حجت الاسلام دکتر حمیدرضا مطهری،رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهلبیت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در گفتگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان در پاسخ به این سوال که به نظر شما «روز دختر» چه نقشی در بازتعریف جایگاه دختران در جامعه امروز دارد؟ گفت: به نظر من، نامگذاری میتواند قدمی مثبت و رو به جلو تلقی شود، اما بههیچوجه کافی نیست. اینکه صرفاً روزی را به نام یک شخصیت اثرگذار ثبت کنیم و انتظار داشته باشیم این اقدام بهتنهایی تغییرات عمیقی ایجاد کند، نگاه کاملی نیست. با این حال، نمیتوان اهمیت آن را هم نادیده گرفت؛ چرا که همین نامگذاری میتواند آغاز یک مسیر باشد و توجهها را به یک الگو جلب کند.
روایت تاریخ؛ صدایی که کمتر شنیده شد
وی گفت: واقعیت این است که در طول تاریخ، نه فقط در ایران یا جوامع اسلامی، بلکه در بسیاری از جوامع جهان، زنان و دختران آنگونه که شایسته بوده بهعنوان افراد اثرگذار معرفی نشدهاند. تاریخ عمدتاً توسط مردان نوشته شده و طبیعی است که بازتابدهنده نگاه و روایت آنها باشد. به همین دلیل، ما تنها با تعداد محدودی از زنان برجسته در تاریخ مواجه هستیم که توانستهاند جایگاه خود را تثبیت کنند و بهعنوان چهرههای اثرگذار شناخته شوند.
وی ادامه داد: معرفی الگو میتواند بسیار اثرگذار باشد. وقتی یک بانوی فعال فرهنگی و اجتماعی بهعنوان الگو مطرح میشود، این امکان فراهم میشود که دیگران از او تأسی کنند. این الگو بودن میتواند در افزایش نقشآفرینی زنان و دختران در جامعه تأثیر قابل توجهی داشته باشد. در واقع، نامگذاری اگر در مسیر معرفی الگو قرار بگیرد، معنا و کارکرد عمیقتری پیدا میکند.
وی تصریح کرد: برای نمونه، وقتی به زندگی حضرت فاطمه معصومه نگاه میکنیم، میبینیم که شرایط زمان ایشان با امروز قابل مقایسه نبود. با وجود امکانات محدود و سختیهای فراوان سفر در آن دوران، تصمیم به هجرت از مدینه به سمت خراسان نشاندهنده درک عمیق ایشان از مسائل سیاسی و دینی، بهویژه موضوع امامت و ولایت است.
وی ادامه داد: این حرکت، صرفاً یک سفر ساده نبود، بلکه نشاندهنده نوعی مسئولیتپذیری اجتماعی و دینی بود. ایشان در مسیر دچار بیماری شدند و پس از ورود به قم، مدت کوتاهی بعد از دنیا رفتند. با این حال، همان حضور کوتاه نیز تأثیر عمیقی بر تاریخ و فرهنگ منطقه گذاشت و بهمرور زمان، آرامگاه ایشان به یکی از مراکز مهم فرهنگی و مذهبی تبدیل شد.
چالشهای اجتماعی دختران در دنیای امروز
وی با اشاره به مهمترین چالشهای اجتماعی پیشروی دختران امروز افزود: جوامع امروز بهشدت در حال تغییر هستند؛ حتی تفاوت یک ماه با ماه قبل هم قابل توجه است، چه برسد به سالها و دههها. در گذشته، حضور زنان در برخی مشاغل مانند جراحی، خلبانی یا فعالیت در نیروهای مسلح ممکن بود شگفتانگیز به نظر برسد، اما امروز این حضور کاملاً عادی شده است.
رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهلبیت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: در ادامه افزود: با این حال، این حضور اجتماعی بدون چالش نیست. چالشهایی در حوزههای اشتغال، فرهنگ، اقتصاد و حتی مسائل فردی وجود دارد. اساساً حضور اجتماعی برای هر انسانی با دشواریهایی همراه است، اما برای دختران با توجه به ویژگیهای خاص جسمی و روحی، این چالشها میتواند پررنگتر باشد.
راهکار مواجهه با چالشها؛ تربیت و الگوگیری
حجت الاسلام مطهری بیان کرد:مهمترین نکته، تربیت صحیح و تقویت روحیه مقاوم در دختران است تا بتوانند در شرایط مختلف، پاسخگوی چالشها باشند. در سیره شخصیتهای برجسته دینی نیز این موضوع بهخوبی دیده میشود.
وی ادامه داد: برای مثال، حضرت زینب در واقعه عاشورا نمونهای روشن از ایستادگی در برابر بحرانهاست. نقش ایشان در تبیین و به ثمر رساندن اهداف نهضت، نشاندهنده قدرت، آگاهی و مسئولیتپذیری است.
حجت الاسلام مطهری گفت: این الگوها نشان میدهند که در برابر چالشها نباید تسلیم شد، بلکه باید با آگاهی و استقامت، آنها را مدیریت و برطرف کرد. امروز نیز میتوان بازتاب این الگوها را در حضور فعال زنان در عرصههای مختلف اجتماعی مشاهده کرد.
وی اظهار کرد: نامگذاری، اگرچه گامی مثبت است، اما زمانی به اثرگذاری واقعی میرسد که با معرفی الگوهای الهامبخش و تقویت توانمندیهای فردی و اجتماعی همراه شود. تاریخ، هرچند کمصدا، اما همچنان سرشار از نمونههایی است که میتوانند مسیر آینده را روشنتر کنند.
رییس پژوهشکده تاریخ و سیره اهلبیت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: دختران در جامعه امروز با مجموعهای از چالشهای اجتماعی پیچیده و چندلایه روبهرو هستند که بخشی از آنها ریشه در ساختارهای فرهنگی و سنتی دارد. یکی از مهمترین این چالشها، نابرابریهای جنسیتی در فرصتهای آموزشی و شغلی است. در بسیاری از جوامع، هنوز هم انتظارات سنتی از نقشهای زنانه باعث میشود دختران در انتخاب مسیر زندگی خود با محدودیتهایی مواجه شوند یا مجبور شوند میان خواستههای فردی و انتظارات اجتماعی تعادل دشواری برقرار کنند.
وی گفت: در کنار اینها، مسئله امنیت و احساس امنیت در فضاهای عمومی و خصوصی همچنان یکی از دغدغههای جدی برای بسیاری از دختران است. نگرانی از خشونتهای جنسیتی یا تبعیض در محیطهای مختلف، میتواند آزادی عمل آنها را محدود کند و بر کیفیت زندگیشان تأثیر بگذارد. با این حال، آگاهی روزافزون، فعالیتهای اجتماعی و تلاش برای تغییر نگرشها نشان میدهد که جامعه در حال حرکت به سمت بهبود شرایط است، هرچند مسیر پیشرو همچنان نیازمند تلاش و توجه جدی است.
نظر شما