به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری شبستان، سوم خرداد ۱۳۶۱، تنها یک پیروزی نظامی در تاریخ دفاع مقدس نبود؛ این روز نقطه عطفی در تغییر موازنه جنگ تحمیلی و تجلی اراده ملتی بود که با دست خالی اما با ایمانی بزرگ، معادلات قدرت را برهم زد. آزادسازی خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال، نهتنها رؤیای تجزیه ایران را فرو ریخت، بلکه نگاه جهان را نیز نسبت به توان جمهوری اسلامی ایران تغییر داد.
خرمشهر در آغاز جنگ، نماد مظلومیت و مقاومت بود. شهری که دشمن بعثی تصور میکرد ظرف چند روز سقوط میکند، با ایستادگی مردم و رزمندگان، به «خونینشهر» تبدیل شد. اما بازپسگیری این شهر در عملیات بیتالمقدس، معادلات جنگ را دگرگون کرد؛ تا پیش از آن، عراق در موضع تهاجمی و ایران در وضعیت دفاعی قرار داشت، اما پس از فتح خرمشهر، ابتکار عمل به دست جمهوری اسلامی افتاد و ارتش بعثی وارد مرحله فرسایش و عقبنشینی شد.
در چنین فضایی بود که حضرت امام خمینی(ره) جمله تاریخی خود را بیان کردند: «خرمشهر را خدا آزاد کرد». جملهای که سالهاست محل تأمل و تفسیر است. آیا این سخن صرفاً یک شعار حماسی بود؟ یا امام راحل میخواستند حقیقتی عمیقتر را به تاریخ یادآوری کنند؟
«خرمشهر را خدا آزاد کرد»؛ یک حقیقت فراتر از شعار
برای فهم این تعبیر، باید شرایط آن روزها را در نظر گرفت. ایرانِ پس از انقلاب، با ارتشی آسیبدیده، تحریمهای گسترده، کمبود تجهیزات و فشارهای سنگین سیاسی و امنیتی روبهرو بود. در مقابل، رژیم بعث عراق از حمایت قدرتهای بزرگ شرق و غرب برخوردار بود؛ از تسلیحات پیشرفته گرفته تا پشتیبانی اطلاعاتی و سیاسی.
ایران در زمان جنگ، با کمبود شدید امکانات نظامی، تحریم تسلیحاتی، فشارهای اقتصادی و حمایت گسترده قدرتهای جهانی از رژیم بعث مواجه بود. در چنین شرایطی، بسیاری از تحلیلگران نظامی دنیا، پیروزی ایران را بعید میدانستند. اما آنچه معادلات را تغییر داد و خرمشهر آزاد شد؛ نه با برتری تجهیزات بلکه با ایمان مردم، روحیه ایثار، اخلاص، روحیه شهادت طلبی، وحدت ملی و باور به نصرت الهی بود که توانست جبههای به ظاهر ضعیفتر را به پیروزی برساند.
امام خمینی(ره) با این تعبیر، نقش رزمندگان را نفی نمیکردند؛ بلکه میخواستند تأکید کنند که وقتی ملتی برای دفاع از حق و استقلال خود قیام میکند، سنتهای الهی در حمایت از آن ملت جاری میشود. در واقع، نگاه امام، پیوند میان «تلاش انسانی» و «نصرت الهی» بود؛ همان منطقی که در تاریخ انبیا و نبرد حق و باطل بارها تکرار شده است.
بنانگذار کبیر انقلاب اسلامی با آن جمله، در واقع میخواستند نگاهها را از «قدرت صرف نظامی» به «قدرت الهی و ایمان مردمی» معطوف کنند. ایشان نمیخواستند نقش فرماندهان، ارتش، سپاه و بسیج را نادیده بگیرند؛ بلکه تأکید داشتند که وقتی ملتی برای خدا قیام کند، نصرت الهی شامل حال او میشود. این همان منطقی است که در تاریخ انبیا و جبهه حق در برابر باطل بارها تکرار شده است.
نگاه امام؛ فراتر از خرمشهر
نگاه امام خمینی(ره) به فتح خرمشهر، محدود به یک حادثه تاریخی نبود، بلکه یک مکتب فکری و راهبردی را ترسیم میکرد؛ مکتبی که بر این باور استوار است که ملتها تنها با اتکای صرف به قدرت مادی پیروز نمیشوند، بلکه ایمان، اراده و مشروعیت نیز در سرنوشت نبردها نقش تعیینکننده دارند.
در نگاه امام، فتح خرمشهر فقط آزادسازی یک شهر نبود؛ اثبات این حقیقت بود که «ایمان» میتواند بر محاسبات مادی غلبه کند.
همین نگاه را میتوان در تحولات سالهای اخیر منطقه نیز مشاهده کرد؛ در جنگهای محدود اما سرنوشتساز، از جمله نبردهای مرتبط با جبهه مقاومت در ماه رمضان و جنگهای کوتاهمدت و فشردهای که با وجود برتری تسلیحاتی دشمن، نتوانست اهداف راهبردی خود را محقق کند.
در این نبردها نیز بارها دیده شد که گروههایی با امکانات محدود، اما با انگیزه اعتقادی و پشتوانه مردمی، توانستند در برابر ارتشهایی مجهز مقاومت کنند و حتی معادلات سیاسی و امنیتی منطقه را تغییر دهند. این همان مفهومی است که امام خمینی(ره) سالها پیش در جمله «خرمشهر را خدا آزاد کرد» به آن اشاره کردند؛ اینکه پیروزی نهایی، صرفاً محصول ابزار و تجهیزات نیست، بلکه اراده ملتها و اتکای آنان به ایمان و مقاومت نیز میتواند سرنوشت جنگها را دگرگون کند.
خرمشهر؛ روایت ماندگار پیروزی حق بر باطل
امروز، پس از گذشت دههها از آزادسازی خرمشهر، این واقعه همچنان یکی از مهمترین نمادهای مقاومت در تاریخ معاصر ایران است. سوم خرداد، یادآور این حقیقت است که ملت ایران در سختترین شرایط نیز توانست با وحدت، ایمان و ایستادگی، مسیر تاریخ را تغییر دهد.
شاید راز ماندگاری جمله امام خمینی(ره) نیز در همین باشد؛ اینکه تاریخ فراموش نکند در برخی بزنگاهها، آنچه معادلات را تغییر میدهد، تنها قدرت نظامی نیست، بلکه حقیقتی عمیقتر به نام ایمان، اراده و باور به پیروزی حق بر باطل است.
تغییر موازنه جنگ؛ از انفعال تا اقتدار
عملیات بیتالمقدس که به آزادسازی خرمشهر انجامید، یکی از پیچیدهترین و بزرگترین عملیاتهای دوران دفاع مقدس بود. در این عملیات، نیروهای ایرانی با وجود محدودیت شدید تجهیزات و پشتیبانی، توانستند ارتش عراق را وادار به عقبنشینی کنند و هزاران نیروی بعثی را به اسارت بگیرند.
اهمیت این پیروزی تنها در بازپسگیری یک شهر خلاصه نمیشد. تا پیش از فتح خرمشهر، رژیم بعث عراق تلاش میکرد خود را در موضع برتر جنگ نشان دهد و با حمایت قدرتهای جهانی، جمهوری اسلامی را به پذیرش شکست وادار کند. اما پس از سوم خرداد، موازنه جنگ به شکل محسوسی تغییر کرد؛ عراق از موضع تهاجمی به وضعیت دفاعی رسید و بسیاری از حامیان صدام دریافتند که ایران برخلاف پیشبینیها، نهتنها سقوط نخواهد کرد، بلکه توان تغییر معادلات جنگ را دارد.
آزادسازی خرمشهر پیامدهای مهمی در سطح منطقهای و بینالمللی داشت. پس از این عملیات، بسیاری از حامیان صدام دریافتند که جمهوری اسلامی ایران برخلاف تصور اولیه، نظامی شکننده نیست. روحیه ارتش عراق بهشدت تضعیف شد و در مقابل، اعتمادبهنفس ملت ایران افزایش یافت.
از سوی دیگر، این پیروزی، انسجام داخلی را نیز تقویت کرد. ارتش، سپاه، بسیج و مردم در کنار یکدیگر، الگویی از وحدت ملی را به نمایش گذاشتند. همین همافزایی بود که بعدها به یکی از سرمایههای راهبردی جمهوری اسلامی تبدیل شد.
آیا نگاه امام راحل (ره) در جنگ ۱۲ روزه و رمضان نیز قابل لمس است؟
اگر نگاه امام خمینی(ره) را صرفاً در چارچوب یک واقعه تاریخی محدود نکنیم، میتوان ردپای همان منطق را در تحولات بعدی جبهه مقاومت نیز مشاهده کرد. در نبردهای سالهای اخیر، بهویژه در جنگهای محدود اما سرنوشتساز منطقهای و همچنین رخدادهای مرتبط با ماه رمضان که صحنه تقابل جبهه مقاومت با رژیم صهیونیستی بوده، بار دیگر این مسئله دیده شد که قدرتهای بزرگ، تنها تعیینکننده میدان نیستند.
نگاهی که حضرت امام خمینی(ره) در جمله تاریخی «خرمشهر را خدا آزاد کرد» مطرح کردند، محدود به یک واقعه نظامی در سال ۱۳۶۱ نبود؛ بلکه بیانگر یک جهانبینی در تحلیل نبردها و مواجهه جبهه حق و باطل بود. در این نگاه، پیروزی تنها حاصل برتری تجهیزات و محاسبات مادی نیست، بلکه «ایمان، اراده ملتها، مشروعیت آرمان و نصرت الهی» نیز در سرنوشت جنگها نقشی تعیینکننده دارد.
اگر با این زاویه به تحولات سالهای اخیر منطقه نگاه شود، میتوان ردپای همان منطق را در جنگهای فشرده و کوتاهمدت منطقهای، از جمله نبردهای موسوم به جنگ ۱۲ روزه و نیز رخدادهای جنگ رمضان مشاهده کرد. این همان منطقی است که امام خمینی(ره) از آن با عنوان اتکال به خدا، ایمان مردم و غلبه خون بر شمشیر یاد میکردند.
در این مواجههها، بارها شاهد بودیم که قدرتهایی با برخورداری از پیشرفتهترین تجهیزات نظامی، حمایتهای اطلاعاتی و رسانهای گسترده و پشتیبانی قدرتهای جهانی، نتوانستند به اهداف راهبردی خود دست پیدا کنند. در مقابل، جریانهایی با امکانات محدودتر اما برخوردار از انگیزه اعتقادی، روحیه مقاومت و اتکای مردمی، توانستند موازنه میدان را تغییر دهند.
این دقیقاً همان نکتهای است که امام خمینی(ره) در فتح خرمشهر بر آن تأکید داشتند؛ اینکه در برخی نبردها، عنصر تعیینکننده فقط سلاح و فناوری نیست، بلکه «روح مقاومت» است که میتواند بر محاسبات صرف نظامی غلبه کند.
در جنگهای اخیر منطقه، بهویژه در جنگ رمضان که بسیاری از ملتهای مسلمان تحولات را با حساسیت دنبال میکردند، بار دیگر مسئله «پایداری» در برابر فشارهای سنگین نظامی و روانی برجسته شد. دشمنان تصور میکردند با برتری هوایی، فشار رسانهای و عملیات گسترده، میتوانند اراده مقاومت را در هم بشکنند، اما استمرار ایستادگی، افکار عمومی منطقه و جهان را متوجه حقیقت دیگری کرد؛ اینکه قدرت واقعی فقط در زرادخانهها خلاصه نمیشود.
البته این نگاه به معنای نادیده گرفتن عقلانیت نظامی، برنامهریزی، فناوری و توان دفاعی نیست. همانگونه که فتح خرمشهر حاصل طراحی دقیق عملیات بیتالمقدس، هماهنگی ارتش و سپاه و فداکاری رزمندگان بود، در نبردهای امروز نیز موفقیت بدون تدبیر و آمادگی ممکن نیست. اما تفاوت در اینجاست که مکتب امام، عامل معنویت و ایمان را نیز جزئی از قدرت میداند؛ عنصری که بسیاری از تحلیلهای صرفاً مادی از درک آن عاجزند.
از همین رو، میتوان گفت نگاه امام در فتح خرمشهر، امروز نیز در تحلیل بسیاری از تحولات منطقه قابل لمس است؛ نگاهی که معتقد است هرگاه ملتی برای دفاع از حق، هویت و کرامت خود ایستادگی کند، حتی اگر در ظاهر از امکانات کمتری برخوردار باشد، میتواند معادلات بزرگ را تغییر دهد.
فتح خرمشهر؛ یک درس ماندگار تاریخی
امروز، پس از گذشت دههها از سوم خرداد ۱۳۶۱، هنوز نام خرمشهر برای ملت ایران فقط یادآور یک پیروزی نظامی نیست؛ بلکه نماد مقاومت، امید و باور به نصرت الهی است.
شاید راز ماندگاری جمله امام نیز در همین باشد؛ اینکه تاریخ بداند در برخی بزنگاهها، ملتها فراتر از محاسبات مادی حرکت میکنند و همین ایمان و ایستادگی است که سرنوشت ملتها را تغییر میدهد. خرمشهر، بیش از آنکه یک شهر باشد، یک «روایت» است؛ روایت پیروزی حق بر باطل، اراده بر تجاوز، و ایمان بر قدرت ظاهری
شاید راز ماندگاری جمله امام نیز در همین باشد؛ اینکه تاریخ بداند در برخی بزنگاهها، ملتها فراتر از محاسبات مادی حرکت میکنند و همین ایمان و ایستادگی است که سرنوشت ملتها را تغییر میدهد. خرمشهر، بیش از آنکه یک شهر باشد، یک «روایت» است؛ روایت پیروزی حق بر باطل، اراده بر تجاوز، و ایمان بر قدرت ظاهری.
همین نگاه را میتوان در تحولات سالهای اخیر منطقه نیز مشاهده کرد؛ در جنگهای محدود اما سرنوشتساز، از جمله نبردهای مرتبط با جبهه مقاومت در ماه رمضان و جنگهای کوتاهمدت و فشردهای که با وجود برتری تسلیحاتی دشمن، نتوانست اهداف راهبردی خود را محقق کند.
نظر شما