به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، دکتر علی زنگویی در میز گفتگو دانشگاه و مردم در میدان مادر بیرجند اظهار کرد: موضوع فرهنگ پایداری و مقاومت فرهنگی از مباحث بسیار حیاتی است؛ چرا که تنها عاملی که به تعبیر قرآن کریم باعث شده مردم شریف و متعالی ایران بتوانند در برابر دشمنان ایستادگی کرده و شگفتی بیافرینند، همین مسئله «فرهنگ» است.
وی با اشاره به ضرورت واژهشناسی دقیق فرهنگ برای درک بهتر مفهوم مقاومت، افزود: برای فرهنگ تعاریف متعددی وجود دارد که گاهی در قالب کتابهایی قطور گردآوری شده است، اما میتوان سه سطح معنایی عمده برای آن قائل شد.
دکتر زنگویی در تبیین معنای عام فرهنگ گفت: در نگاه نخست، فرهنگ شامل تمام «دستساختههای بشری» در مقابل طبیعت است. هر آنچه در عالم توسط انسان ساخته شده، از کوچکترین ابزارها تا بزرگترین بناها مثل تختجمشید (پرسپولیس) و اهرام ثلاثه، در این حیطه قرار میگیرند. در واقع هر وسیلهای که بشر برای رفع نیاز خود (مانند صندلی برای نشستن اصولی) ابداع کرده، بخشی از فرهنگ به معنای عام است.
عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند به تفاوت فرهنگ و تمدن به عنوان معنای دوم اشاره کرد و ادامه داد: در یک تقسیمبندی تخصصیتر، دستساختههای بشر به دو بخش «سخت» و «نرم» تقسیم میشوند. بخش سخت که شامل سازهها، ساختمانها، پلها و تکنولوژیهای فیزیکی است، «تمدن» نامیده میشود.
وی تصریح کرد: اما بخش «نرم» دستساختههای بشری، همان چیزی است که به آن «فرهنگ» میگوییم. نهادهایی مثل دانشگاه، قوه قضاییه، خانواده، پول و حتی زبان در این دسته قرار میگیرند.
زنگویی با ذکر مثالی در خصوص تمایز انسان و دیگر موجودات در حوزه فرهنگ نرم، یادآور شد: این ویژگی تنها مختص بشر است که مفاهیم انتزاعی را میپذیرد؛ برای مثال ما در قبال دریافت یک قطعه کاغذ (پول)، دارایی فیزیکی خود مثل خانه یا ماشین را واگذار میکنیم، چرا که به اعتبار و قراردادهای فرهنگی پایبندیم؛ امری که در دنیای حیوانات کاملاً بیمعناست.
این استاد دانشگاه در ادامه خاطرنشان کرد: دین نیز اگرچه ریشه الهی دارد، اما در مقام فهم و عمل بشری، در حوزه فرهنگ قرار میگیرد و همین باورها و ساختارهای نرم هستند که زیربنای مقاومت و پایداری یک ملت را شکل میدهند.
دکتر زنگویی به تشریح لایههای عمیقتر فرهنگ پرداخت و اظهار کرد: فرهنگ در معنای سوم و خاص خود، آن چیزی است که از مجموعه دستساختههای سخت (تمدن) و نرم (نظامات اجتماعی) استخراج شده و در ذهن فرد فرد جامعه رسوخ میکند.
وی افزود: اگرچه نهادهایی مانند دانشگاه، خانواده و قوه قضاییه بخشهای نرم و بیرونی فرهنگ هستند، اما آنچه اهمیت حیاتی دارد، «فرهنگ رسوخیافته در ذهن» است که شامل پنج لایه اساسی: باورها، هیجانات (احساسات و عواطف)، خواستهها، رفتارها و گفتارها میشود.
نظریات تعالی و انحطاط جوامع
این استاد دانشگاه با طرح این پرسش که عامل اصلی تعالی یا انحطاط یک جامعه چیست، به نقد سه نظریه رایج پرداخت و گفت: نظریه اول معتقد است اصلاح جامعه صرفاً از طریق تغییر حکمرانی و نظامهای سیاسی ممکن است. نظریه دوم نیز اقتصاد را علتالعلل میداند و معتقد است با پول و رفاه میتوان تمام مشکلات را حل کرد.
دکتر زنگویی با رد انحصار این دو عامل، بر نظریه سوم تأکید کرد و افزود: معتقدم اصالت با فرهنگ است. حکومت و اقتصاد بیتأثیر نیستند، اما تا زمانی که باورها، عواطف و رفتارهای تکتک افراد جامعه تغییر نکند، صدها بار تغییر حکومت نیز منجر به تعالی نخواهد شد؛ چرا که خودِ حاکمان و گردانندگان اقتصاد، خروجی همین فرهنگ هستند.
عضو هیئت علمی گروه معارف دانشگاه بیرجند با اشاره به تهاجمات دشمنان به زیرساختهای کشور، خاطرنشان کرد: دشمنِ کودککش و خونخوار ممکن است پلها، پتروشیمیها، میادین نفتی و صنایع ما را هدف قرار دهد و تخریب کند، اما اگر جامعهای دارای فرهنگ کار، ایثار و مقاومت باشد، حتی در صورت تخریب تمام این زیرساختهای فیزیکی، دوباره آنها را با قدرت بیشتری خواهد ساخت.
وی در ادامه تاکید کرد: آنچه یک ملت را در برابر تهاجمات نظامی و اقتصادی بیمه میکند، آن چیزی است که در ذهن و جان مردم نهادینه شده است؛ لذا فرهنگ مقاومت باید در لایههای عمیق باورها و عواطف جامعه جاری باشد تا شگفتیآفرینی ملی تداوم یابد.
فرهنگ، رودخانهای جاری از اعماق تاریخ است
عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند با بیان اینکه فرهنگ یک ملت همچون رودخانهای است که از کوهستانهای تاریخ سرچشمه میگیرد، گفت: ایستادگی ایران در برابر قدرتهای جهانی و دفاع از مظلوم، ریشه در فرهنگ اصیلی دارد که با ظهور اسلام و مکتب اهلبیت (ع) به اوج پایداری رسیده است.
وی با نقد نگاههای سطحی به مقوله مهندسی فرهنگی، اظهار کرد: فرهنگ چیزی نیست که بتوان آن را یکروزه یا با بودجههای مقطعی تغییر داد. فرهنگ ما مجموعهای از باورها، عواطف و رفتارهایی است که بخشهایی از آن متعلق به دوران هخامنشی، ساسانی و اساطیری ماست و در طول هزاران سال صیقل خورده است.
شکست جنگ رسانهای دشمن در برابر هویت ایرانی
وی با اشاره به هجمه بیسابقه رسانهای علیه ملت ایران، افزود: امروز صدها ایستگاه تلویزیونی و هزاران پایگاه خبری با بهرهگیری از پیچیدهترین تکنیکهای روانشناختی و دروغپردازی، به دنبال تخریب فرهنگ این مرزوبوم هستند. دشمن تلاش میکند با ترکیب اخبار درست و دروغهای استراتژیک، در میان ارکان نظام و مردم تفرقه ایجاد کند، اما آنچه محاسبات دشمنانی چون ترامپ و نتانیاهو را به هم ریخت، نشناختن عمق فرهنگ ایرانی بود.
دکتر زنگویی تصریح کرد: جامعهای که عاشق شهادت است و با شنیدن نام امام حسین (ع) اشکش جاری میشود، از ناو هواپیمابر و تهدید نظامی نمیترسد. این فرهنگِ معناگرا، بنبستشکن است و اجازه نمیدهد ملت در برابر تهدید بازگشت به عصر حجر، تسلیم شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند در پاسخ به پرسشی درباره نقش دولتها در تعالی فرهنگی، گفت: دولتها و حکومتها بیتأثیر نیستند و هر کدام به نوبه خود نهری به این رودخانه میافزایند، اما هیچ قدرتی نمیتواند کل مسیر این رودخانه را عوض کند. کما اینکه رژیم پهلوی با تمام توان به دنبال غربیسازی و حذف حجاب بود، اما در برابر سیل خروشان فرهنگ اصیل مردم ناکام ماند.
وی دفاع از مظلوم را یکی از شاخصههای اصلی فرهنگ ایرانی برشمرد و خاطرنشان کرد: برخلاف تصور برخی که هزینهکرد برای فلسطین را خسارت میدانند، معتقدم برکت و تعالی ایران مدیون همین ایستادگی در کنار مظلوم است؛ چرا که سنت الهی بر حمایت از کسانی است که جان خود را فدای عدالت میکنند.
زنگویی در پایان با اشاره به تحولات اخیر و شهادت رهبران مقاومت، یادآور شد: ممکن است موجهای مقطعی در جامعه ایجاد شود، اما واقعیت این است که ملت ایران در بزنگاهها، با تأسی به خون شهدا و راه امامین انقلاب، همواره به همان فرهنگ اصیل و "تنظیمات کارخانه" خود بازمیگردد. این ثبات و آرامشِ دریاگونه، پیروزی قطعی ما را در مقابل دشمنان تضمین خواهد کرد.
نظر شما