خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: از قرنها پیش، سرزمین الجزایر میزبان مساجد باشکوهی بوده که هر یک بازتابی از تاریخ، هنر و تمدن اسلامی در شمال آفریقا هستند. در میان این بناهای تاریخی، «مسجد جامع اعظم» در الجزیره جایگاهی ویژه دارد؛ مسجدی که نهتنها از قدیمیترین مساجد این کشور محسوب میشود، بلکه یکی از برجستهترین یادگارهای دوران حکومت مرابطیان نیز به شمار میرود.
این مسجد تاریخی در بخش شمالشرقی شهر الجزیره و در دل محله تاریخی «قصبه» قرار گرفته است؛ منطقهای که در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز ثبت شده و هویت تاریخی پایتخت الجزایر را در خود حفظ کرده است. مسجد جامع الجزیره با نامهای دیگری همچون «مسجد العتیق» و «الجامع الکبیر» نیز شناخته میشود و پس از مسجد «سیدی عقبه» در استان بسکره، از آن بهعنوان دومین مسجد قدیمی الجزایر یاد میشود.
تاریخ ساخت این مسجد به دوران حکومت مرابطیان در قرن پنجم هجری بازمیگردد. بنای آن به دستور «یوسف بن تاشفین»، بنیانگذار دولت مرابطی، احداث شد؛ حاکمی که نقش مهمی در گسترش تمدن اسلامی در مغرب عربی داشت. برخی تاریخنگاران معتقدند این مسجد بر بقایای یک کلیسای متعلق به دوران رومیان بنا شده است؛ موضوعی که نشاندهنده لایههای تاریخی و تمدنی شهر الجزیره است.
یکی از مهمترین اسناد تاریخی مربوط به این مسجد، کتیبهای است که بر منبر چوبی آن حک شده و تاریخ دقیق ساخت مسجد را مشخص میکند. این کتیبه حدود ۹۰ سال پس از اشغال الجزایر توسط فرانسه کشف شد و مورخان با استناد به آن، زمان تکمیل منبر را اول رجب سال ۴۹۰ هجری قمری، برابر با ۱۸ ژوئن ۱۰۹۷ میلادی، دانستهاند.
منبر مسجد جامع اعظم از شاهکارهای هنر اسلامی در مغرب عربی به شمار میآید. این منبر چوبی که امام جماعت برای ایراد خطبه از آن استفاده میکرد، دارای سازوکاری مهندسیشده و کمنظیر بود؛ بهگونهای که از طریق یک سیستم ریلی به داخل شبستان حرکت داده میشد. امروزه این منبر به دلیل ارزش تاریخی و هنری فراوان، در موزه ملی آثار و هنرهای اسلامی الجزایر نگهداری میشود.
این مسجد جامع در طول دوران استعمار فرانسه بارها آسیب دید، اما بخشهایی از آن نیز توسط معماران فرانسوی مرمت شد. از جمله «کریستوفر» که در بازسازی کتیبه فرسوده منبر نقش داشت و آن را بر سازهای آهنی و متحرک نصب کرد. با وجود این تعرضها، مسجد توانست هویت معماری اصیل خود را حفظ کند.
معماری این مسجد نمونهای روشن از سبک مرابطی در شمال آفریقاست. بنای مسجد به شکل مستطیل ساخته شده و سقفهای شیبدار آن با کاشیهای قرمز پوشیده شده است. گنبدی که بالای محراب قرار دارد، از ویژگیهای شاخص معماری مرابطیان محسوب میشود؛ سبکی که بعدها در بسیاری از مساجد مغرب اسلامی تکرار شد.
نمای اصلی مسجد دارای سه ورودی است و صحن مرکزی آن را رواقهایی متعدد احاطه کردهاند. حیاط مسجد حدود ۲۰ متر طول و نزدیک به ۱۱ متر عرض دارد و در آن دو وضوخانه با گنبدهای کوچک ساخته شده است. این طراحی، علاوه بر کارکرد عبادی، جلوهای از هنر معماری اسلامی را نیز به نمایش میگذارد.
محراب مسجد نیز فراز و فرودهای تاریخی بسیاری را پشت سر گذاشته است. این بخش در جریان بمباران الجزیره در سال ۱۶۸۳ میلادی آسیب جدی دید و در قرن هجدهم بازسازی شد. در دو سوی محراب، درهایی قرار دارد که به اتاقی کوچک و مستطیلیشکل منتهی میشود؛ فضایی که سیستم جابهجایی منبر در آن قرار داشته است.
امروزه مسجد جامع اعظم در الجزیره نهتنها یک مکان عبادی، بلکه بخشی از حافظه تاریخی الجزایر به شمار میآید؛ بنایی که قرنها تحولات سیاسی، استعمار، جنگ و بازسازی را پشت سر گذاشته و همچنان بهعنوان نمادی از اصالت معماری و تمدن اسلامی در شمال آفریقا پابرجاست .
نظر شما