حجت الاسلام محمدرضا مختاری، پژوهشگر مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد(ع) در گفتگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان با اشاره به کارکرد آموزههای رضوی به ویژه در ابعاد رأفت، مهربانی، همدلی و کرامت در رفع مشکلات اجتماعی و عبور از بحرانها اظهار کرد: در تحلیل سیره امام رضا (ع) باید به نکتهای مهم اشاره کنیم که در بسیاری از مناظرات حضرت با مأمون و در برخی از احادیث مطرح شده است. امام رضا (ع) در آن حدیث معروف "سلسله الذهب" به شرطی برای تحقق کلمه توحید «لا اله الا الله» اشاره میکنند. در واقع، این کلمهای که قرار است محور جامعهسازی قرار بگیرد، تنها در صورتی مؤثر و واقعی است که با ولایت همراه باشد. یعنی اگر ولایت نباشد، آن کلمه توحید نه تنها نادرست و بیاثر میشود، بلکه در حقیقت تعطیل میگردد.
وی ادامه داد: امام رضا (ع) میفرمایند که بدون ولایت، توحید فاقد کارکرد اجتماعی و دینی است و به نوعی ناتمام و مخدوش میشود. این اشاره امام، نشان میدهد که در فرایند جامعهسازی، توحید به عنوان اصل اساسی و بنیادین است، اما این توحید باید در کنار ولایت حقه قرار بگیرد. یعنی توحید بدون ولایت برای یک جامعه شیعی معنای کامل ندارد و این دو باید در کنار یکدیگر به عنوان ارکان اصلی شکلگیری یک جامعه توحیدی و اسلامی عمل کنند.
وی در ادامه افزود: این نکته خیلی مهم است که امام رضا (ع) نه تنها توحید را به عنوان محور اصلی در نظر میگیرند، بلکه شرط تحقق توحید را در ولایت میدانند. این مهمترین مسئلهای است که امام در رابطه با جامعهسازی به آن توجه داشتند. بنابراین، باید گفت که امام رضا (ع) با تبیین محوریت توحید و ولایت، به دنبال یک جامعه منسجم و متحد بودند. جامعهای که تمام ارکان آن حول این دو محور شکل بگیرد و به سمت رشد و تعالی حرکت کند.
حجت الاسلام مختاری تصریح کرد: وقتی امام رضا (ع) محور جامعهسازی را توحید و ولایت میدانند، در واقع با این کار زمینهای برای انسجام اجتماعی فراهم میکنند. انسجام اجتماعی به این معناست که تمام اعضای جامعه حول یک محور واحد حرکت کنند. امام رضا (ع) با تبیین محوریت توحید و ولایت، پایهگذار یک جامعه منسجم میشوند. هر جامعهای که قرار باشد از نظر اجتماعی و فرهنگی پایدار باشد، باید انسجام داشته باشد. اگر انسجام از بین برود، جامعه به سرعت متلاشی میشود و به حالتی پراکنده و بیاثر تبدیل میشود. امام رضا (ع) در این راستا، با بیان محورهای توحید و ولایت، جامعه شیعی را از پراکندگی و تفرقه نجات میدهند و بر اساس همین اصول، یک جامعه متحد و یکپارچه شکل میگیرد.
پژوهشگر مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد(ع) گفت: این ویژگیها از یک طرف به صورت نظری و از طرف دیگر به صورت عملی در سیره امام رضا (ع) مشهود است. حضرت امام وقتی میخواهند جامعهای شیعی و توحیدی بسازند، ابتدا آن محورهای اساسی و بنیادی را تبیین میکنند. محور اول توحید است و محور تحول اجتماعی و فرهنگی، همان ولایت است. اما این ولایت باید در مسیر صحیح و مشروع قرار بگیرد تا بتواند جامعه را به سمت تکامل پیش ببرد.
حجت الاسلام مختاری اذعان داشت: یکی از ویژگیهای بارز امام رضا (ع) که در سیره ایشان بسیار به آن اشاره شده است، علم و عصمت ایشان است. امام رضا (ع) به عنوان یک امام معصوم، کاملاً مصون از هر گونه خطا و اشتباه هستند. اما نکتهای که باید به آن توجه کرد، این است که امام معصوم به زبان مردم صحبت میکنند و درک عمیقی از وضعیت اجتماعی دارند. حضرت امام با مهربانی و رافت، مردم را هدایت میکنند و همین مهربانی به عنوان یک ویژگی برجسته، در جامعه تأثیرگذار است.
وی گفت:علم امام، به عنوان علمی الهی و برتر از علم انسانها، موجب میشود که حضرت در مسائل مختلف فقهی، دینی، اجتماعی و حتی علمی، به بهترین شکل ممکن پاسخگو باشند. این علم و عصمت به مردم منتقل میشود و جامعهای که حول محور علم و عصمت حرکت کند، به سمت رشد و تعالی حرکت خواهد کرد. این علم و عصمت نه تنها در ابعاد فردی بلکه در ابعاد اجتماعی نیز به اثر میگذارد. به عنوان مثال، مردم از عصمت امام بهرهمند میشوند و از گناه و انحرافات دور میمانند. همچنین مهربانی امام باعث میشود که روابط اجتماعی در جامعه تقویت شده و مردم به یکدیگر نزدیکتر شوند.
پژوهشگر مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد(ع) تصریح کرد: در حقیقت، امام رضا (ع) وقتی به عنوان محور ولایت معرفی میشوند، تمام ویژگیهایی که در خود دارند، به جامعه انتقال میدهند. علم و عصمت امام، به عنوان ویژگیهایی ممتاز، به صورت غیرمستقیم در میان مردم ترویج میشود و مردم نیز در مسیر علم و عصمت حرکت میکنند. همین ویژگیها موجب تقویت همدلی، مهربانی، و آگاهی در جامعه میشود.
کارکرد اجتماعی و فرهنگی بزرگداشت دهه کرامت
وی خاطر نشان کرد: بزرگداشت دهه کرامت، در واقع نه تنها فرصتی است برای تعظیم شخصیتهای برجسته این ایام، بلکه فرصتی است برای تبیین ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی امام رضا (ع). امام رضا (ع) شخصیتی است که هم از لحاظ علمی و هم از لحاظ اخلاقی و اجتماعی به عنوان یک الگوی کامل مطرح میشود. وقتی دهه کرامت را گرامی میداریم، در واقع داریم ویژگیهای شخصیتی امام رضا (ع) را به جامعه معرفی میکنیم. این ویژگیها، که شامل علم، عصمت، مهربانی، و ولایت است، میتواند در سطح جامعه تأثیرگذار باشد.
حجت الاسلام مختاری اظهار کرد: در شرایط کنونی که با تهدیدات مختلف فرهنگی، اجتماعی و رسانهای روبرو هستیم، تبیین ویژگیهای امام رضا (ع) میتواند یک پاسخ مؤثر به این تهدیدات باشد. به ویژه در فضای مجازی که امروزه با موجی از شبهات و دروغها مواجه هستیم، معرفی ویژگیهای امام رضا (ع) میتواند نقش مهمی در تقویت سواد رسانهای مردم داشته باشد و از گسترش انحرافات جلوگیری کند. در حقیقت، ترویج ویژگیهایی مانند علم، عصمت و مهربانی امام میتواند در کاهش کجرویها و انحرافات مؤثر باشد و به ایجاد یک جامعه توحیدی و همدل کمک کند.
امام رضا (ع) و تحول در تمدن اسلامی
وی افزود: امام رضا (ع) در تاریخ اهل بیت (ع) به عنوان یک نقطه عطف به شمار میروند. امام رضا (ع) در شرایط خاصی به خراسان منتقل شدند و این انتقال به نوعی نشاندهنده تغییرات مهم در محور جامعهسازی اسلامی است. حضرت امام، در زمان خود، نه تنها دستخوش تغییرات جغرافیایی شدند، بلکه تحولاتی در محور جامعهسازی ایجاد کردند. در حقیقت، امام رضا (ع) با انتقال مرکزیت جامعهسازی از مدینه به خراسان، در راستای ساخت تمدن اسلامی و توسعه فرهنگ شیعه، گامهای بزرگی برداشتند.
پژوهشگر مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد(ع) بیان کرد: این تغییرات نه تنها از نظر مکانی بلکه از نظر محتوایی هم مهم بود. امام رضا (ع) با تأکید بر محوریت توحید و ولایت، زمینهساز تحول در جامعه شیعی و تمدن اسلامی شدند. در واقع، حضرت امام، با انتقال محور جامعهسازی به خراسان، نقطه عطفی در تاریخ تمدن اسلامی به وجود آوردند که هنوز هم آثار آن در جامعه اسلامی مشاهده میشود.
اهمیت محوریت توحید در تمدنسازی اسلامی
حجت الاسلام مختاری اظهار کرد: امام رضا (ع) در پیریزی تمدن اسلامی تأکید زیادی بر محوریت توحید دارند. همانطور که در حدیث «سلسله الذهب» آمده است، امام رضا (ع) به صراحت میفرمایند که توحید باید به عنوان رکن اصلی جامعه اسلامی مورد توجه قرار گیرد.
وی گفت: این تأکید بر توحید به معنای آن است که تمامی قوانین و اصول اجتماعی باید بر اساس آموزههای الهی شکل بگیرند. در چنین جامعهای، محور اصلی همان «لا اله الا الله» است که باید در تمام ابعاد زندگی اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی پیاده شود. وقتی امام رضا (ع) از توحید به عنوان رکن تمدنسازی یاد میکنند، در واقع به ما میگویند که برای ساختن جامعهای اسلامی و توحیدی، باید همه چیز بر اساس اصول الهی تنظیم شود و محور آن خدا باشد.
وی ادامه داد: این تأکید بر توحید، نه تنها در ساختار اجتماعی بلکه در رفتار فردی و جمعی مردم نیز تأثیرگذار است. جامعهای که در آن توحید محور باشد، به طور طبیعی به سمت رشد و شکوفایی پیش میرود و از انحرافات و کجرویها دور میشود.
حجت الاسلام مختاری با اشاره به ویژگیهای برجسته امام رضا (ع)، از جمله علم، عصمت، مهربانی، و ولایت، تأکید دارند که بزرگداشت دهه کرامت باید باید به تبیین این ویژگیها و تأثیرات آن بر جامعهسازی و تمدنسازی اسلامی بپردازد؛ چرا که با محوریت توحید و ولایت، امام رضا (ع) الگویی برای ساختن جامعهای متحد و توحیدی ارائه دادهاند که در شرایط کنونی میتواند راهگشای بسیاری از مسائل اجتماعی و فرهنگی باشد.
نظر شما