به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از کرمان؛ در ادامه سلسله مباحث "نهجالبلاغه در کلام رهبر شهید" هفته گذشته بخشی از بیانات ایشان در چهارمین کنگره بینالمللی نهجالبلاغه را بازخوانی کردیم؛ کنگرهای که ۵ سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۶ فروردین سال ۶۳ برگزار شد.
آن شهید والامقام در بخشی از بیانات خود بر ضرورت انجام فعالیتهای زیادی که نیاز است در رابطه با کتاب شریف نهجالبلاغه انجام شود، تأکید میکنند و میفرمایند: اعتقاد بنده این است که، با اینکه مدتها است نهجالبلاغه در میان خواص تا حدود زیادی از فراموشی بیرون آمده و نام او هم به گوش مردم رسیده و در دسترس مردم هم به نحوی بههرحال قرار گرفته، درعینحال روی نهجالبلاغه کارهای زیادی باید انجام بگیرد.
ایشان اما تصریح هم میکنند که: البته این یک فکری است که ممکن است بسیاری از این کارهایی که باید انجام بگیرد تا حالا انجام گرفته باشد، و ما از آنها خبر نداشته باشیم، ممکن است.
احتمالاً فصلبندی مطالب نهجالبلاغه، شرح بخشهای عمدهای از آن، بسیاری از کارهای لازم بر روی نهجالبلاغه در طول این هزار سالی که - بیش از هزار سالی که - از تدوین این کتاب شریف میگذرد انجام گرفته، شاید در کتابخانهها نسخ خطی این آثار ارزشمند هم باشد که باید گشت پیدا کرد، احتمال هم دارد که در طول زمان دستخوش حوادث قرار گرفته باشد و از بین رفته باشد؛ بههرحال این کارها باید انجام بگیرد.
تهیه و تدوین فهرست کارهای لازم در رابطه با نهجالبلاغه
رهبر شهید میفرمایند: یکی از کارهایی که این کنگره میتواند انجام بدهد این است که فهرست کارهایی که روی نهجالبلاغه باید انجام بگیرد را تدوین کند و تهیه کند و در اختیار اندیشمندان بگذارد.
شاید بتوان دهها کار لازم را شمرد که امروز نهجالبلاغه به این کارها نیازمند است و باید روی او این کارها انجام بگیرد و باید اینها را تدوین کرد، اینها را در اختیار مردم بگذارید تا اندیشمندان و مؤلفان و صاحبنظران و کسانی که مأنوس با نهجالبلاغه هستند اینها بدانند که چه کارهایی باید انجام بگیرد.
چند کار در رابطه با نهجالبلاغه فوری و ضروری است
دو - سه تا کار به نظر من فوری و ضروری است؛ یکی یک ترجمهی فارسی خوب از نهجالبلاغه است؛ من البته از آنچه که انجام گرفته کم و بیش مطلعم و نمیخواهم نسبت به زحمات ارجمندی که برای برگردان نهجالبلاغه به فارسی انجام گرفته تغافل کنم یا به چشم بیقدری خدای نکرده به آنها نگاه کنم.
از عالم جلیل آقای فیضالاسلام که اول بار این کتاب را به فارسی ترجمه کرد و در اختیار مردم قرار داد و نهجالبلاغه برای اولین بار به گوش مردم یک صدای آشنایی شد تشکر میکنم.
در یک کنگرهی دیگر هم - که سه سال پیش ظاهراً تشکیل شده بود، یکی از کنگرههای نهجالبلاغه که بنده توفیق پیدا کردم و شرکت کردم - از عالم جلیل آقای فیضالاسلام که اول بار این کتاب را به فارسی ترجمه کرد و در اختیار مردم قرار داد و نهجالبلاغه برای اولین بار به گوش مردم یک صدای آشنایی شد تشکر کردم و باز هم تشکر میکنم.
همچنین از چند نفر نویسندگان محترمی که روی نهجالبلاغه به عنوان ترجمه یا خلاصهگیری یا بیان محتوای این کتاب شریف کارهایی انجام دادند، تشکر میکنم.
جای یک ترجمهی کامل و همهجانبه برای نهجالبلاغه مثل جای یک ترجمهی کامل و همهجانبه برای قرآن در جامعهی ما همچنان خالی است
لکن میخواهم عرض بکنم جای یک ترجمهی کامل و همهجانبه برای نهجالبلاغه مثل جای یک ترجمهی کامل و همهجانبه برای قرآن در جامعهی ما همچنان خالی است و این به نظرم مایه سرشکستگی ما است.
من خواهش میکنم بنیاد نهجالبلاغه این مسأله را با فوریت و با جدیت تعقیب کند، همچنانی که برای چندمین بار از این تریبون هم استفاده میکنم و از همهی کسانی که میتوانند ترجمهی خوبی از قرآن کریم به فارسی تهیه کنند و ارائه بدهند خواهش میکنم این کار را بکنند.
جمهوری اسلامی بعد از پنج سال به نظرم قدری دیر کرده، باید این کار زودتر انجام میگرفته و هر چه بگذرد دیرتر میشود.
هیچ اشکالی ندارد که چندین نفر شروع کنند به نوشتن و چندین ترجمهای که هرکدام به تنهایی هم میتواند کافی باشد وجود داشته باشد، چون بههرحال هیچ ترجمهای کامل نخواهد بود.
اینجور نباشد که اگر کسانی شنیدند که فلان نویسندهی خوب و آشنا به زبان مشغول ترجمهی نهجالبلاغه یا قرآن شده آنها دست بکشند و نکنند؛ نه، هر کسی شوق این کار را در خود احساس میکند به این کار شروع کند، هیچ اشکالی ندارد.
اگر ۱۰ ترجمهی بسیار خوب هم ما از قرآن کریم و نهجالبلاغهی شریف داشته باشیم زیادی نشده، هیچ اشکالی ندارد که سلائق مختلف و ذوقهای گوناگون و دیدگاههای مختلف از یک آیه یا یک جمله بتواند خواننده را به ابعاد واقعی آن جمله قدری نزدیکتر کند؛ بنابراین این به نظر من در اولویت قرار دارد؛ این یک کار.
ضرورت فصلبندی عنوانی نهجالبلاغه
یکی از کارهایی که حتماً در باب نهجالبلاغه ضرورت دارد فصلبندی عنوانی نهجالبلاغه است، فصلبندی موضوعی؛ البته این کار انجام گرفته. بعضی از محققین و علمای بزرگ و عالیقدر زمان ما روی نهجالبلاغه این کار را کردند و مجلدات متعددی هم چاپ شده، ارزشمند هم هست. اما در زیر عناوین کلی که آن بزرگوار فکر میکنم در حدود شاید ۳۰ تا عنوان را تفکیک کردند، شاید در زیر هر عنوانی دهها عنوان میتوان پیدا کرد.
نیاز به تفصیلالآیات قرآن و تفصیلالموضوعات نهجالبلاغه
این کار در قرآن هم باز جایش خالی است، همچنان انجام نگرفته است؛ یک تفصیلالآیات برای قرآن - که شامل بیشترین موضوعاتی که ما تا امروز توانستیم به آنها برسیم و در قرآن از آن نشانی هست باشد - بایستی نوشته بشود و یک تفصیلالمطالبی و تفصیلالموضوعاتی برای نهجالبلاغه؛ این کار فوقالعاده ضروری است.
بسیاری از مطالب و معارف این کتاب برای مردم لازم است
نهجالبلاغه واقعاً یک اقیانوس عمیق و تمامنشدنی است؛ همه هم توفیق پیدا نمیکنند این کتاب را آنچنان که شایستهی آن هست سِیر کنند و در آن غور کنند، در حالی که بسیاری از مطالب و معارف این کتاب برای مردم لازم است، باید این امکان برای جویندگان و علاقهمندان پیدا بشود که مطالب مورد نظرشان را در آن به آسانی بیابند.
فصلبندی از لحاظ اعتبار سندی لازم است
یکی از کارهای دیگری که خوب است روی نهجالبلاغه انجام بگیرد، فصلبندی از لحاظ اعتبار سندی است؛ یقیناً بعضی از بخشهای نهجالبلاغه در حد اعلای اعتبار و وثوق روائی قرار دارند، بعضی هم هستند که در آن حد نیستند.
روی اسناد نهجالبلاغه کارهایی انجام گرفته، کتابهایی چاپ هم شده، شاید دو یا سه تألیف تاکنون چاپ شده و شاید هم بیشتر - که بنده از او اطلاعی ندارم - شاید در میان گذشتگان هم این کار انجام گرفته باشد، اما لازم است یک طبقهبندی از لحاظ سند و اعتبار سندی انجام بگیرد.
هر یک از خطب یا کلمات یا نامهها را که انسان مراجعه می کند بداند که چقدر از لحاظ سندی که این حدیث دارد مورد اعتبار است و چقدر میتوان به آن تکیه کرد؛ البته همهی شواهد و قرائن را میتوان در این مورد به کار گرفت و این چیزی است که اگر برای عامهی مردم هم مورد نیاز نیست اما برای محققان و اندیشمندان و کسانی که به این مسأله اهمیت میدهند یقیناً حائز اهمیت است.
ترجمه لغات نهجالبلاغه یک کار اساسی لازم
یکی از کارهای اساسیای که روی نهجالبلاغه باید انجام بگیرد ترجمهی لغات نهجالبلاغه است برای فارسی زبانها، حتی برای عربی زبانها. البته در پاورقی نهجالبلاغهها بزرگانی مثل مرحوم محمد عبده و بعضی دیگر این کار را کردند، اما کافی نیست. سیراب کننده نیست.
این همه لغتی که در این کتاب گسترده است، با بارهای ادبی و مایههای هنری و فصاحت و بلاغت فوقالعاده احتیاج به یک کار مستقلی دارد؛ از حالت شرح سر دستی برای کسی که این کتاب را مطالعه میکند بایستی بیاید بیرون، یک تفسیراللغات کامل و عمیق برای نهجالبلاغه بایست تهیه بشود و بوجود بیاید.
پیوستن بخشهای متفرق از یک خطبه است
یکی از کارهایی که از مدتها پیش من همواره احساس میکردم که این خلأیی در نهجالبلاغه است، پیوستن بخشهای متفرق از یک خطبه است که اینها را مرحوم سیدرضی رحمهالله از هم جدا کردند. یک جاهایی ملاحظه کردید در نهجالبلاغه بعد از آنی که یک خطبهای شروع میشود بعد گفته میشود و منها، این از جملهی بخشهای همان خطبه است؛ یقیناً بین اینها یک چیزی افتاده و الّا تعبیر منها لازم نبود.
یک جاهایی معلوم است که این شروع خطبه نیست، شروع خطبه افتاده. یک جاهایی معلوم میشود که اینجا پایان خطبه نیست، مطلب نیمهکاره است، یقیناً یک بخشی افتاده. شاید بعضی از بخشها را در خود نهجالبلاغه بشود پیدا کرد و یقیناً بسیاری از آنها را در کتب متفرق حدیث میتوان گشت و جستجو کرد و پیدا کرد.
مرحوم سیدرضی رضواناللهعلیه این کتاب را بنده تصور میکنم از دیدگاه فصاحت و بلاغت و زیبائیهای هنری بیشتر مورد توجه قرار داده، اسم کتاب هم همین را تایید میکند: نهجالبلاغه.
جامعه ما به محتوای نهجالبلاغه نیاز دارد
امروز برای مردم ما مسألهی بلاغت این کلمات در درجهی اول نیست، ما به محتواها امروز کار داریم؛ ما به مضامین احتیاج داریم؛ اصلاً مردم ما از زیبایی این کلمات چیز زیادی نمیفهمند ما فارسی زبان هستیم. شاید بسیاری از عربزبانها هم با گذشت هزار و سیصد و اندی از زمان صدور این کلمات و با تحولی که لغت و زبان به طور طبیعی پیدا میکند خیلی از فصاحت و بلاغت و زیبائیهای هنری این کلام چیز زیادی درک نکند.
لازم است امروز آن دیدگاهی که روز اول تدوین این مجموعه وجود داشت و از باب بلاغت و فصاحت و ارزشهای هنری به آن نگاه میشد امروز ما عدول کنیم؛ نمیگویم آن را با بالمره نادیده بگیریم، چیز فوقالعاده ارزشمندی است و معلوم است که ارزشهای هنری همواره به ماندگاری یک سخن و تأثیر عمیق او و گسترش فراوان او کمک زیادی میکند، در این شکی نیست، اما آنی که امروز برای ما در درجهی اول اهمیت هست مضامین است.
گاهی انسان دو بخش از یک خطبه را میبیند که فوقالعاده مهم هم هست اما فاصلهی اینها افتاده، این را صاحب همتانی باید بنشینند پیگیری کنند، تحقیق کنند، اینها را پیدا کنند این بخشها را به همدیگر متصل کنند؛ از این قبیل من خیال می کنم خیلی کار روی نهجالبلاغه میتوان انجام داد که باید انجام بگیرد.
خواهش میکنم کارهای لازم را فهرستبندی کنید
همانطور که عرض کردم آن پیشنهاد اول را باز تکرار میکنم و خواهش میکنم مجموعهی کارهایی را که میشود روی نهجالبلاغه انجام داد فهرستبندی کنید، جمع و جور کنید، مشخص بشود که چه کارهایی روی نهجالبلاغه شایسته است انجام بگیرد، البته ذوقها و ابتکارها یقیناً کارها و رشتههای جدیدی را به وجود خواهد آورد.
ایشان در پایان ضمن تشکر از دست اندرکاران آن کنگره، خطاب به آنان ابراز امیدواری کردند: همت شما بتواند این کار عظیم را برای امت اسلامی بکند که نهجالبلاغه را هر چه بیشتر مورد استفاده و بهرهبرداری امت بزرگ اسلامی قرار بدهد، و این سرمشق و الگوئی باشد برای همهی مسلمانان که شاید بسیاری از آنها با نهجالبلاغه هیچگونه آشنایی ندارند.
گرچه مخاطب عمده توصیهها و درخواستهای رهبری در این بیانات، محققان و نویسندگان و پژوهشگران هستند اما بدون شک هر یک از افراد جامعه اسلامی به خصوص شیعیان امیرالمؤمنین علی علیهالسلام به نوعی مخاطب آن است؛ به ویژه آنجا که میفرمایند "مشخص بشود که چه کارهایی روی نهجالبلاغه شایسته است انجام بگیرد، البته ذوقها و ابتکارها یقیناً کارها و رشتههای جدیدی را به وجود خواهد آورد"
لذا بر همه ما لازم است در مرحله نخست سطح آشنایی خود از نهجالبلاغه را بالا برده و به مرور با مطالعه نهجالبلاغه و مطالب مرتبط با آن، ارتباط با این منبع انسانساز را تمرین کنیم.
نظر شما