به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، ایرج مهدی زاده شامگاه (۲۸ اردیبهشت) در میزی گفتگو دانشگاهیان و مردم با موضوع اندیشه های مدیریتی رهبر شهید حضرت امام خامنه ای (قدس سره) با تبیین تفاوتهای مفهومی «مدیریت» و «رهبری» گفت: رهبری صرفاً در چارچوب سازمان و مقررات محدود نمیشود، بلکه متکی بر نفوذ شخصیتی، مرجعیت فکری و جلب اعتماد پیروان است.
رئیس دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبی با بیان اینکه بسیاری از افراد تصور میکنند مدیریت و رهبری مترادف یکدیگرند، اظهار کرد: مدیریت معمولاً در یک مجموعه و سازمان با قواعد، سلسلهمراتب، اختیار، مسئولیت و روابط رسمی تعریف میشود، اما رهبری مفهومی فراتر از این چارچوبها دارد و میتواند حوزهای گستردهتر را دربرگیرد.
وی با تأکید بر اینکه رهبر واقعی قدرت خود را از پیروانش میگیرد، افزود: مهمترین ویژگی رهبری، نفوذ بر رفتار و قلب انسانهاست به گونهای که پیروان از سرِ میل و باور، همراهی میکنند، نه از سرِ اجبار و ترس از ابزارهای قانونی.
رئیس دانشگاه فرهنگیان تصریح کرد: رهبر با تکیه بر شخصیت، مرجعیت و نفوذ معنوی خود، افراد را به حرکت در مسیر تعالی وادار میکند، بیآنکه نیازمند تهدید، تنبیه یا اعمال فشار باشد.
به گفته او، این نوع از رهبری زمانی شکل میگیرد که روابط میان رهبر و پیروان، مبتنی بر اعتماد، احترام و اثرگذاری عمیق باشد.
دکتر مهدیزاده در ادامه با اشاره به مبانی دینی و توحیدی رهبری در فرهنگ اسلامی خاطرنشان کرد: در اندیشه مدیریتی رهبران الهی، قرآن کریم، سنت پیامبر اکرم(ص) و سیره نبوی نقش بنیادین دارند و همین پشتوانه معنوی، به رهبری آنان عمق و اعتبار میبخشد.
وی با مقایسه اندیشههای مدیریتی امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب اسلامی، گفت: در بررسی این دو نگاه، شباهتهای فراوانی با سیره رسولالله(ص) مشاهده میشود و مهمترین جلوه آن، «الگوی رهبری خدمتگزار» است.
دکتر مهدیزاده با اشاره به حدیث نبوی «رئیسُ القومِ خادمُهم» افزود: در فرهنگ اسلامی، مسئول و مدیر واقعی کسی است که خود را خدمتگزار مردم بداند. این نگاه، در فرمایشات بنیانگذار جمهوری اسلامی و نیز در سخنان رهبر شهید انقلاب اسلامی بهروشنی دیده میشود؛ آنجا که تأکید شده است: «اگر به من خدمتگزار بگویید بهتر است.»
وی در ادامه گفت: جمعبندی این بررسی نشان میدهد که الگوی مطلوب رهبری در اندیشه اسلامی، رهبری خدمتگزار است؛ رهبریای که فارغ از نام، نشان، مقام و ثروت، در مسیر خدمت به مردم و تحقق ارزشهای الهی حرکت میکند.
وی با استناد به فرمایش پیامبر اکرم(ص) مبنی بر اینکه «اِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُم» و «اِنَّمَا أَنَا لَکُم مِثلُ أَحَدِکُم» تصریح کرد: کسی که مسئولیت رهبری را بر عهده میگیرد، نباید خود را از مردم جدا کند، بلکه باید در متن جامعه و در کنار مردم باشد و از آنان فاصله نگیرد.
دکتر مهدیزاده در ادامه سخنان خود با طرح این پرسش که چرا جوامع امروز با وجود پیشرفتهای گسترده علمی و فناوری، همچنان با جنگ، بیعدالتی و نامردمی مواجهاند، اظهار داشت: جهان در مسیر تحولی خود از دوره کشاورزی به صنعت، و سپس به عصر اطلاعات و فناوری رسیده است، اما این پیشرفتها الزاماً به معنای تحقق انسانیت و عدالت نیست.
وی با اشاره به رشد علمی و تکنولوژیک بسیاری از کشورها افزود: در ظاهر، نظامهای آموزشی و امکانات پیشرفتهای در جهان وجود دارد، اما پرسش اساسی این است که اگر این نظامها موفق بودهاند، چرا همچنان شاهد کشتار کودکان، نقض آزادی انسانها و بستن دهان ملتها با زور و سلاح هستیم؟
رئیس دانشگاه فرهنگیان تصریح کرد: این همان نقطهای است که رهبر شهید انقلاب اسلامی بر آن تأکید داشت و معتقد بود جوامع مدرن با وجود برخورداری از ثروت، قدرت و امکانات، از یک عنصر مهم محروماند و آن «پیام پیامبران» است؛ پیامی که انسان را به سوی معنویت، اخلاق و تعالی هدایت میکند.
وی با بیان اینکه تمدنهای معاصر غالباً تکبعدیاند، ادامه داد: آنچه در این جوامع کمرنگ شده، معنویت است؛ در حالی که معنویت یکی از نیازهای بنیادین انسان به شمار میرود و نبود آن، زمینهساز بسیاری از بحرانهای فردی و اجتماعی خواهد بود.
دکتر مهدیزاده با تبیین مفهوم معنویت اظهار داشت: معنویت هم بُعد عمودی دارد که انسان را به خداوند، قرآن کریم، سیره اهلبیت(ع) و سنت نبوی متصل میکند و هم بُعد افقی دارد که در آن، روحیه خدمتگزاری و مسئولیتپذیری اجتماعی تقویت میشود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به الگوی «رهبری جهادی» که از سوی رهبر شهید مطرح شده است، گفت: این نوع رهبری بر پایه انگیزه الهی، تقوا و اخلاص شکل میگیرد و در چنین شرایطی، انسان از خودمحوری، حب نفس و دنیاپرستی فاصله میگیرد و در مسیر خدمت به مردم قرار میگیرد.
وی تأکید کرد: اگر انگیزه در مدیریت، الهی و معنوی باشد، فرد میتواند به الگوی واقعی خدمتگزاری تبدیل شود؛ اما اگر انگیزهها صرفاً مادی و دنیاطلبانه باشد، تحقق معنویت و خدمت صادقانه دشوار خواهد بود.
رئیس دانشگاه فرهنگیان در ادامه با اشاره به اهمیت مدیریت در همه سطوح جامعه خاطرنشان کرد: مدیریت تنها به سازمانها و نهادهای رسمی محدود نیست، بلکه خانواده نیز یکی از مهمترین عرصههای مدیریتی است و بسیاری از اختلافات و آسیبهای خانوادگی ناشی از ضعف در مدیریت صحیح روابط است.
وی با تأکید بر اینکه مدیریت صحیح در خانواده نیز نقش تعیینکنندهای دارد، اظهار داشت: اگر انسان بتواند خانواده خود را بهدرستی مدیریت کند، بدون تردید بنیان خانواده استوارتر و آسیبناپذیرتر خواهد بود.
دکتر مهدیزاده در ادامه سخنان خود با بیان اینکه یکی از ویژگیهای مهم مدیر موفق، گذشت از خود است، افزود: مدیری که میخواهد در مسیر درست حرکت کند، باید از خودمحوری فاصله بگیرد و نگاهش را نسبت به افراد و ظرفیتهای موجود در مجموعه، توسعه دهد.
وی با اشاره به یکی از ویژگیهای برجسته رهبری در اندیشههای رهبر شهید انقلاب اسلامی، گفت: همهسوگری از مهمترین مؤلفههای مدیریت ایشان بود؛ به این معنا که مدیر نباید خود را محدود به افراد خاص کند، بلکه باید از ظرفیت همه نیروهای توانمند برای تحقق اهداف بهره بگیرد.
رئیس دانشگاه فرهنگیان تصریح کرد: در این نگاه، همه افراد باید در کنار یکدیگر دیده شوند و هیچکس نباید از دایره توجه و استفاده مدیریتی خارج بماند.
به گفته او، این نوع نگاه، نگاهی جامع و فراگیر است که میتوان آن را با تعبیر «تفکر کوانتومی» توصیف کرد؛ تفکری که همه اجزا را در کنار هم و در پیوند با یکدیگر میبیند.
وی در ادامه با اشاره به حساسیت روابط انسانی در محیطهای سازمانی خاطرنشان کرد: گاهی یک نگاه، یک برخورد یا یک رفتار ظاهراً کوچک، میتواند تأثیرات عمیقی بر روحیه افراد بگذارد و حتی زمینهساز کدورت و تنش شود؛ از اینرو، مدیر باید نسبت به ظرافتهای ارتباطی و رفتاری بسیار هوشیار باشد.
دکتر مهدیزاده با بیان اینکه از منظر رهبر شهید، جهان و دنیا ابزارند نه هدف، گفت: مدیر مؤمن باید دنیا را وسیلهای برای رشد، خدمت و تقرب بداند، نه محلی برای جمعآوری قدرت، شهرت و منفعت شخصی.
وی با تأکید بر اینکه مسئولیت در نگاه دینی یک امانت الهی است، افزود: از دیدگاه رهبری، مسئولیت جایگاه شخصی یا ابزاری برای گروه و جناح نیست، بلکه امانتی است که باید در مسیر خدمت به مردم بهکار گرفته شود.
رئیس دانشگاه فرهنگیان همچنین با اشاره به توصیههای مکرر رهبر شهید به معلمان و فرماندهان نظامی، گفت: در سخنان ایشان، همواره بر مسئولیتپذیری، دقت در رفتار، و استفاده صحیح از ظرفیتها تأکید میشد؛ چرا که مدیر باید هم از خودباوری برخوردار باشد و هم خود را مدیون پیروان و مردم بداند.
وی با اشاره به رابطه متقابل رهبر و پیروان در معارف اسلامی اظهار داشت: در این منظومه فکری، پیروان نهتنها باید از رهبری مراقبت کنند، بلکه نباید با رفتارهای تضعیفکننده، موجب آسیب به مجموعه شوند. البته نقد سازنده لازم است، اما تضعیف، امری پذیرفتهشده نیست.
دکتر مهدیزاده در پایان خاطرنشان کرد: از نگاه اسلامی، مردم ولینعمتان مسئولان هستند و رجوع آنان به مدیر، نعمتی بزرگ به شمار میرود؛ از اینرو، مسئول باید این اعتماد را قدر بداند و در مسیر خدمت صادقانه گام بردارد.
نظر شما