عرفه؛ از سجاده تا سنگر

به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم، روز عرفه در باور بسیاری از ما، روزِ خلوت‌های شبانه، اشک‌های جاری بر گونه و تمنّای بخشش گناهان است. اما اگر کمی از پیلهٔ فردی خود فراتر برویم و با نگاهی عمیق‌تر به کلمات امام حسین (ع) و فلسفهٔ این روز بنگریم، درمی‌یابیم که عرفه تنها یک «ایستگاهِ استغفار» نیست؛ بلکه یک «ایستگاهِ استقامت» و بیانیه‌ای برای بیداری اجتماعی و سیاسی امت است. امروز که سایهٔ حوادث عظیم منطقه و حماسه‌هایی چون «نبرد رمضان» (عملیات‌های پیروزمندانه و مقاومت غیورانه‌ی مردم) بر سر ماست، فهمِ ابعادِ پنهان این دعا، از نان شب برای جامعهٔ ما واجب‌تر است.

وحدت؛ وقتی «من» در «ما» ذوب می‌شود

نخستین پیام اجتماعی عرفه، در جغرافیای آن نهفته است. در صحرای عرفات، نه خبری از کاخ‌های سر به فلک کشیده است و نه نشانی از عناوین و رتبه‌های دنیوی. میلیون‌ها انسان در لباسی همسان، در زمانی واحد، یک فریاد را سر می‌دهند. این یعنی «تجلی قدرتِ وحدت».

از منظر اجتماعی، عرفه به ما می‌آموزد که قدرتِ امت اسلامی در سادگی و یکپارچگی است. وقتی امام حسین (ع) در میان آن جمعیت انبوه ایستاد و دعا خواند، در واقع داشت به ما یاد می‌داد که بندگیِ خدا، بزرگ‌ترین عامل پیوند انسان‌هاست. امروز در جهان پرآشوب ما، دشمنان بیش از هر چیز از همین «یدِ واحده» می‌ترسند. نبرد رمضان و پیروزی‌های اخیر محور مقاومت، بیش از آنکه حاصلِ جنگ‌افزارها باشد، نتیجهٔ «وحدتِ قلوبی» بود که ریشه در معارف عرفه و عاشورا دارد. عرفه به ما می‌گوید: اگر می‌خواهی در برابر طوفانِ ستم بایستی، ابتدا باید در کنار برادرت، زیر پرچم توحید بایستی.

 معرفت؛ سوختِ موتور ایثار (ارتباط عرفه و عاشورا)

بسیاری می‌پرسند چرا امام حسین (ع) حج را نیمه‌تمام گذاشت؟ پاسخ در «عرفه» است. عرفه یعنی شناخت؛ و کسی که خدا را شناخت، دیگر نمی‌تواند در برابر ظلمِ یزید زمانه سکوت کند. عرفه، مقدمهٔ واجبِ کربلاست. ایثارگری و فداکاری، میوهٔ درختی است که ریشه‌اش در خاکِ معرفتِ عرفه فرورفته است.

ما در حوادث اخیر و در جریان ایثارگری‌های مردم در نبردهای سرنوشت‌ساز ماه مبارک رمضان، شاهد تکرار همین الگو بودیم. جوانانی که با تأسی به امام خود، «عافیت‌طلبی» را رها کردند و در دلِ خطر رفتند، پیش از آن در سجاده‌های عرفه، به این یقین رسیده بودند که «خدا بزرگ‌تر از هر قدرتی است». ایثارگریِ ملت ما، یک هیجانِ زودگذر نیست؛ بلکه انتخابی آگاهانه است که از دلِ دعا و پیوند با وحی برمی‌آید. مردم ما آموخته‌اند که برای رسیدن به «قربانیِ منا»، باید ابتدا در «شناختِ عرفات» به کمال رسید.

 نفی ظلم؛ دعا به مثابه یک کنشِ سیاسی

شاید بپرسید کجای یک دعا، سیاسی است؟ پاسخ در لایه‌های عمیق درخواست‌های امام حسین (ع) است. آنجا که از خداوند «عزت برای مؤمنان» و «خواری برای دشمنان و ستمگران» طلب می‌شود، این یک موضع‌گیری صریح سیاسی است. دعای عرفه به ما یاد می‌دهد که مؤمن نباید «توسری‌خور» باشد.

در نبرد رمضان، ملت ایران و رزمندگان مقاومت نشان دادند که معنای واقعیِ «عزت‌طلبی» چیست. آن‌ها ثابت کردند که دعا کردن، به معنای نشستن و منتظر معجزه ماندن نیست؛ بلکه دعا، به ارادهٔ انسان جهت می‌دهد تا در برابر ظالم قد علم کند. این روحِ ظلم‌ستیزی که امروز در رگ‌های جوانان ما جریان دارد، همان فریادِ استغاثهٔ امام در عرفات است که حالا در میدان‌های نبرد، به غرّشِ موشک‌ها و پایداریِ صبورانه تبدیل شده است. ما آموخته‌ایم که خدای عرفه، از ما می‌خواهد که در برابر فرعون‌های زمانه، «سدِّ سدید» باشیم.

پیوندِ معنویت با میدان؛ درس بزرگ نبرد رمضان

نبرد رمضان و ایستادگیِ بی‌نظیر مردم ایران، یک پیامِ روشن برای جهان داشت: «معنویت، قدرت می‌آفریند». برخلاف نگاه‌های سکولار که دین را از سیاست جدا می‌بینند، در مکتب ما، اشکِ روز عرفه، همان است که در روز نبرد، نشانهٔ اسلحه را دقیق‌تر می‌کند.

ایثارگریِ مردمی که در سخت‌ترین شرایط اقتصادی و تهدیدهای نظامی، از آرمان‌های خود عقب ننشستند، ریشه در همین دعای عرفه دارد. آن‌ها در فرازهای این دعا خوانده‌اند که «ای خدایی که شکوه و بزرگی را به اولیائت چشاندی…». کسی که شکوهِ الهی را درک کند، هرگز در برابر شکوهِ پوشالیِ ابرقدرت‌ها سر خم نخواهد کرد. نبرد رمضان، پیروزیِ «انسانِ امیدوار به خدا» بر «ماشینِ جنگیِ ناامید از حقیقت» بود.

عرفه را به زندگی بیاوریم

مومنین گرامی! عرفه فقط برای ساعاتی در مسجد نشستن نیست. عرفه یعنی اینکه پس از اتمام دعا، با چشمی بازتر به جامعه و جهان نگاه کنیم. اگر پس از دعا، حسِ مسئولیت‌پذیری ما نسبت به مظلومان جهان (از غزه تا هر جای دیگری که صدای مظلومی بلند است) بیشتر نشد، یعنی هنوز در الفبای عرفه مانده‌ایم.

معارف عرفه باید در «عدالت‌خواهیِ اجتماعی» ما جلوه کند. ایثارگری یعنی اینکه در هر جایگاهی هستیم، از کارمند و کارگر تا مسئول و مدیر، منافعِ امت را بر منفعتِ شخصی مقدم بداریم. این همان راهی است که امام حسین (ع) پیش پای ما گذاشت.

بنابراین، باید گفت که عرفه، «زنگِ بیداری» است. این روز به ما می‌گوید که معرفت بدون اقدام و دعا بدون ایستادگی در برابر ظلم، ناقص است. نبرد رمضان به ما نشان داد که می‌توان با تکیه بر ایمانِ برخاسته از دعا، ناممکن‌ها را ممکن کرد. بیایید در روز عرفه، در کنارِ طلب مغفرت، از خداوند «بصیرتِ شناختِ جبهه‌ی حق و باطل» را بخواهیم. بیایید عهد ببندیم که همچون سیدالشهدا (ع)، از عرفاتِ بندگی به سوی کربلای وظیفه حرکت کنیم. ایثارگریِ ملت ما، مدالِ افتخاری است که بر سینه‌ی تاریخ می‌درخشد و این مدال، در زلالِ اشک‌های عرفه تطهیر شده است. عرفه بیانیه شیعه برای ساختن جهانی عادلانه‌تر، زیر سایه‌ی توحید و ولایت است.  روز عرفه، روزِ پیوندِ جان با جانان و دست با قبضه‌ی شمشیرِ عدالت است.

علیرضا احمدی قره زاغ