خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- در عصر حاضر که بنیانهای اصیل و سنتی خانواده تحت تهاجم سنگین الگوهای وارداتی و سبک زندگی مادیگرایانه قرار گرفته است، بازخوانی اندیشههای راهبردی امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) در «نهجالبلاغه»، نه تنها یک رجوع مذهبی، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای حفظ کیان جامعه است.
خانواده در نگاه علوی، تنها یک هسته اولیه جمعیتی یا محفلی برای گذران زندگی روزمره نیست؛ بلکه «شالوده اصلی نظام سیاسی و اجتماعی اسلام» محسوب میشود. اگر بخواهیم جامعهای آرمانی، عاری از فساد و مبتنی بر عدالت بنا کنیم، طبق آموزههای حضرت علی (ع)، ابتدا باید «مهندسیِ معنوی خانواده» را اصلاح کنیم.
نهجالبلاغه به ما میآموزد که ریشه تمام فضائل اجتماعی در محیط صمیمی خانه جوانه میزند و اگر این کانون از گرما و سلامت بیفتد، هیچ قانون و حکومتی نمیتواند سایه عدالت را بر سر مردمان بگستراند.
در همین راستا و به منظور تبیین ابعاد عمیق این نگاه، خبرگزاری شبستان گفتگوی مفصلی را با حجتالاسلام والمسلمین شمسالدین عارفی، مسئول حوزه علمیه سفیران هدایت بیرجند و پژوهشگر سیره معصومین (ع) انجام داده است که مشروح آن در ادامه از نظر میگذرد.
پیوند ناگسستنی سلامت خانوادگی و تحقق عدالت در نظام سیاسی
حجتالاسلام عارفی با نگاهی مبنایی به جایگاه خانواده در هندسه فکری امیرالمؤمنین (ع) اظهار داشت: باید درک کنیم که از منظر امام علی (ع)، سلامتِ خانواده یک موضوع شخصی نیست، بلکه "پیشنیازِ" قطعی برای تحققِ عدالت در کل جامعه اسلامی است. باید درک کنیم که از منظر امام علی (ع)، سلامتِ خانواده یک موضوع شخصی نیست، بلکه "پیشنیازِ" قطعی برای تحققِ عدالت در کل جامعه اسلامی است. ایشان خانواده را به مثابه سلولی میبینند که اگر بیمار باشد، تمام پیکره جامعه دچار عفونت و فساد خواهد شد.
وی در ادامه افزود: حضرت بر این باورند که جامعهای که در آن خانوادهها از درون فروپاشیده باشند، هر چقدر هم که دارای قوانین سختگیرانه و ساختارهای قضایی پیچیده باشد، باز هم در تأمین امنیت روانی و عدالت ناتوان خواهد بود.
این کارشناس مذهبی در ادامه عنوان داشت: تأکیدات مکرر ایشان در نهجالبلاغه، در واقع یک استراتژی هوشمندانه برای "اصلاحِ ریشهها به منظور اصلاحِ ثمرهها" است. به عبارت دیگر، شهروندِ حقجو و کارگزارِ عادل، محصولِ تربیت در خانهای است که در آن حقوق اعضا محترم شمرده شده و اخلاق حاکم باشد.
واکاوی نامه ۳۱؛ نقشه راه تربیتِ انسانِ حقمدار در برابر الگوهای تکبعدی
مسئول حوزه علمیه سفیران هدایت بیرجند با اشاره به نامه ۳۱ نهجالبلاغه به عنوان «قانون اساسی تربیت فرزند»، به تشریح اولویتهای یک پدر و مادر با ایمان پرداخت و گفت: در این وصیت تاریخی، حضرت علی (ع) منظومهای از ارزشها را ترسیم میکنند که شامل ایمان، عقل، اخلاق، تجربهاندوزی، صبر و مسئولیت اجتماعی است.
وی افزود: تفاوت بنیادین الگوی علوی با الگوهای تربیتی مدرن در این است که والد علوی، فرزند را صرفاً برای "موفق شدن" در معنای مادی (شغل، درآمد و جایگاه اجتماعی) تربیت نمیکند. تفاوت بنیادین الگوی علوی با الگوهای تربیتی مدرن در این است که والد علوی، فرزند را صرفاً برای "موفق شدن" در معنای مادی (شغل، درآمد و جایگاه اجتماعی) تربیت نمیکند.
این کارشناس مذهبی خاطرنشان کرد: در مکتب علی (ع)، هدف اصلی، تربیت فرزند برای "انسان شدن" و "حقمدار زیستن" است. یعنی جوانی که نه تنها در برابر طوفانهای حوادث با سلاح صبر و تجربه ایستادگی میکند، بلکه نسبت به سرنوشت همنوعان خود نیز بیتفاوت نیست.
حجت الاسلام عارفی در ادامه عنوان داشت: این نگاه، فرزند را به عنصری مفید و تابآور تبدیل میکند که در اوج قدرت، عدالت را فراموش نکرده و در اوج سختی، ایمانش را از دست نمیدهد.
تفاهم و ایثار؛ جایگزینیِ مدلِ «حقمحوری» با مدلِ «تکلیفگرایی عاشقانه» در خانه
حجتالاسلام عارفی در بخش دیگری از این گفتگو به موضوع مودت زوجین پرداخت و بیان کرد: مودت پایدار در کلام امام علی (ع) محصولی تصادفی نیست، بلکه ثمره دو رکنِ "احترام متقابل" و "مدارا" است. مودت پایدار در کلام امام علی (ع) محصولی تصادفی نیست، بلکه ثمره دو رکنِ "احترام متقابل" و "مدارا" است. در جامعهای که هر کس فقط به دنبال استیفای حقوق خود باشد، خانه به میدان جنگ تبدیل میشود؛ اما الگوی علوی، تقسیم وظایف را بر پایه تفاهم، انعطافپذیری و اولویت دادن به آسایش طرف مقابل میداند.
وی تصریح کرد: در این نگاه، خانه نه یک میدان کارزار برای اثبات قدرت و برتری، بلکه یک "کارگاهِ بزرگ برای تمرین ایثار و عشقورزی" است. حضرت علی (ع) خود در رفتار با حضرت زهرا (س) عالیترین الگو را ارائه دادند؛ الگویی که در آن خستگیهای بیرون به داخل خانه نمیآید و اعضای خانواده در پی آن هستند که بار را از دوش یکدیگر بردارند، نه اینکه باری بر دوش هم بگذارند.
مدیریت بحرانهای معیشتی؛ تبدیلِ خانه به همسنگری در برابر تلاطمهای اقتصادی
این پژوهشگر دینی با بررسی نگاه نهجالبلاغه به چالشهای اجتماعی و اقتصادی، راهکار امام برای حفظ انسجام خانواده را چنین تبیین کرد: حضرت علی (ع) در حکمت ۴۱۵ به تلخیِ فقر اشاره کرده و آن را "مرگ بزرگتر" مینامند؛ اما نکته شگفتانگیز اینجاست که ایشان راه مقابله با این پدیده را در فروپاشی یا تسلیم شدن خانواده نمیبینند. حضرت علی (ع) در حکمت ۴۱۵ به تلخیِ فقر اشاره کرده و آن را "مرگ بزرگتر" مینامند؛ اما نکته شگفتانگیز اینجاست که ایشان راه مقابله با این پدیده را در فروپاشی یا تسلیم شدن خانواده نمیبینند. راهکار ایشان "خانوادهمحوریِ بیرونی" و "تربیتِ تابآور" است.
وی افزود: از منظر نهجالبلاغه، اعضای خانواده در مواجهه با تنگناهای مالی باید خود را "همسنگر" بدانند. انسجام خانواده زمانی حفظ میشود که به جای نقد کاستیها یا رقابت در مصرف، روحیه "قناعت در مصرف" و "تعاون در معیشت" حاکم شود.
حجت الاسلام عارفی در ادامه عنوان داشت: امام علی(ع) به ما میآموزد که اگر پیوندهای عاطفی محکم باشد، فقر نمیتواند ستونهای خانه را بلرزاند، بلکه تبدیل به فرصتی برای آموختن سختکوشی به نسل جوان میگردد.
منشور «خیرُ النّاس»؛ تجلیِ خدمترسانی صادقانه در کانون خانواده
حجتالاسلام عارفی حکمتِ «خیرُ النّاسِ لِلنّاسِ» (بهترینِ مردم کسی است که به دیگران سود برساند) را به عنوان منشور اخلاقی پیشنهادی برای خانوادهها مطرح کرد و گفت: این آموزه، والاترین معیار برای سنجش کیفیت زندگی خانوادگی است. اگر این اصل در خانه پیاده شود، به معنای "خیرخواهی، خدمت و مراقبت مداوم" از همسر و فرزندان خواهد بود.
مسئول حوزه علمیه سفیران هدایت بیرجند در پایان خاطرنشان ساخت: زیبایی این منشور در این است که مستقیماً به رفتارهای کوچک و روزمره ترجمه میشود؛ از یک احترام ساده گرفته تا فداکاری در اوج سختیها. خانوادهای که بر اساس "سود رساندن به یکدیگر" شکل بگیرد، هرگز دچار فرسایش عاطفی نخواهد شد.
حجت الاسلام عارفی در ادامه عنوان کرد: در این الگو، خوب بودن فردی کافی نیست، بلکه هر عضو تلاش میکند تا "حالِ بهتر" را برای کل مجموعه به ارمغان بیاورد و این همان سبک زندگی است که جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به آن تشنه است.
نظر شما