به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، دکتر مسلم خسروی، عضو هیأت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه بیرجند، در «میز گفتگو؛ دانشگاه و مردم» که در محل میدان مادر بیرجند برگزار شد، به تبیین تاریخچه انتخابات پس از پیروزی انقلاب اسلامی و نقش آن در اقتدار ملی پرداخت.
وی با اشاره به استمرار حضور مردم در صحنههای مختلف اجتماعی و سیاسی، اظهار داشت: حضور مردم در عرصههای مختلف طی حدود ۵۰ شب گذشته، اتفاقی کمنظیر و شاید بینظیر در تاریخ معاصر ماست که نشاندهنده پای کار بودن و هوشیاری ملت است.
مروری بر تلخیهای دخالت بیگانگان در دوران قاجار و پهلوی
خسروی با بیان اینکه نسل دهه شصت با انبوهی از تحولات و حوادث بزرگ روبهرو بوده است، افزود: علیرغم تمام مشکلات و دغدغههایی که همه ما با آنها دستبهگریبان هستیم، یک احساس غرور ملی در میان مردم وجود دارد؛ چراکه با نگاهی به شعور سیاسی و تاریخ معاصر ایران، میبینیم برای نخستینبار در تاریخ، ابرقدرتها چیزی را از ما خواستهاند اما به یاری خداوند و ایستادگی مردم، موفق به تحمیل اراده خود نشدهاند.
این استاد دانشگاه با بازخوانی دوران قاجار، به وضعیت اسفبار استقلال کشور در آن زمان اشاره کرد و گفت: ناصرالدینشاه قاجار میگفت اگر بخواهم برای شکار از دربار خارج شوم، برای رفتن به شمال باید از روسها و برای رفتن به جنوب یا غرب از انگلیسیها اجازه بگیرم؛ این نشاندهنده عمق نفوذ و دخالت بیگانگان در آن دوران است.
وی ادامه داد: در جنگ جهانی اول با وجود اعلام بیطرفی ایران، ابرقدرتها هیچ اعتنایی به حاکمیت ملی ما نکردند. در روی کار آمدن رضاخان نیز شاهد بودیم که صرفاً بر اساس منافع نفتی خود، در امور داخلی ایران دخالت کردند. این روند در جنگ جهانی دوم و جریان مشروطه نیز تکرار شد.
از ملی شدن صنعت نفت تا بدعهدیهای آمریکا
عضو هیأت علمی دانشگاه بیرجند با استناد به تمثیلی از مرحوم دهخدا درباره دوران مشروطه، خاطرنشان کرد: دهخدا حکایت مشروطه و رابطه ما با انگلیسیها را به اربابی تشبیه میکند که برای مچگیری از غلام دزدش، زمین را خاک نرم ریخت، اما غلام با الاغ از آن مسیر عبور کرد تا ردپایی باقی نماند. دهخدا معتقد بود در مشروطه، ملت ایران زحمت کشید، عملگی کرد و شهید داد اما در نهایت آن دستی که میوه را چید و از سفره ملت برداشت، انگلیسیها بودند.
خسروی در بخش دیگری از سخنانش به تجربه ملی شدن صنعت نفت اشاره کرد و گفت: در آن مقطع نیز آمریکاییها در ابتدا با شعار حمایت از ملی شدن نفت وارد شدند، اما به محض اینکه انگلیسیها چراغ سبز نشان دادند و منافع آمریکا تأمین شد، پشت ایران را خالی کردند. دعوای ما با انگلیسیها بود اما مجری کودتای ۲۸ مرداد، آمریکاییها بودند.
وی در ادامه با مقایسه دوران پیش و پس از انقلاب اسلامی تصریح کرد: در تاریخ معاصر بهندرت دیده شده که ابرقدرتها ارادهای داشته باشند و نتوانند آن را پیش ببرند، اما انقلاب اسلامی این معادله را تغییر داد. امروز شاهدیم که حتی افرادی مانند ترامپ که با وعدههای فریبنده و ادعای تأمین رفاه سعی در جلب نظر مخالفان داشتند، در برابر سد مستحکم اراده ملی ناکام ماندند؛ چراکه هدف اصلی آنها نه رفاه مردم، بلکه تنها دستاندازی به منابع و نفت ایران بوده است.
مردمسالاری دینی؛ الگویی واقعی در برابر دموکراسیهای ویترینی
خسروی با اشاره به پیشینه تاریخی مشارکت سیاسی در ایران اظهار داشت: جمهوری اسلامی در طول ۴۸ سال گذشته، بالغ بر ۴۱ دوره انتخابات و رفراندوم برگزار کرده است. این آمار نشان میدهد که بهطور میانگین، تقریباً هر سال یک بار مراجعه به آرای عمومی صورت گرفته که در مقایسه با ۷۰ سال دوران مشروطه تا انقلاب (با تنها ۲۴ دوره مجلس)، یک تحول بنیادین در مردمسالاری محسوب میشود.
وی با تبیین تفاوت میان الگوی ایرانی و برخی نظامهای منطقه تصریح کرد: امروز دموکراسی در جهان به یک "مُد" سیاسی تبدیل شده و حتی حکومتهای پادشاهی منطقه نیز مدعی آن هستند؛ اما دموکراسی در جمهوری اسلامی، یک ویترین نیست، بلکه ابزاری عینی برای سنجش نقش و جایگاه واقعی مردم در حاکمیت است.
انتخابات، رکن اصلی اقتدار ملی و مشروعیت سیاسی
خسروی انتخابات را اساسیترین رکن مردمسالاری و ابزار سنجش مشارکت سیاسی دانست و افزود: حضور مردم در پای صندوقهای رأی، نهتنها مشروعیت و مقبولیت نظام را به رخ جهانیان میکشد، بلکه جدیترین عامل در کاهش شکاف میان دولت و ملت است. در دوران پهلوی، شاه به قدرت نظامی خود افتخار میکرد در حالی که مردم او را دستنشانده بیگانه میدانستند، اما در نظام اسلامی، قدرت واقعی از پیوند میان مردم و حاکمیت سرچشمه میگیرد.
این استاد علوم سیاسی با یادآوری پایداری نظام در برگزاری انتخابات طی دهههای اخیر خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ثابت کرده است که حتی در سختترین شرایط ترور و بحران نیز انتخابات را تعطیل نمیکند. ما تجربه شهادت رئیسجمهور (شهید رئیسی) را در میانه دوره مسئولیت داشتیم، اما فرآیندهای قانونی و حضور مردم اجازه نداد خللی در اداره کشور ایجاد شود.
این استاد دانشگاه با اشاره به ایده «انتخابات تناسبی» برای تقویت جایگاه اقلیتها و احزاب گفت: طرحهایی مانند اختصاص سهمیه به احزاب در انتخابات شوراهای شهرهای بزرگ (مانند تهران)، میتواند به عادلانهتر شدن رقابت و شنیده شدن صدای تمامی سلایق کمک کند. جمهوری اسلامی ظرفیت بالایی برای تکامل مدل مردمسالاری خود دارد تا میان سنت، دیانت و حقوق شهروندی، توازنی پایدارتر برقرار سازد.
پیوند ناگسستنی ملت با آرمانهای رهبر معظم انقلاب
وی در بخش پایانی سخنان خود با استناد به بیانات رهبر معظم انقلاب درباره مفهوم اقتدار ملی، گفت: انتخابات در نگاه رهبری، منبع اصلی اقتدار است. حتی در مقاطعی که دشمنان به دنبال بزرگنمایی اعتراضات یا ایجاد شکاف بودند، درک عمیق مردم از منافع ملی و حضور آنها در صحنه، نقشههای خارجی را خنثی کرد. این ظرفیت بزرگ جمهوری اسلامی است که حتی مخالفان نیز در بزنگاههای حساس، امنیت و اقتدار ملی را بر هر چیز دیگری مقدم میشمرند.
خسروی تأکید کرد: امروز اگر ابرقدرتها در میز مذاکره مشتاقتر از گذشته به نظر میرسند، نتیجه همین ایستادگی و حضور مردم در صحنههای مختلف، از خیابان تا پای صندوقهای رأی است که در تاریخ معاصر به عنوان نماد پیروزی یک ملت بر زیادهخواهیهای جهانی ثبت خواهد شد.
عضو هیأت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه بیرجند با تأکید بر لزوم پویایی نظام سیاسی در مواجهه با تحولات جدید اظهار داشت: پس از گذشت بیش از چهار دهه از عمر نظام مقدس جمهوری اسلامی، بازاندیشی و اصلاح برخی سازوکارهای انتخاباتی بر اساس مقتضیات زمان، یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
وی با اشاره به طرح «تناسبی شدن انتخابات» به عنوان یکی از راهکارهای اصلاحی، تصریح کرد: شرایط امروز جامعه اقتضا میکند که اقلیتها و گروههای مختلف اجتماعی، حضور پررنگتری در نهادهای تصمیمساز داشته باشند. نیل به این مقصود، مستلزم آن است که نظام انتخاباتی ما بهگونهای بازطراحی شود که تمامی تفکرات متعهد به ایران، سهم شایستهای در حاکمیت داشته باشند.
این استاد علوم سیاسی، دفاع همهجانبه ملت از کیان کشور در جنگ اخیر را نمادی از انسجام ملی توصیف کرد و گفت: در این کارزار، ثابت شد که فراتر از هر دستهبندی، نام "ایران" نقطه اشتراک همگان است. حضور حماسی قشرهای مختلف، از افراد با پوششهای متنوع تا جانفشانی شهدای مسیحی، نشان داد که ایران مهد زندگی و سرزمین تنوعات قومی و مذهبی است که در بزنگاه حادثه، یکپارچه در برابر دشمن میایستد.
خسروی در ادامه گفت: حوادث این شبها و حضور آگاهانه مردم در صحنه، مطالباتی را پدید آورده است که قطعا در آیندهای نزدیک منجر به بازاندیشی در برخی رویهها خواهد شد. این تحولات، فرصتی برای تقویت پیوند ملت و حاکمیت و نوسازی ساختارهای سیاسی فراهم میکند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: امروز اگرچه در وضعیت حساس و تاریخی قرار داریم، اما افق پیشرو روشن است. امیدواریم با عبور از این بحران، شاهد انتخاباتی باشیم که نه تنها اقتدار ملی را تثبیت کند، بلکه امیدی تازه در دل هر ایرانی که دلسوز این آب و خاک است، ایجاد نماید.
نظر شما