به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از استان کردستان، در میان بافت قدیمی و پررمز و راز شهر سنندج، جایی در محله سرتپوله و در امتداد خیابان صلاحالدین ایوبی، بنایی تاریخی و معنوی قد برافراشته که قرنهاست نام آن با باورهای دینی، خاطرات جمعی و هویت فرهنگی مردم کردستان گره خورده است؛ مسجد و زیارتگاه هاجرخاتون. این مکان مقدس، تنها یک بنای مذهبی نیست، بلکه روایتی زنده از تاریخ، معماری، وقف و زیارت در دل غرب ایران است.
هاجرخاتون؛ روایت یک بانوی آسمانی
براساس روایتهای تاریخی و باورهای مردمی، هاجرخاتون، دختر امام موسی کاظم (ع) و خواهر امام علی بن موسی الرضا (ع) است. گفته میشود وی در مسیر سفر تاریخی امام رضا (ع) به خراسان، در منطقه کردستان دچار بیماری شده و در همین دیار دار فانی را وداع گفته است.
به باور اهالی و منابع شفاهی، پیکر مطهر ایشان با حضور امام رضا (ع) در همین مکان به خاک سپرده شده و از همان زمان، این نقطه به زیارتگاهی برای دوستداران اهلبیت (ع) تبدیل شده است؛ مکانی که نسل به نسل، حرمت و قداست خود را حفظ کرده است.
معماری وقف و بازسازی؛ نقش شهباز سنهدژ
مسجد و زیارتگاه هاجرخاتون در طول تاریخ بارها مورد بازسازی و توسعه قرار گرفته است. یکی از چهرههای اثرگذار در احیای این مجموعه، عارف نامدار سنندجی، شیخ شکرالله شهبازی مشهور به «شهباز سنهدژ» است؛ شخصیتی که با نگاه معنوی و اجتماعی خود، اقدام به بازسازی، تعمیر و توسعه این مجموعه کرده و موقوفاتی نیز برای آن در نظر گرفته است.
این وقفها نقش مهمی در پایداری و استمرار فعالیتهای مذهبی و اجتماعی این مکان داشته و آن را به یکی از بقاع فعال و زنده استان تبدیل کرده است.
مجموعهای چندلایه از تاریخ، عبادت و اجتماع
آنچه زیارتگاه هاجرخاتون را از بسیاری از اماکن مذهبی متمایز میکند، ساختار چندلایه و ترکیبی آن است. این مجموعه شامل سه حیاط متصل، فضای مقبره، مسجد، و آرامگاه برخی از مشایخ و بزرگان سنندج است؛ ترکیبی که نشاندهنده پیوند عمیق میان دین، عرفان و جامعه محلی است.
این فضا نهتنها محل عبادت، بلکه محلی برای تعامل اجتماعی، همنشینی مردم و انتقال سنتهای فرهنگی به نسلهای جدید به شمار میرود.
هنر در خدمت معنویت؛ جلوههای معماری هاجرخاتون
معماری این مسجد و زیارتگاه، بازتابی از ذوق هنری و هویت بومی منطقه کردستان است. استفاده گسترده از گچبریهای ظریف، آینهکاریهای چشمنواز و نقوش تکرارشونده گل و گیاه، فضایی روحانی و در عین حال هنری ایجاد کرده که هر بینندهای را تحت تأثیر قرار میدهد.
از دیگر ویژگیهای شاخص این بنا، بهکارگیری عناصر معماری سنتی کردستان در طراحی ایوان ستوندار در بخش جنوبی مجموعه است؛ بخشی که هم از نظر بصری و هم از منظر عملکردی، نقش مهمی در ساختار کلی بنا دارد و نشاندهنده تلفیق معماری بومی با کارکرد مذهبی است.
پناهگاه امن؛ سنت «زنجیر و بست»
یکی از ویژگیهای تاریخی و کمتر شناختهشده این مکان، وجود سنت «زنجیر و بست» است؛ رسمی قدیمی که بر اساس آن، فردی که از ترس یا ظلم به این مکان پناه میآورد، در امان قرار میگرفت این سنت، نشاندهنده جایگاه اجتماعی و حقوقی اماکن مقدس در فرهنگ سنتی کردستان بوده و هاجرخاتون را به پناهگاهی معنوی و اجتماعی تبدیل کرده است.
امروز زیارتگاه هاجرخاتون تنها یک مقصد زیارتی نیست، بلکه به یکی از مراکز فعال فرهنگی و اجتماعی شهر سنندج تبدیل شده است.
در طول سال، این مجموعه میزبان آیینهای مذهبی، برنامههای فرهنگی، اجتماعات مردمی و حتی کلاسهای آموزش قرآن بهویژه برای بانوان مسجدی است.
این فعالیتها موجب شده هاجرخاتون نقش پررنگی در ارتقای سطح فرهنگی و دینی جامعه محلی ایفا کند و ارتباط نسل جوان با میراث معنوی و تاریخی خود حفظ شود.
دهه کرامت و شکوفایی برنامههای مذهبی
در ایام دهه کرامت نیز این مکان به یکی از کانونهای اصلی برگزاری برنامههای مذهبی و فرهنگی در استان کردستان تبدیل میشود.
با مشارکت اداره کل اوقاف و امور خیریه استان، برنامههای متنوعی در این ایام در زیارتگاه هاجرخاتون و سایر امامزادگان استان برگزار میشود که با استقبال گسترده مردم همراه است.
این برنامهها علاوه بر جنبه معنوی، فرصتی برای تقویت همبستگی اجتماعی و ترویج فرهنگ اهلبیت (ع) در منطقه فراهم میکند.
جایگاه گردشگری و زیارتی در کردستان
زیارتگاه هاجرخاتون در کنار جایگاه معنوی خود، یکی از مقاصد مهم گردشگری مذهبی در استان کردستان نیز به شمار میرود و حضور زائران از نقاط مختلف کشور و حتی گردشگران خارجی، نشاندهنده ظرفیت بالای این مکان در حوزه گردشگری فرهنگی و دینی است.
ترکیب تاریخ، معماری و معنویت، این مجموعه را به یکی از شاخصترین نمادهای هویت شهری سنندج تبدیل کرده است.
مسجد و زیارتگاه هاجرخاتون، تنها یک بنای تاریخی یا یک مکان زیارتی نیست؛ بلکه روایتی زنده از پیوند ایمان، تاریخ و فرهنگ در قلب سنندج است.
این مکان مقدس، با پیشینهای عمیق، معماری چشمنواز و نقش اجتماعی گسترده، همچنان بهعنوان یکی از مهمترین مراکز معنوی کردستان، جایگاهی ویژه در حافظه جمعی مردم این دیار دارد؛ جایی که گذشته و حال در کنار هم معنا پیدا میکنند و هویت دینی و فرهنگی شهر را زنده نگه میدارند.
نظر شما