خبرگزاری شبستان _چهارمحالوبختیاری: حاضران در این نشست، با بررسی ابعاد تاریخی، فرهنگی، جغرافیایی و هویتی خلیجفارس، بر این نکته تأکید کردند که این آبراه نهتنها یک نام جغرافیایی، بلکه مفهومی عمیق و چندلایه در تاریخ ایران است که از گذشتههای دور در باورهای مردمی، آیینها، ادبیات و حافظه جمعی ایرانیان حضور داشته است.
راز برجستگی ایران در جغرافیای خلیجفارس نهفته است
مدرس دانشگاه و پژوهشگر تاریخ، در این نشست با طرح این پرسش که چرا ایران همواره کشوری خبرساز و در کانون توجه جهانی بوده است، گفت: این تصور که «خاصبودن» ایران ریشه در خودبرتربینی دارد، نادرست است؛ عامل اصلی این وضعیت، موقعیت منحصربهفرد جغرافیایی ایران است.
داراب ظفریان با اشاره به نظریه «دترمینیسم جغرافیایی» در علوم انسانی افزود: طبیعت، اقلیم و عوارض جغرافیایی، نقشی تعیینکننده در شکلگیری تاریخ، فرهنگ، ساختارهای اجتماعی و حتی رفتارهای سیاسی ملتها دارند و ایران نمونه بارز این تأثیرپذیری است.
ظفریان با بیان اینکه ایران همواره در مسیر تهاجمات و رقابت قدرتهای جهانی قرار داشته است، ادامه داد: از ورود اقوام آریایی تا حمله اسکندر، اعراب، مغولها و دوره استعمار، همگی ناشی از جایگاه راهبردی ایران در جغرافیای جهان بوده است.
این پژوهشگر تاریخ، خلیجفارس را مهمترین پدیده جغرافیایی ایران توصیف کرد و گفت: خلیجفارس صرفاً یک نام نیست، بلکه حامل لایههای عمیق تاریخی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و تمدنی است که طی هزاران سال تکوین یافته است.
وی با اشاره به نقش تنگه هرمز تصریح کرد: خلیجفارس بهعنوان یک کریدور تمدنی، از طریق تنگه هرمز سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا را به یکدیگر متصل کرده و در طول تاریخ، محل تبادل کالا، اندیشه، دین و فرهنگ میان شرق و غرب بوده است.
ظفریان تأکید کرد: در صورت مدیریت آگاهانه این موقعیت، ایران میتواند نقشی همسنگ با بزرگترین منابع انرژی جهان در کنترل جریانهای اقتصادی ایفا کند و خلیجفارس در این میان، یک ثروت خدادادی برای ملت ایران است.
خلیجفارس در باورها و آیینهای مردم زنده است
رئیس بنیاد ایرانشناسی چهارمحال و بختیاری و پژوهشگر فرهنگ عامه، با اشاره به بازتاب گسترده نام خلیجفارس در فضای رسانهای گفت: در جهان امروز، «خلیجفارس» یکی از پرتکرارترین واژهها در جستوجوهای اینترنتی است که نشان از اهمیت هویتی آن دارد.
عباس قنبری با تأکید بر نقش فرهنگ عامه افزود: فولکلور یا دانش مردم، مجموعهای از باورها، آیینها، ادعیه، لالاییها، ترانهها، افسانهها و اسطورههاست که ریشههای عمیق هویت فرهنگی را شکل میدهد.
قنبری با اشاره به «جانبخشی» خلیجفارس در باورهای مردمی گفت: در فرهنگ عامه، خلیجفارس موجودی زنده، بارور و زایا تلقی میشود و اصطلاحاتی مانند «بابادریا» و «ماماندریا» نشاندهنده این نگاه انسانی و عاطفی است.
وی ادامه داد: همان مفاهیمی که در ادبیات رسمی حافظ، سعدی و نظامی دیده میشود، در زندگی روزمره مردم نیز جریان دارد؛ از نامگذاری کسبوکارها به نام خلیجفارس گرفته تا نگارش اشعار شاعران بزرگ بر سنگقبرها در آرامستانهای چهارمحال و بختیاری.
این پژوهشگر فرهنگ عامه تصریح کرد: هویت فرهنگی امری دستوری نیست و با بخشنامه شکل نمیگیرد؛ مردم خود انتخاب میکنند و همین انتخاب مردمی است که نام «خلیج همیشه فارس» را زنده نگه داشته است.
قنبری با بیان اینکه بیش از ۶۰ آیین بومی مرتبط با دریا، باد، باران و آیینهای زار در حوزه خلیجفارس شناسایی کرده است، گفت: با وجود این غنای فرهنگی، بسیاری از پژوهشها تنها به سیاست و اقتصاد پرداختهاند و فرهنگ عامه مغفول مانده است.
وی تأکید کرد: انتقال تاریخ، هویت، ادبیات و فولکلور به نسلهای آینده ضروری است تا ذهن آنها در برابر تحریفهای بیرونی مصون بماند و در این مسیر، مطالعات ایرانشناسی و قومشناسی نقش کلیدی دارد.
هویت ملی، خط مقدم دفاع از خلیجفارس است
استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ، در بخش دیگری از این نشست، هویت ملی را مهمترین و فراگیرترین سطح هویت در جوامع دانست و گفت: هویت ملی، احساس درونی تعلق به سرزمین، تاریخ، فرهنگ، زبان و نمادهای مشترک است.
قاسم فتاحی افزود: کارکرد اصلی هویت ملی، ایجاد وحدت، انسجام و همبستگی اجتماعی است و این امر بر پایه عناصری چون تاریخ مشترک، مرزهای جغرافیایی، زبان، ادبیات، خاطرات جمعی، تهدیدات مشترک و امید به آینده شکل میگیرد.
فتاحی با اشاره به پیشینه تمدنی ایران تصریح کرد: ساکنان فلات ایران از دوران پیشاتاریخ تاکنون، زیستبومی مشترک داشتهاند و همین تداوم تاریخی، هویتی ریشهدار و اصیل را شکل داده است.
وی با بررسی تحولات معاصر گفت: انقلاب اسلامی و پس از آن جنگ تحمیلی، هویت ملی ایرانیان را بهصورت عینی و عملی نمایان کرد و همه اقوام ایرانی در دفاع از سرزمین خود مشارکت داشتند.
این پژوهشگر تاریخ با تأکید بر کهنبودن نام خلیجفارس گفت: تا اواسط قرن بیستم، هیچ اختلافی درباره این نام وجود نداشت و همه نقشهها و منابع تاریخی از عنوان خلیجفارس استفاده میکردند، اما طرح نام جعلی، ریشهای سیاسی و استعماری دارد.
فتاحی خاطرنشان کرد: دفاع از خلیجفارس، در حقیقت دفاع از هویت ملی، سرزمین و آینده نسلهای ایرانی است و این مسئولیتی تاریخی برای همه ایرانیان به شمار میرود.
نظر شما