گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، امروز (چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت) مصادف با ۲۵ ذی القعده است. یکی از روزهای پربرکتی که در روایات و احادیث ما مورد تاکید قرار گرفته، روز بیستوپنجم ماه ذیالقعده است که در منابع روایی شیعه و بسیاری از منابع حدیثی، با عنوان «دحوالارض» از آن یاد شده است. بر اساس آموزه ها و باورهای دینی این روز، روزی است که پس از آن که آبهای اولیه فرونشست، نخستین خشکیهای زمین از زیر امواج اقیانوسها سر برآورد و زمینه برای حیات و سکونت انسان فراهم شد.
واژه «دحو» در زبان عربی، ریشهای چندلایه دارد. در لغتنامههای معتبر، «دَحو» به معنای گستراندن، هموار کردن و پهن کردن چیزی روی سطح دیگر به کار رفته است. وقتی این واژه با «ارض» (زمین) ترکیب میشود، به معنای گسترش، هموارسازی و آمادهسازی سطح زمین برای سکونت و زندگی است.
بررسیهای لغوی و تفسیری نشان میدهد که در آیات قرآن کریم، «ارض» اغلب به معنای «سطح خشکی» در تقابل با «بحر» (دریا) به کار رفته است. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان و آیتالله مکارم شیرازی در تفسیر نمونه، با استناد به سیاق آیات، معتقدند که دحوالارض به معنای بیرون آمدن خشکیها از زیر آبهای اولیه است. طبق روایات و شواهد علمی در آغاز آفرینش، سطح زمین را آبها و اقیانوسهای عظیم فراگرفته بود. این آبها به تدریج در گودالها و فرورفتگیهای زمین فرو رفتند و ارتفاعات از آب بیرون آمدند. این فرآیند تدریجی، «دحو» یا گسترش زمین نامیده شد.
برخی مفسران معاصر مانند علامه حسنزاده آملی، نکته ظریفی را مطرح کردهاند: «دحو» به معنای تکان دادن چیزی از جای اصلی خود نیز هست. این دو معنا، یعنی «گسترش» و «جابجایی از مبداء» در واقع دو روی یک سکه هستند. وقتی آب از روی خشکیها کنار میرود، در واقع خشکیها از مبداء خود (زیر آب) بیرون آمده و گسترش مییابند.
اما نکته مهم دیگر در این رویداد، مکان شروع این گسترش است. منابع روایی معتبر شیعه و اهل سنت، از جمله صحیح مسلم و کتب اربعه شیعه، تصریح میکنند که اولین نقطهای که از آب بیرون آمد، مکان کعبه در شهر مکه بود. علامه شعرانی، عالم بزرگ شیعه نیز با اشاره به شکل کره زمین، توضیح میدهد که چون زمین در قطبها کمی تخت و در استوا برآمده است، طبیعی است که نخستین نقطهای که از آب بیرون میآید، بخشی از استوا یا نقاط برآمده مانند مکه باشد. این تطابق، نشاندهنده هماهنگی شگفتانگیز روایات دینی با واقعیتهای علمی است.
سایر مناسبت های ۲۵ ذی القعده
طبق روایات معتبر، در ۲۵ ذی القعده علاوه بر گسترش زمین، رخدادها و رویدادهای مبارک دیگری نیز اتفاق افتاده است. از جمله نقل شده که در شب و روز ۲۵ ذیالقعده، دو پیامبر بزرگ الهی، حضرت ابراهیم علیه السلام و حضرت عیسی علیه السلام، به دنیا آمدند. در برخی روایات نیز روز ۲۵ ذیالقعده، روز فرود آمدن کشتی حضرت نوح علیه السلام بر کوه جودی پس از پایان طوفان بزرگ و نجات مؤمنان از هلاکت ذکر شده است. این رویداد، نمادی از نجات و رستگاری پس از یک دوره سختی و آزمایش بزرگ است.
نظریه تکامل زمین و گسترش خشکیها
علم زمینشناسی نیز نشان میدهد که زمین در مراحل اولیه خود، سطحی داغ و مایع داشته است. با سرد شدن پوسته زمین، لایههای سختی تشکیل شد. آبهای سطحی که به صورت بخار در جو بود، با سرد شدن جو، به صورت بارانهای سیلابی به زمین ریختند. این آبها در گودالها تجمع یافتند و اقیانوسها را تشکیل دادند. به تدریج، فعالیتهای آتشفشانی و حرکت صفحات تکتونیکی، باعث بالا آمدن برخی نقاط از سطح آب شدند. این نقاط، نخستین خشکیها بودند که به تدریج گسترش یافتند. این فرآیند، دقیقاً با مفهوم «دحوالارض» در روایات مطابقت دارد.
اعمال عبادی روز دحوالارض
دحوالارض در فرهنگ اسلامی، از جایگاه معنوی بالایی برخوردار است و اعمال خاصی برای آن توصیه شده است. این اعمال، به مؤمنان کمک میکنند تا از برکات معنوی آن بهرهمند شوند.
۱. روزه گرفتن
روزه در روز دحوالارض، از فضیلت بینظیری برخوردار است. در روایات آمده است که روزه این روز، معادل روزه هفتاد سال است. امام رضا علیه السلام فرمودند: «مَنْ صَامَهُ کَانَ کَمَنْ صَامَ سَنَةً».
در روایتی دیگر آمده است که هر کس این روز را روزه بگیرد، برای او عبادت صد سال نوشته میشود، مشروط بر اینکه شبش را به عبادت بگذراند.
۲. غسل مستحبی
غسل در این روز، از اعمال مستحبی است که باعث طهارت جسم و روح میشود. انجام غسل به نیت تعظیم شعائر الهی و تقرب به خدا، میتواند اثرات معنوی مثبتی در زندگی فرد داشته باشد.
۳. نماز دحوالارض
این نماز دو رکعت است و در وقت «چاشت» (زمانی که آفتاب از وسط آسمان میگذرد و به سوی غرب متمایل میشود، تا قبل از غروب) خوانده میشود. روش خواندن این نماز، بدین ترتیب است:
در هر رکعت، پس از سوره حمد، پنج مرتبه "سوره شمس" خوانده شود. بعد از سلام نماز: بگوید: «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ؛
سپس دعای زیر را بخواند:
«یَا مُقِیلَ الْعَثَرَاتِ أَقِلْنِی عَثْرَتِی یَا مُجِیبَ الدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِی یَا سَامِعَ الْأَصْوَاتِ اسْمَعْ صَوْتِی وَ ارْحَمْنِی وَ تَجَاوَزْ عَنْ سَیِّئَاتِی وَ مَا عِنْدِی یَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِکْرامِ؛ ای نادیدهگیرنده لغزشها، لغزشم را نادیدهگیر. ای اجابتکننده دعاها، دعایم را اجابت کن. ای شنوای صداها، صدایم را بشنو، به من رحم کن و از بدیهایم و آنچه نزد من است درگذر، ای صاحب بزرگی و رأفت و محبت.»
۴. دعای مخصوص دحوالارض
دعای «اللَّهُمَّ دَاحِیَ الْکَعْبَةِ» از مشهورترین دعاهای این روز است. این دعا، با عبارت «ای خدایی که کعبه را گسترانیدی و دانه را شکافتی...» آغاز میشود و شامل درخواستهای مهمی برای بخشش، گشایش امور، توبه و یاری در قیامت است. بخشهای پایانی این دعا، به قیام امام زمان علیه السلام و نبرد با ظالمان اختصاص دارد. خواندن این دعا، میتواند تأثیر عمیقی در تقویت امید و ارتباط با امام عصرعجّل الله تعالی فرجه الشریف داشته باشد.
نظر شما