به گزارش خبرگزاری شبستان از مشهد؛ روزهای اول جنگ بود که کم کم تجمعهای شبانه و کاروانهای خودرویی شکل گرفت و مداحی های حماسی و رجزخوانی به عنوان پای ثابت این مراسمات رونق گرفت و کم کم این رجز و حماسه خوانی از بین مداحان به میان خوانندههای انقلابی و سپس آهسته آهسته به میان کودکان و نوجوان کشیده شد و تبدیل شد به یکی از ارکان اجرای استیجی در تجمعات شبانه مردم.
کودکان و نوجوانانی که کار را با دکلمه و شعر آغاز کرده بودند نیز هر روز با تکرار و تمرین و با خلاقیت خود، تلاش میکردند اجراهایی خاص و حماسیتر را به روی سن ببرند.
دراین بین؛ در دهه ادب و حماسه ایران در مشهد مقدس و در دیار حکیم ابوالقاسم فردوسی؛ حماسه سرای بزرگ توسی؛ رویدادی شکل گرفت که برای اولین بار رجزخوانی را به عنوان هنر انقلابی آموزش و ترویج داد و آن را تبدیل به یک رقابت سالم و مهیج میان کودکان و نوجوانان دهه نودی مشهد کرد.
رجزخوانشو؛ رویدادی بزرگ که به همت ستاد کانونهای فرهنگی هنری استان و با مشارکت معاون زیارت و گردشگری شهرداری مشهد برای اولین بار در دهه حماسه، به عنوان پیوست حماسی تجمعات شبانه در میدان فردوسی و ۱۰ تجمع دیگر برگزار شد و بیشاز ۲۰۰ نوجوان رجزخوان در آن شرکت کردند و ضمن آموزش، با یکدیگر رقابت کردند. رویدادی که کم کم به شهرهای دیگر استان همچون کاشمر و حتی بعضی شهرها در جنوب کشور هم رسید.
رجزخوانی؛ سنتی با کارکرد تاریخی در میدان نبرد
محمد جهانپا، کارگردان و بازیگر مشهدی و از اساتید و پیشکسوتان حوزه نقالی و شاهنامه خوانی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در مشهد، با اشاره به گسترش برگزاری برنامههای رجزخوانی توسط نوجوانان و جوانان، جشنواره رجزخوان شو را «اتفاقی قابلتأمل و ارزشمند» توصیف کرد و در عین حال بر لزوم برنامهریزی آموزشی و نظارت تخصصی در این حوزه تأکید کرد.
جهانپا در توضیح پیشینه این سنت بیان کرد: رجزخوانی در طول تاریخ، بهویژه در میدانهای نبرد، کارکردی مشخص و مؤثر داشته است.
وی گفت: رجز در جنگها نهتنها ابزاری برای نمایش اصالت، هویت و قدمت یک قبیله یا گروه محسوب میشده، بلکه نقشی روانی نیز ایفا میکرده است؛ بهگونهای که پیش از آغاز درگیری، با ایجاد فضای حماسی، بر روحیه طرف مقابل تأثیر میگذاشته و او را تضعیف میکرده است.
این کارگردان و بازیگر مشهدی افزود: رجزخوانی پیش از آغاز نبرد اتفاق میافتاد و در واقع بخشی از آرایش روانی جنگ بود. این سنت، حامل پیامهای هویتی و اعتقادی نیز بوده است.
حضور نسل نوجوان در فضای رجزخوانی؛ پدیدهای کمنظیراست
جهان پا با اشاره به شرایط کنونی کشور و آنچه از آن به عنوان «جنگ تحمیلی دوم» یاد کرد، حضور نوجوانان و جوانان در عرصه اجرای اشعار حماسی و آیینی را «پدیدهای بینظیر» دانست و گفت: اینکه نوجوانان و جوانان امروز به سراغ این اشعار میروند، آنها را حفظ میکنند و اجرا میکنند، بهخودیخود اتفاق مهمی است. این موضوع نشان میدهد که پیوند نسل جدید با ادبیات حماسی و آیینی همچنان زنده است.
ضرورت آموزش تخصصی برای رجزخوانان نوجوان
با وجود تأکید بر جنبه مثبت این روند، وی با اشاره به نبود آموزش تخصصی برای این گروهها تصریح کرد: نباید از این نکته غافل شویم که بسیاری از این نوجوانان آموزش حرفهای ندیدهاند. آنها عمدتاً بر اساس تقلید پیش میروند.
جهانپا در ادامه با اشاره به تأثیرپذیری نوجوانان از برخی شاعران و اجراکنندگان شناختهشده افزود: گاهی شاهد تقلید از سبک شاعرانی چون صابر خراسانی یا دیگر شاعران برجستهای هستیم که هر یک سبک خوانش و بیان خاص خود را دارند. حتی در حوزههایی مانند خانهشعر یا اجراهای آیینی، افرادی چون آقای صابری شیوه منحصربهفردی در خوانش دارند. این سبکها حاصل سالها تجربه و تمرین است و تقلید صرف از آنها بدون درک مبانی، میتواند آسیبزا باشد.
ضرورت هدایت این حرکت فرهنگی
وی با تأکید بر ضرورت هدایت این حرکت فرهنگی گفت: این نوجوانان باید زیر نظر استادان کار کنند؛ هم در حوزه ادبیات و شناخت متن، و هم در زمینه شعرخوانی صحیح. تلفظ درست، وزنخوانی، درک معنا، حسگیری و نفسگیری از جمله مهارتهایی است که نیازمند آموزش تخصصی است.
به گفته جهانپا، ورود جدیتر به حوزه «نقل» و «نقالی» نیز میتواند به ارتقای کیفیت این اجراها کمک کند.
او افزود: اگر قرار است این جریان وارد جهان نقل و نقالی شود، باید آموزشهای مرتبط با روایتگری، روایت حماسی و اجرای نمایشی نیز برای آنها تدارک دیده شود.
فراتر از هیجان؛ لزوم افزودن منطق و شعور به جریان رجزخوانی
این کارگردان مشهدی تأکید کرد: برنامههای رجزخوانی نباید صرفاً جنبه تهییجی داشته باشد. به اعتقاد وی، هرچند عنصر هیجان در چنین اجراهایی طبیعی و حتی لازم است، اما کافی نیست.
وی گفت: الان به نظر میرسد که جریان رجزخوانشو بیشتر رنگ و بوی تهییجی دارد، که البته در جای خود قابل درک است. اما باید در کنار آن، منطق، شعور و آموزش تدریجی نیز اضافه شود. اگر قرار باشد این حرکت ماندگار باشد، نیازمند بنیان آموزشی است.
جهانپا به متن های جشنواره رجزخوانشو اشاره کرد و آن را یکی از محورهای کلیدی دانست و گفت: در حوزه شعر باید توجه ویژهای به انتخاب متن شود. طومارهایی که نوشته میشود، نوع اشعار و محتوایی که برای اجرا برگزیده میشود، همگی اهمیت دارد. اینها نکاتی است که نباید از آن غفلت کرد.
او همچنین بر ضرورت برگزاری کلاسهای ادبیات تأکید کرد و افزود: «در حوزه ادبیات باید کلاسهای منظم برگزار شود؛ از آموزش نفسگیری و حسگیری گرفته تا چگونگی ارتباط با مخاطب. این مهارتها نیازمند تمرین مستمر است.»
تداوم ارتباط و آموزش مستمر؛ شرط اثرگذاری بلندمدت
این هنرمند مشهدی با اشاره به اینکه آموزشهای مقطعی نمیتواند تحول عمیق ایجاد کند، گفت: در یک ساعت اتفاق بزرگی رخ نمیدهد. نکته مهم این است که ارتباط این نوجوانان با مربیان و فضاهای آموزشی بهصورت دائمی حفظ شود. آموزش باید استمرار داشته باشد.
وی تأکید کرد: اگر این روند با برنامهریزی دقیق، آموزش حرفهای و هدایت تخصصی همراه شود، میتواند به یک جریان فرهنگی ماندگار و تأثیرگذار تبدیل شود.
انتهای پیام/
نظر شما