به گزارش خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان؛ کاهش شتابان نرخ باروری، افت چشمگیر آمار تولد، نزدیک شدن به بستهشدن پنجره جمعیتی و ورود برخی استانها به «تله جمعیتی»، حالا دیگر فقط یک دغدغه کارشناسی نیست؛ بلکه به مسئلهای راهبردی برای آینده ایران تبدیل شده است. لذا در این خصوص با حجت الاسلام محمد مسلم وافی، مسئول نهضت مردمی جمعیت و فعال حوزه جمعیت گفتگویی انجام دادیم که در ادامه مشروح آن تقدیم حضورتان می شود.
حجت الاسلام وافی در پاسخ به این سوال که جنگ رمضان نشان داد که جمعیت، اگر سازمانیافته، باانگیزه و حاضر در صحنه باشد، میتواند از یک عامل جمعیتی به یک مؤلفه واقعی قدرت تبدیل شود و در عقبراندن دشمن نقش مؤثر ایفا کند حال در جنگها و بحرانها، جمعیت چگونه به یک مؤلفه قدرت تبدیل میشود؟ اظهار کرد: نکتهای که بنده بر آن تأکید دارم، فراتر از درگیریهای نظامی فعلی است. ما باید به مقوله جمعیت به عنوان یک “جنگ جهانی جمعیت” نگاه کنیم تا به عمق مسئله پی ببریم. به سندی اشاره میکنم که ۸۰ سال پیش منتشر شده؛ سند NSSM۲۰۰. این سند مربوط به امروز و دیروز نیست، بلکه ۴ سال پیش از طبقهبندی محرمانه خارج شد و ترجمه آن در دسترس قرار گرفت. این سند در زمان شاهنشاهی منتشر شده و حتی بخشی از آن به ایران اختصاص دارد.
دولت ژاپن وزارت «تنهایی» را تأسیس کرده است
وی تصریح کرد: دلیل اصلی این است که آنها سالهاست به این درک رسیدهاند که جمعیت، مولفه اصلی قدرت است. اما در مقابل، فضاسازیهایی صورت گرفته مبنی بر اینکه اگر جمعیت زیاد باشد، نان کافی وجود نخواهد داشت. این در حالی است که تعریف آنها از افزایش جمعیت، افزایش نان و بهبود اقتصاد بوده است. به عنوان مثال، شاهد هستیم که ترامپ، علیرغم جایگاهش، در مقابل چین تواضع میکند. این صرفاً به خاطر قدرت نظامی چین نیست؛ بلکه در مقابل یک کشور با جمعیت یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون نفری قرار دارد. نخستوزیر چین در هر فرصتی مردم را به فرزندآوری تشویق میکند و برای فرزند سوم جایزه نقدی در نظر میگیرد. شاید در نگاه اول این اقدام عجیب به نظر برسد، اما پاسخ آنها به این سوال این است که رشد چین مدیون همین جمعیت است. آمریکا نیز همینطور؛ اما ژاپن، کشوری که در دهه ۶۰ شمسی ما اوج قدرت اقتصادی و تکنولوژی بود، اکنون دیگر نامی از آن به میان نمیآید؛ زیرا پیرترین کشور دنیا شده است. دولت ژاپن حتی وزارت “تنهایی” را تأسیس کرده است!
حجت الاسلام وافی گفت: اگر مقوله جمعیت را صرفاً در چارچوب ایران، اسلام یا جمهوری اسلامی تعریف کنیم، حرفمان خریداری نخواهد داشت. باید فراتر از این نگاه کنیم. در روسیه، پوتین حدود ۱۱-۱۲ سال است که به شدت بر مقوله جمعیت ایستاده است. اگر به شهرهای روسیه سفر کنید، متوجه میشوید که پلاک خودروی افرادی که فرزند سوم به دنیا میآورند، عوض میشود و برای فرزند چهارم، پلاک خانه. این تغییرات نشاندهنده سیاست دولت برای مقابله با پیری جمعیت است، چرا که روسیه نیز علیرغم ابرقدرت بودن، در حال پیر شدن است و بمب هستهای به تنهایی کافی نخواهد بود.
ژاپن ۶۳ سال زمان برد تا از ۶ فرزند به ۲ فرزند برسد، ایران این مسیر را در ۷ سال طی کرد
وی در پاسخ به این سوال که با توجه به تذکرات مکرر رهبر انقلاب در این زمینه، چرا فوریت این مسئله برای مردم روشن نشده است؟ بیان کرد: مردم ایران با هشدارهای رهبر انقلاب آشنا هستند، اما کمتر کسی به ضرورت و فوریت آن پی برده است. ما در دنیا رتبه اول را در سرعت سقوط جمعیتی داریم؛ حتی از ژاپن هم سریعتر. در حالی که ژاپن ۶۳ سال زمان برد تا از ۶ فرزند به ۲ فرزند برسد، ما این مسیر را در ۷ سال طی کردهایم. این سرعت بالا در سقوط جمعیت، منجر به سرعت بالای شنیدن اخبار بد نیز میشود. تعطیلی مهدکودکها، کمبود دانشجو در دانشگاهها تا جایی که برخی بدون کنکور دانشجو میپذیرند، و کمبود سرباز در پادگانها، همگی از تبعات واقعی این سیر نزولی جمعیت است.
این فعال حوزه جمعیت افزود: ایران در حال حاضر سومین کشور پیر منطقه است، اما با این سرعت، به زودی به اولین کشور پیر منطقه تبدیل خواهد شد. نکته سوم، دلیل عدم درک فوریت داستان است، در ۵۰ سال گذشته، سال ۱۴۰۳ اولین سالی بود که آمار تولد در ایران زیر یک میلیون نفر رسید. در حالی که در سال ۱۳۶۷ با جمعیت ۵۲ میلیونی، بیش از دو میلیون تولد داشتیم، اکنون با جمعیتی حدود ۹۰ میلیون، آمار تولد به زیر ۹۰۰ هزار رسیده است. از سوی دیگر، آمار فوت ما نیز به ۵۶۰ هزار نفر رسیده است. این وضعیت، اصطلاحاً “تله جمعیتی” نامیده میشود. استانهایی مانند گیلان و همدان وارد این تله شدهاند و دیگر کاری نمیتوان کرد، زیرا دو سوم زنان این استانها از سن باروری خارج شدهاند و به زودی اخبار تلخ استانهای دیگر نیز منتشر خواهد شد.
وی ادامه داد: ببینید، کشور ما زمانی ۵۲ میلیون جمعیت داشت و تعداد تولدها بالای دو میلیون بود. اما امروز در کشوری با جمعیت حدود ۹۰ میلیون نفر، آمار تولد امسال به زیر ۹۰۰ هزار رسیده است. در کنار آن، آمار فوت نیز به ۵۶۰ هزار نفر رسیده است. به این وضعیت در ادبیات جمعیتی میگویند «تله جمعیتی». الان استانهایی مانند گیلان و همدان وارد تله جمعیتی شدهاند؛ یعنی عملاً کار از کار گذشته و دیگر به راحتی نمیشود شرایط را اصلاح کرد. دو سوم زنان گیلانی و همدانی از سن باروری خارج شدهاند و متأسفانه به زودی اخبار تلخ استانهای دیگر هم به گوش خواهد رسید.
جمعیت، مؤلفه اصلی قدرت است
مسئول نهضت مردمی جمعیت تصریح کرد: اگر امروز شما قدرت ایران را در هر میدانی میبینید، محور آن جمعیت است. اگر قدرت نظامی ایران را میبینید، پشتوانهاش جمعیت است. حتی در غزه هم همین منطق برقرار است. در همان دو سالی که ۷۵ هزار نفر در غزه شهید شدند، ۹۶ هزار نوزاد در آنجا متولد شدند. یعنی خود مردم غزه متوجهاند که تولد فرزند، یکی از مؤلفههای قدرت آنهاست.
وی ادادمه داد: اما ما این مسئله را آنطور که باید جدی نگرفتهایم. اگر الان حواسمان نباشد، حتی اگر ۱۰۰ برابر این موشکها هم داشته باشیم، کشور پیر قرار است چه موشکی را شلیک کند؟ چه کسی میخواهد این ظرفیتها را حفظ و اداره کند؟ من حدود ۴۰ یا ۵۰ شب است که در هر میدانی در کشور سخنرانی میکنم، مستقیم به سراغ موضوع جنگ جمعیتی میروم، چون واقعاً معتقدم امروز ما درگیر یک جنگ جمعیتی هستیم.
در اوج تورم هم ۹۰۰ هزار مادر پای تولد فرزند ایستادند
حجت الاسلام وافی در ادامه افزود: البته اینطور نیست که ما فقط بخواهیم مردم را تحت فشار بگذاریم یا بگوییم مشکلات را نبینند. نه؛ اتفاقاً ما به مردم میگوییم با وجود همین گرانیها، تورمها و مشکلات، باز هم ۹۰۰ هزار مادر پای تولد فرزند ایستادند. این خودش یک واقعیت مهم و امیدبخش است. سال گذشته ۲۵ درصد تولد فرزند سوم بیشتر از سال ۱۴۰۳ بود. همچنین تولد فرزند چهارم در کشور ۲۰ درصد نسبت به ۱۴۰۳ افزایش داشت. اینها خبرهای خوب است و نشان میدهد هنوز ظرفیت فرهنگی و انگیزه اجتماعی برای نجات جمعیت وجود دارد، اگر درست هدایت و حمایت شود.
روز ملی جمعیت که میشود، پوشک ۳۰ درصد گران میشود!
این فعال حوزه جمعیت با اشاره به چگونگی ارزیابی نقش دولت در این میان بیان کرد: دولت قطعاً مسئولیت جدی دارد و باید به آن تذکر داد. ما الان چهار سال است این موضوع را دنبال میکنیم. جالب است که دقیقاً در روز ملی جمعیت، یعنی ۳۰ اردیبهشت، قیمت پوشک ۳۰ درصد گران میشود؛ نه روز قبل، نه روز بعد، بلکه دقیقاً همان روز. اینها نشان میدهد که انگار خیلیها نمیخواهند قصه فرزندآوری به راحتی پیش برود. واقعیت این است که دولت باید تسهیلگر باشد. وامی که باید بدهد، بدهد. بودجه اش در قانون دیده شده است. اینکه میگویند نداریم، دروغ میگویند. وام فرزندآوری را باید پرداخت کنند. این همه زمین در کشور وجود دارد؛ چرا مردم را اذیت میکنند؟ اگر دولت فقط موانع را بردارد و تسهیلگری کند، مردم خودشان فرزند میآورند. خیلی کار پیچیدهای هم لازم نیست انجام دهد.
رسانه را دستکم نگیرید؛ یک فایل صوتی پنج دقیقهای هم اثر دارد
وی اظهار کرد: نقش رسانه بسیار جدی است و نباید آن را دستکم گرفت. همین مطالبی که شما در رسانه منتشر میکنید، همین گفتوگوها و تبیینها، واقعاً اثر دارد. من بعضی وقتها در استانها که میروم، افراد به من میگویند ما فلان فایل صوتی شما را گوش دادیم و بعد تصمیم گرفتیم بچهدار شویم. یعنی یک صوت پنج دقیقهای توانسته در زن و مرد انگیزه ایجاد کند که بروند و فرزند بیاورند. بنابراین ممکن است یک نفر همین مصاحبه را بخواند و نگاهش عوض شود. اینها را نباید کماهمیت تصور کرد. البته باید به ابعاد مختلف موضوع هم پرداخت، چون در این حوزه شبهات زیادی وجود دارد و نیازمند پاسخ دقیق و اقناعکننده است.
وی در پاسخ به این سوال که یکی از شبهات رایج این است که میگویند مهم کیفیت تربیت است، نه کمیت فرزند. شما با این نگاه چگونه مواجه میشوید؟ تصریح کرد: اتفاقاً همین را بارها از من پرسیدهاند. یک بار بعد از سخنرانی در گلپایگان، عدهای آمدند و گفتند: «حاجآقا، دو تا بچه معتاد بهتر است یا ۱۰ تا بچه معتاد؟» من گفتم: نه، ۱۰ تا حاجقاسم! مشکل اینجاست که بعضیها از همان ابتدا اینطور فرض میگیرند که اگر تعداد فرزندان زیاد شود، حتماً همهشان خراب میشوند.
حجت الاسلام وافی دادمه داد: بعد به آنها گفتم اصلاً چرا این سؤال را میپرسید؟ گفتند چون تربیت سخت است. من پاسخ دادم: حالا که تربیت سخت است، اتفاقاً ما میگوییم پنج تا بچه بیاورید. تعجب کردند و گفتند این چه ربطی دارد؟ توضیح دادم که تربیت پنج فرزند، در بسیاری از موارد از تربیت دو فرزند راحتتر است. وقتی دو بچه داشته باشید، باید برای هر دو موبایل بخرید، باید مدام برایشان سرگرمی مصنوعی درست کنید، اما وقتی پنج فرزند باشند، با هم بازی میکنند، از هم یاد میگیرند، مهارت اجتماعی پیدا میکنند و بخش مهمی از فرآیند رشد در دل خانواده شکل میگیرد. ما باید آسانیها و شیرینیهای تربیت فرزند بیشتر را هم برای مردم توضیح دهیم، نه اینکه فقط از سختیها حرف بزنیم.
نظر شما