حجت الاسلام "امینرضا عابدینژاد داورانی"، عضو هیات علمی و معاون پژوهش جامع المصطفی العالمیه در گفت و گو با خبرنگار دین و اندیشه خبرگزاری شبستان به مناسبت فرارسیدن یکم خرداد، روز بزرگداشت ملاصدرا، اظهارداشت: ملاصدرا مهمترین شخصیت فلسفی در تاریخ فلسفه اسلامی است و مهم ترین خدمتی که به معارف اسلامی و تمدن اسلامی انجام داده پیریزی یک دستگاه تحلیلی فلسفی برای برپایی تمدن اسلامی است.
وی تصریح کرد: هر تمدنی مبتنی بر یک سلسله مبانی هستی شناختی، معرفت شناختی، انسان شناختی و جهان شناختی است و امتیاز مهم ملاصدرا این است که توانسته یک دستگاه فکری و اندیشه ای عمیق و همه جانبه ایجاد کند به نحوی که این دستگاه توانایی مبنا واقع شدن برای یک تمدن بزرگ را دارد.
فلسفه ملاصدرا می تواند مبنای تمدن نوین اسلامی باشد
حجت الاسلام عابدی نژاد در تبیین و توضیح دلیل این که چرا این اندیشه چنین خصوصیتی دارد؟، گفت: اولین جهت آن است که این اندیشه، عمق عقلی بسیار مطلوبی دارد. خیلی از تفکرات هستند که چون آن عمق لازم را ندارند در گذر زمان ناتوان می شوند و نمی توانند در برابر مسائل جدید، تحلیل مناسبی ارائه دهند.
وی تأکید کرد: منتها از این جهت فلسفه ملاصدرا یک فلسفه عمیق و مبنایی است و به دلیل همین ویژگی است که می تواند یک فلسفه تمدنساز باشد. ویژگی دوم اندیشه ملاصدرا این است که یک دستگاه تبیینی و تحلیلی مناسب برای تحلیلِ معرفتِ دینی ایجاد می کند. یعنی شما اگر با فلسفه ملاصدرا آشنا باشید آنگاه می توانید معارف اسلامی را در یک سطح عمیق تر و به شکل وسیع تر درک کنید.
عضو هیئت علمی جامعه المصطفی گفت: بنابراین اگر قرار بر باشد تمدنی به نام دین و به نام اسلام برپا شود، طبیعتاً فلسفه ملاصدرا از این جهت هم بسیار مناسب است تا بتواند مبنای آن تمدن قرار گیرد.
ملاصدرا و ابعاد نوپدید فلسفه های مضاف
معاون پژوهش جامعه المصطفی ادامه داد: جهت سوم فلسفه ملاصدرا به گمان بنده «ظرفیت جامعیت» است. فلسفه او توانسته مبانیای را فراهم کند که ابعاد گوناگون تفکر فلسفی که بعدها قرار است تولید شود بتواند از آن استفاده کند. از این جهت می خواهم به اندیشه اسفار اربعه اشاره کنم.
حجت الاسلام عابدینژاد تصریح کرد: چشماندازی که اسفار اربعه مقابل ملاصدرا گذاشته، می تواند حتی ابعاد سیاسی، اجتماعی و ابعاد نوپدید فلسفه های مضاف را هم در درون خود پیدا کرده و آنها را تبیین کند.
وی خاطرنشان کرد: به نظر من این سه وجه در واقع آن افق گشایی فلسفه ملاصدرا است و با این افق گشایی، این فلسفه ظرفیت ابتنا و تاسیس یک تمدن نوین را می دهد. یعنی هم ظرفیت تاسیس فلسفه های مضاف، دوم؛ ظرفیت تحلیل عمیق و صحیح معرفت دینی و سوم عمق تحلیلی و عقلی، سه افق مهمی هستند که در فلسفه ملاصدرا قابل مشاهده است.
مطالبه رهبر شهید: ابتنای فلسفه های مضاف بر فلسفه صدرایی
حجت الاسلام دکتر عابدینژاد در رابطه با نوع نگاه و رویکرد رهبر شهید انقلاب به فلسفه ملاصدرا، گفت: رهبری شهید ما از بن دندان معتقد به ضرورت فلسفه اسلامی بودند. چون می دانید در جامعه علمی ما جریاناتی هستند که روی خوشی به فلسفه نشان نمی دهند. ولی ایشان کاملا معتقد به فلسفه ملاصدرا بودند و بحق آن را به عنوان یک مبنای جانشینناپذیر هم برای انقلاب اسلامی و هم برای تفکر اسلامی برمی شمردند. بیانات متعددی از ایشان وجود دارد که این واقعیت را نشان می دهد.
عضو هیئت علمی جامعه المصطفی تصریح کرد: جهت دوم مطالبه ای است که ایشان از فیلسوفان معاصر داشتند. این همان فعال کردن ظرفیت سومی است که عرض شد یعنی ابتنای فلسفه های مضاف بر فلسفه صدرایی که مطالبه ایشان بود. یعنی ما فلسفه ملاصدرا را علاوه بر بخش های الهیاتی (که مباحث بسیار نفیسی آنجا مطرح می شود، باید در حوزه هایی مانند سیاست، فرهنگ، اقتصاد و ... نیز ادامه دهیم.
فلسفه می تواند زبان بین المللی معرفی انقلاب اسلامی باشد
وی تأکید کرد: جهت سومی که رهبر شهید ما به فلسفه ملاصدرا توجه داشتند این بود که این فلسفه می تواند به عنوان یک زبان بین المللی برای معرفی انقلاب اسلامی قرار بگیرد. یعنی اینگونه نیست که همیشه مخاطب ما لزوماً در چارچوب احکام و معارف دینی با ما گفتگو کند، بلکه عقلانیت می تواند به عنوان یک زبان مشترک مبنای گفتگو با بشریت و زبان مفاهمه بشری را ایجاد کند.
عابدی نژاد در پایان خاطرنشان کرد: نکته چهارمی هم که ایشان اشاره داشتند «حفظ اصالت فلسفهورزی» بود یعنی از دیدگاه ایشان چون ما از نظر علمی جریانات چپ، راست، جریانات غیردینی و جریانات سکولار هم داریم در نظر ایشان آنچه می توانست اصالت فلسفهورزی را حفظ کند توجه دقیق به فلسفه ملاصدرا بود. حتی توجه به سبک خواندن فلسفه صدر؛ ا یعنی ایشان اصرار داشتند که پرچم فلسفه اسلامی باید در حوزه علمیه برافراشته شود که هر یک از این موارد شعب دیگری دارد که می تواند در جای دیگری بحث شود.
نظر شما