدا همواره بر زبانشان جاری بود. شاکری در زمینه بُعد اخلاقی امام دهم گفت: امام هادی علیه السلام، مظهر اتم و اکمل صفات جلال و جمال پروردگار بودند؛ یکی از برجستهترین صفات امام، حلم بود. حلم یعنی: توانایی کنترل خشم در شرایطی که انسان قدرت مقابله دارد. امام بارها مورد توهین قرار گرفتند اما با اخلاق نیکو پاسخ دادند. در منابع آمده است که برخی افراد به تحریک حکومت عباسی به امام توهین میکردند. امام نه تنها مقابله تند نمیکردند بلکه گاهی با احترام و محبت با آنان برخورد میکردند. همین رفتار سبب تغییر نگرش بسیاری از مخالفان می شد. ا
ستاد حوزه به اخلاق پسندیده امام دهم با مردم نیز اشاره کرد وگفت؛ امام هادی علیه السلام با وجود مقام امامت، با مردم عادی با نهایت احترام رفتار میکردند و هیچگاه خود را برتر از دیگران نمیدانستند. با فقرا مینشستند، به نیازمندان کمک میکردند و هیچ تکبری نداشتند.
وی افزود: اهل بیت علیهم السلام، معدن کرم و سخاوت بودند. امام هادی (علیه السلام) بخششهای فراوانی داشتند؛ گاهی افراد نیازمند با مشکل مالی نزد ایشان میآمدند و با دست پر بازمیگشتند. صداقت، مسئولیتپذیری، حسن خلق و رعایت حقوق مردم و مزین به تمامی اخلاق حسنه، از جمله ویژگی های اخلاقی آن امام همام بود.
وی به بُعد سیاسی رفتار امام هادی نیز اشاره کردو ادامه داد. یکی از مهمترین بُعد زندگی امام هادی (ع)، مدیریت سیاسی ایشان بود. دولت عباسی در این زمان، بسیار قدرتمند بود، دستگاه اطلاعاتی گسترده داشت و شیعیان را تحت نظر میگرفت.
استاد حوزه و دانشگاه به سخت ترین دوران زندگی امامدهم اشاره کرد و افزود: شاید سخت ترین دوران برای امام هادی علیه السلام، در زمان حکومت متوکل عباسی بود؛ وی احساسکرد محبوبیت امام در مدینه افزایش یافته است. به همین دلیل، امام را از مدینه به سامرا منتقل کرد. هدف او دور کردن امام از پایگاه مردمی، کنترل ارتباطات حضرت و محدود کردن فعالیتهای اجتماعی ایشان بود. امام تقریباً در حصر غیررسمی بودند، رفتوآمدها کنترل و حتی نامهها بررسی میشد. یاران امام زیر نظر قرار داشتند. با وجود این محدودیتها، امام هادی علیه السلام، شبکه شیعیان را حفظ و ارتباط مناطق مختلف را برقرار نگه داشتند. وی افزود: ایشان ساختار وکالت را تقویت کردند. از این رو این راهبرد یک شاهکار مدیریتی محسوب میشود.
وی با اشاره به اینکه در دورهای که حکومت مورد اعتماد مردم نبود، امام به پناهگاه معنوی جامعه تبدیل شده بودند؛ گفت: مردم برای مسائل مالی، مشکلات خانوادگی و اختلافات اجتماعی به ایشان مراجعه میکردند.
وی همچنین با توجه به نقش امام هادی در زمان غیبت گفت: امام هادی (ع) رهبری الهی بودند که در اوج فشار سیاسی حکومت عباسی، با علم، اخلاق، عبادت، تربیت شاگردان و سازماندهی جامعه شیعه، پایههای فکری تشیع را حفظ و زمینه عصر غیبت را فراهم کردند. ایشان در یکی از سختترین دورههای تاریخ اسلام، تشیع را از یک جریان تحت فشار به یک مکتب منسجم و پایدار تبدیل کردند.
وی ادامه داد: امام هادی (ع) قیام مسلحانه نکردند؛ بلکه؛ شبکه ارتباطی شیعیان را حفظ کردند. وکلا و نمایندگان متعددی تعیین نمودند، پایههای فکری تشیع را تقویت کردند. این روش زمینهساز دوران غیبت امام زمان (عج) شد. شبکه وکالت که در زمان ایشان گسترش یافت، بعدها در عصر امام زمان علیه السلام، نقش مهمی در ارتباط شیعیان با امام داشت.
شاکری، با توجه به اینکه یکی از بزرگترین چالشهای آینده شیعه در آن زمان، غیبت امام دوازدهم بود، گفت: امام هادی (علیه السلام) با توسعه نظام وکالت، شیعیان را آماده کردند که همیشه دسترسی مستقیم به امام نداشته باشند. این اقدام بعدها نقش حیاتی در حفظ تشیع ایفا کرد.
نظر شما