علی اکبر روحی گل خطمی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در مشهد اظهار کرد: مساله جمعیت یکی از محوری ترین موضوعات امروز جامعه است و متولیان فرهنگی به خصوص کانون های فرهنگی مساجد به عنوان سنگربانان خط مقدم فرهنگ در سطح محلات نقش بسیار ویژه ای در این جریان دارند.
وی افزود: ما در کانون فرهنگی هنری شهید روحی نیز جوانی جمعیت را به عنوان یکی از اولویت های اصلی کانون در دستور کار قرار داده و تا کنون ده ها پویش در حوزه کتابخوانی با موضوع جوانی جمعیت و خانواده در سطح ملی برگزار کرده ایم.
کتاب؛ ابزاری راهگشا برای فرهنگسازی در حوزه جمعیت
مدیر کانون فرهنگی هنری شهید روحی ادامه داد: یکی از اقدامات مؤثر و هدفمند ما تدوین کتاب «مهندسی فرهنگی راهگشای بحران جمعیت ایران» است که با طرح این دیدگاه که بحران جمعیت پیش از آنکه اقتصادی باشد، ریشهای فرهنگی دارد، تلاش کرده است چارچوبی جامع برای مواجهه با این چالش ارائه دهد.
وی بیان کرد: در این اثر، بحران جمعیت نه صرفاً کاهش نرخ تولد، بلکه تغییر نگرشها و سبک زندگی معرفی میشود. نویسنده با مرور سه دهه سیاستهای جمعیتی کشور، تأکید میکنند که بدون بازسازی فرهنگی، سیاستهای حمایتی و اقتصادی به تنهایی اثرگذار نخواهند بود. به باور آنان، ابلاغ سیاستهای کلی «جمعیت» و تأکید بر آیندهنگری جمعیتی، نقطه عزیمتی برای اصلاح روندهای فعلی است.
ریشه یابی بحران
روحی به ریشه های بحران جمعیت اشاره کرد و گفت: یکی از نکات اصلی در این حوزه، تغییر الگوی خانواده در سالهای اخیر است. بر اساس تحلیلهای ارائهشده، رشد خانوادههای تکفرزند و بیفرزند، بهویژه در استانهای برخوردار، نشانهای از جابهجایی ارزشها و اولویتهاست. این مساله یکی از محورهای مهم این کتاب است. همچنین به افزایش فاصله میان ازدواج و تولد نخستین فرزند اشاره شده؛ موضوعی که نشان میدهد تصمیم به فرزندآوری به تعویق افتاده و در برخی موارد به انتخابی مشروط تبدیل شده است.
وی بیان کرد: در بخشی از کتاب آمده است که وقتی در ذهن برخی زوجها «ابتدا خانه و خودرو، سپس فرزند» بهعنوان اولویت تثبیت میشود، فرزندآوری به کالایی لوکس تبدیل خواهد شد. نویسنده هشدار میدهد که این نگاه مصرفگرایانه، به تدریج گفتمان خانواده را تضعیف میکند و حتی میتواند به افزایش خانوادههای تکنفره در دهههای آینده بینجامد.
نمایش الگوهای موفق
مدیر موسسه فرهنگی روح دانایی تاکید کرد: در مقابل، کتاب بر احیای تصویر خانواده پرجمعیت و پویا تأکید دارد. پیشنهادهایی همچون بازنگری در محتوای آموزشی و جایگزینی تصاویر خانوادههای تکنفره با خانوادههای پرجمعیت در کتابهای درسی، تقویت روایتهای رسانهای از خانوادههای موفق چندفرزندی و راهاندازی پویشهایی مانند «خانواده پربرکت» از جمله راهکارهای مطرحشده است. به استناد پژوهشی که در کتاب به آن اشاره شده، نمایش الگوهای موفق خانوادههای پرجمعیت میتواند میزان تمایل به فرزندآوری را افزایش دهد.
نقس مسجد و نهادهای دینی در تبیین فرزندآوری
وی گفت: در این اثر همچنین بر نقش نهادهای دینی از جمله مسجد در تبیین جایگاه فرزندآوری تأکید شده و از نگاه فقهی به فرزندآوری بهعنوان مصداقی از جهاد یا امر به معروف یاد شده است. از منظر نویسندگان، پیوند میان فرهنگ دینی، رسانه و نظام آموزشی میتواند به شکلگیری گفتمانی تازه درباره خانواده بینجامد.
مهندسی فرهنگی؛ کلید مشکل جمعیت
روحی افزود: با این حال، کتاب نقش عوامل اقتصادی و اشتغال زنان را نیز نادیده نمیگیرد و بر لزوم مشاوره خانوادهها برای رفع موانع فرزندآوری تأکید میکند. در عین حال، تصریح میشود که حل بحران جمعیت تنها با بستههای مالی ممکن نیست و نیازمند «مهندسی فرهنگی» در سطح کلان است.
وی یادآور شد: روز ملی جمعیت فرصتی است تا با نگاهی فراتر از آمار و ارقام، به ریشههای فرهنگی این مسئله اندیشیده شود. همانگونه که در «مهندسی فرهنگی راه گشای بحران جمعیت ایران» آمده است، آینده کشور در گرو آن است که خانواده بهعنوان نهادی تمدنساز، پرنشاط و چندفرزندی بازتعریف شود. بازتعریفی که اگر بهدرستی اجرا شود، میتواند مسیر جوانی جمعیت را هموار کند.
نظر شما