خبرگزاری شبستان- مازندران؛ هنر نقالی و پردهخوانی از کهنترین شیوههای روایتگری در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی است؛ هنری که قرنها با تصویر، صدا و کلام، مفاهیم حماسی، دینی و اخلاقی را در جان مخاطبان نشانده است. این هنر آیینی اگرچه بیشتر با روایتهای عاشورایی شناخته میشود، اما ظرفیت آن در بازگویی دیگر وقایع بزرگ تاریخ اسلام، از جمله واقعه غدیر، نیز چشمگیر و تأثیرگذار است.
واقعه غدیر، به عنوان عید ولایت و روز اکمال دین، سرشار از مفاهیم بلند اعتقادی، اجتماعی و انسانی است؛ مفاهیمی که بازتاب هنرمندانه آن در قالب پردهخوانی میتواند برای نسل امروز نیز الهامبخش و معناآفرین باشد. در همین راستا، با استاد جواد آقاپور، نقال و پردهخوان برجسته شمال کشور، درباره حال و هوای پردهخوانی غدیر، ظرفیتهای این هنر در تبیین پیام ولایت و چالشهای پیشروی آن به گفتوگو پرداختیم. مشروح این گفتگو را با هم می خوانیم:
غدیر عید ولایت و سند حقانیت امیرالمؤمنین(ع) است
استاد گرامی، بسیار خوشحالیم که امروز فرصتی دست داد تا در خدمت شما باشیم. هنر پردهخوانی گنجینهای از قصههای کهن است که با تصویر و کلام جان میگیرد. معمولاً این هنر را بیشتر با حماسههای عاشورا میشناسیم، اما امروز میخواهیم درباره دریایی دیگر سخن بگوییم: غدیر. در آغاز، اگر مایل باشید از زبان خودتان بشنویم؛ پردهخوانی غدیر چه رنگ و بویی دارد؟ آیا همان صلابت و شور عاشورایی را در خود دارد یا روایتی متفاوت است؟
غدیر عید ولایت است؛ سندی است بر حقانیت حضرت علی(ع) و روز کامل شدن دینی که پیامبر خدا(ص) برای مسلمین آورد. ما معمولاً در طول اجرا به این بخش میرسیم که اینجاست که حضرت جبرئیل بر پیامبر نازل میشود و آیه ۳ سوره مائده «الْیوْمَ أَکمَلْتُ لَکمْ دینَکمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیکمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکمُ الْإِسْلامَ دیناً؛ امروز دین شما را کامل نمودم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و دین اسلام را برای شما پسندیدم.» را یادآوری میکنیم؛ یعنی امروز دین کامل شد.
غدیر با کربلا پیوسته است. اگر مردم آن زمان غدیر را درک میکردند، کربلا و عاشورا رقم نمیخورد. از این جهت، رنگ و بوی پردهخوانی غدیر نیز رنگ و بوی عاشوراست و در پایان هم با دعا برای فرج یار، حضرت مهدی فاطمه(عج)، این پیوند معنوی کاملتر میشود.
ماندگارترین تصویر غدیر، لحظه بلند شدن دست امیرالمؤمنین(ع) است
تصاویر پردهها نقشی کلیدی در انتقال پیام دارند. وقتی شما پرده غدیر را میگسترانید، کدام صحنه یا نماد بیشترین قدرت را برای ماندگاری در ذهن مخاطب دارد؟ و چگونه این تصاویر را با زبان کلام برای نسلی که شاید تا به حال پردهخوانی را تجربه نکرده، زنده میکنید؟
بیشک زیباترین تصویری که دل هر عاشقی را به سمت خود میکشد، همان تصویر زیبای دست در دست هم قرار گرفتن پیامبر خدا(ص) با حضرت علی(ع) است؛ همان لحظهای که پیامبر میفرمایند: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه؛ هر کس که من مولای او هستم، علی نیز مولای اوست». پرده نقالی ما نیز منقش به این تصویر است.
در این روایت، انتخاب حضرت علی(ع)، انتخاب خداست و ایشان به عنوان جانفدای پیامبر(ص) معرفی میشوند.
زبان هنر، زبانی شیوا و اثرگذار است و گاه از زبان خطابه نیز برندهتر عمل میکند؛ البته به شرط آنکه اجرا با سبک درست، لحن مناسب و درک صحیح مخاطب همراه باشد. اگر این عناصر در کنار هم قرار گیرد، تصویر برای مخاطب زنده میشود و پیام به دل او مینشیند.
پیام غدیر، تنها یک مفهوم اعتقادی نیست
غدیر سرشار از پیامهای معرفتی، اجتماعی و اخلاقی است. شما به عنوان یک راوی هنری، وقتی غدیر را روایت میکنید کدام بُعد این واقعه را برجستهتر میکنید تا در جامعه امروز کاربردیتر باشد؟ آیا پیام «ولایت» را صرفاً در مفهوم کلامی خلاصه میکنید یا آن را به زبان «عدالت»، «انسانیت» و «مسئولیتپذیری» هم ترجمه میکنید؟
پیام غدیر برای زندگی امروز بسیار روشن و کاربردی است. ما در اجرا اینگونه بیان میکنیم که برای هر خانه یک رئیسی وجود دارد، برای هر مسافرتی باید یک راهبری باشد و هر جامعهای نیز باید یک رهبر داشته باشد؛ اگر غیر از این باشد، آن جامعه محکوم به شکست خواهد شد.
همدلی و وفاق در زیر سایه رهبر و ریشسفیدی که کاردان و عالم باشد، انسان را از تباهی و نابودی دور نگه میدارد. بنابراین، پیام غدیر را نباید فقط در یک مفهوم کلامی محدود کرد، بلکه این پیام در عرصه زندگی اجتماعی، مسئولیتپذیری، انسجام و دوری از تفرقه نیز معنا پیدا میکند.
لحن، بیان و ارتباط با مخاطب؛ مهمترین عناصر موفقیت در پردهخوانی
بیان مفاهیم عمیق غدیر با زبانی هنری، قطعاً چالشهایی دارد. بزرگترین مشکلی که در اجرای پردهخوانی غدیر با آن روبهرو هستید چیست؟ آیا مردم به اندازه مجالس عزاداری با این سنت روایی ارتباط میگیرند؟ و چگونه پیام را به گوش جوانانی میرسانید که شاید با فضای پردهخوانی کمتر آشنا باشند؟
نوع اجرا، مکان، لحن و بیان بسیار مهم است. هر داستانی، از جمله بازخوانی واقعه غدیر یا حتی شاهنامهخوانی، باید به درستی به مخاطب منتقل شود.
نوع ارتباط با مخاطب در انتقال پیام بسیار مؤثر است. اگر اجرا نتواند مخاطب را با خود همراه کند، پیام نیز به آن اندازه که باید اثرگذار نخواهد بود. برای نسل جوان هم باید به همین نکته توجه کرد؛ یعنی انتخاب زبان مناسب، بیان جذاب و اجرای درست، مهمترین راه برای آشنا کردن آنان با این هنر اصیل است.
مردم همچنان از نقالی و پردهخوانی استقبال میکنند
در دنیای امروز که ابزارهای ارتباطی پیشرفت کردهاند، پردهخوانان نسل امروز چه نیازهایی دارند تا بتوانند هنرشان را در خدمت مفاهیم غنی غدیر مؤثرتر به کار گیرند؟ آیا استفاده از فضای دیجیتال یا تکنولوژیهای جدید میتواند به زنده ماندن این هنر و ترویج پیام غدیر کمک کند؟
زیبایی هنر نقالی، مناقبخوانی و پردهخوانی در این است که هنری کهن و سنتی است؛ سنتی که سینه به سینه از استاد به شاگرد رسیده است. من معتقدم با وجود آنکه کارشناسان هم تأیید میکنند مردم اقبال ویژهای به فضای مجازی دارند، اما استقبال جامعه از برنامههای نقالی و پردهخوانی نشان میدهد که مردم همچنان پیگیر حضور در این مراسمها و برنامهها هستند.
فضای مجازی میتواند به معرفی و ترویج این هنر کمک کند، اما اصل اثرگذاری پردهخوانی در ارتباط زنده و مستقیم با مخاطب شکل میگیرد؛ جایی که تصویر، صدا و روایت در کنار هم معنا مییابد.
نظر شما