خبرگزاری شبستان؛ گروه فرهنگ و اجتماع: موضوع داعش و بحرانهای منطقه، یکی از چالشبرانگیزترین و در عین حال حیاتیترین سوژهها برای تولیدات رسانهای است. سریال تلویزیونی "بیگانگان" به کارگردانی راما قویدل، با تمرکز بر این بحران و روایت ماجراهای پزشک جوانی به نام دکتر الوند در مسیر همراهی با پزشکان بدون مرز و مدافعان حرم، تلاشی است برای بازنمایی ابعاد انسانی، مقاومت و رهایی در دل گروههای تکفیری. این تحلیل با رویکردی چندوجهی (رسانهای، فرهنگی، اجتماعی و سینمایی) به بررسی این سریال میپردازد و به چگونگی پرداختن آن به موضوعات حساسی چون جنگ، اسارت و بحرانهای منطقه، با حفظ جذابیت و تعادل میان جدیت و رگههایی از طنز، نگاهی عمیقتر خواهد داشت. همچنین، ارتباط این اثر با مخاطبان، سند تحول صداوسیما و مفهوم "روایت پیشرفت" در بستر چالشهای منطقهای مورد بحث قرار خواهد گرفت.
بخش اول: رویکرد رسانهای و اجتماعی: بازنمایی بحران منطقه و نقش مدافعان حرم
از منظر رسانهای، سریال "بیگانگان" با انتخاب موضوع داعش و بحرانهای منطقه در سال ۱۳۹۶، به یکی از مهمترین و حساسترین مسائل روز جهان اسلام میپردازد. این انتخاب، نشاندهنده مسئولیتپذیری رسانه ملی در آگاهیبخشی و تبیین ابعاد این بحران برای مخاطبان است. روایت از طریق شخصیت "دکتر الوند" که قصد ادامه تحصیل در آلمان را دارد، اما در مسیر خدمت با پزشکان بدون مرز و مدافعان حرم وارد بحران میشود، به سریال این امکان را میدهد که از یک زاویه انسانی و جهانیتر به موضوع بپردازد. این رویکرد، مخاطب را با قهرمانانی از جنس ایثارگر و پزشک آشنا میکند که فارغ از مرزها، در پی کمک به انسانها هستند.
از جنبه اجتماعی، این سریال پتانسیل بالایی برای تبیین نقش مدافعان حرم و پزشکان بدون مرز در منطقه دارد. روایت "اسارت، مقاومت و رهایی" در دل گروههای تکفیری داعش، به جامعه این امکان را میدهد تا با سختیها و فداکاریهای این افراد آشنا شود. این سریال میتواند به تقویت حس همبستگی ملی و مذهبی در برابر تروریسم کمک کند و در عین حال، تصویری واقعبینانه از بحرانهای انسانی ناشی از حضور داعش ارائه دهد. ارجاع به سریال موفق "بهترین تابستان من" (به عنوان دنباله غیرمستقیم) نشاندهنده تلاش برای ایجاد یک پیوستار روایی و انتقال ارزشها و مفاهیم از نسلی به نسل دیگر است. این پیوستگی، به ویژه در شرایط کنونی که دشمن به دنبال ایجاد گسستهای اجتماعی است، میتواند در تقویت انسجام ملی مؤثر باشد.
بخش دوم: رویکرد فرهنگی و سینمایی: تعادل طنز و جدیت در روایت بحران
از منظر فرهنگی، یکی از نکات برجسته سریال "بیگانگان" که در گفتگوها به آن اشاره شده، تلاش برای "ایجاد لحظات نمکین و طنز" در دل وقایع جدی جنگ و اسارت است. این رویکرد، نشاندهنده درک عمیق سازندگان از نیاز مخاطب برای تعادل در مواجهه با موضوعات تلخ و جدی است. همانطور که راما قویدل و محمد نادری (بازیگر و فیلمنامهنویس) تأکید کردهاند، این "رگههای نمکین" از تلخی و سیاهنمایی اثر جلوگیری میکند و ارتباط با مخاطب را حفظ میکند، بدون آنکه جدیت موضوع جنگ را زیر سوال ببرد. این شیوه، یک رویکرد پخته در روایتگری فرهنگی است که به جای تحمیل صرف واقعیتهای تلخ، مخاطب را با ظرافت به همراهی با داستان دعوت میکند.
از جنبه سینمایی، کارگردانی راما قویدل (فرزند کارگردان فقید امیر قویدل) که پیشینه طولانی در سینما و تلویزیون دارد (از دستیاری کارگردان و تدوین تا کارگردانی)، نوید یک اثر با کیفیت بصری و روایی را میدهد. تجربه او در "بهترین تابستان من" که رگههایی از طنز نیز در آن وجود داشت، نشان میدهد که او توانایی ایجاد این تعادل را دارد. محمد نادری، با سابقه درخشان در طنز و درام (شمعدونی، دورهمی، خندوانه)، انتخاب هوشمندانهای برای ایفای نقش و همچنین کمک به حفظ این "رگههای نمکین" است. حضور بازیگران متنوعی چون امیرحسین صدیق، ارسلان قاسمی، مریم کاویانی و مهران رجبی، به غنای بازیگری و جذب مخاطبان مختلف کمک میکند. تیم عوامل فنی قوی (مدیر فیلمبرداری: سیروس کفاش، تدوینگر: نیما حسندوست، آهنگساز: امیر توسلی و...) نیز نشاندهنده سرمایهگذاری جدی بر کیفیت فنی و هنری سریال است که میتواند به "جذابیتهایی به اثر" اضافه کند و "خروجی نهایی" را برای مخاطبان لذتبخش سازد.
بخش سوم: تأثیرگذاری، "روایت پیشرفت" و چالشهای منطقه
این سریال پتانسیل بالایی برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی و تبیین ابعاد مختلف بحرانهای منطقه و نقش ایران در آن دارد. این سریال، با روایت "مأموریتهای انسانی" و "مقاومت" در برابر داعش، به نوعی "روایت پیشرفت" در ابعاد دفاعی، انسانی و فرهنگی است که در سند تحول صداوسیما بر آن تأکید شده است. نشان دادن ظرفیتهای انسانی کشور در کمکرسانی و دفاع از مظلومان، خود نوعی پیشرفت است که باید به تصویر کشیده شود.
یکی از چالشهای اصلی در پرداختن به موضوع داعش، پرهیز از افتادن در دام "تلخی و سیاهنمایی" و در عین حال، عدم لطمه زدن به جدیت و عمق فجایع رخ داده است. تلاش سریال برای ایجاد تعادل میان این دو، نشاندهنده یک رویکرد مسئولانه است. این سریال همچنین فرصتی است برای مقابله با روایتهای تحریف شده و مغرضانهای که از بحرانهای منطقه در رسانههای خارجی ارائه میشود. "بیگانگان" میتواند با ارائه یک روایت بومی و انسانی، به مخاطبان داخلی و حتی منطقهای، درک صحیحتری از وقایع و نقش نیروهای مقاومت ارائه دهد.
سریال "بیگانگان" با انتخاب هوشمندانه موضوع داعش و بحرانهای منطقه، و با بهرهگیری از رویکردی انسانی و متعادل در روایت، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک اثر تأثیرگذار و موفق را دارد. از منظر رسانهای و اجتماعی، این سریال به آگاهیبخشی و تقویت همبستگی ملی و مذهبی در برابر تروریسم کمک میکند. از بعد فرهنگی و سینمایی، تلاش برای ایجاد تعادل میان جدیت و طنز، و بهرهگیری از تیم قوی کارگردانی و بازیگری، به غنای هنری و جذابیت اثر میافزاید. در نهایت، "بیگانگان" میتواند به عنوان یک مصداق از "روایت پیشرفت" در ابعاد انسانی، دفاعی و فرهنگی، در چارچوب سند تحول صداوسیما، نقش مهمی در تبیین واقعیتها و تقویت روحیه مقاومت در جامعه ایفا کند و مخاطبان را با "تجربهای پر حادثه و در عین حال سرگرمکننده" از چالشهای منطقه همراه سازد.
سعید زعیمی
نظر شما