آیت الله حاج شیخ محسن فقیهی در گفتگو با خبرگزاری شبستان در استان قم، به تشریح و تبیین فرازهایی از پیام رهبر شهید به یکصدمین سال بازتاسیس حوزه علمیه و دیدگاه ایشان نسبت به ویژگیهای «حوزه پیشرو و سرآمد» پرداخت و گفت: رهبر شهید حضرت آیت الله العظمی امام خامنه ای فرمودند: «ترویج این توهّم باطل، بزرگترین هدیه به عوامل استعمار و استکبار است که همواره از حضور و ورود علمای دین در معرکهی مبارزه با آنان زیان دیده و در موارد متعدّد شکست خوردهاند؛ و بزرگترین هدیه به عوامل نظام فاسد و فاسق و مزدوری است که با حرکت ملّت ایران به رهبری یک مرجع تقلید، ریشهکن و ازاله شد. قدسیّت دین بیش از همهجا در میدانهای جهاد فکری و سیاسی و نظامی بُروز میکند و با فداکاری و جهادِ حاملانِ معارف دین و نثار خون پاک آنان تثبیت میشود. قدسیّت دین را در سیرهی پیامبر اعظم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) باید دید که در هنگام ورود به یثرب اوّلین اقدامش تشکیل حکومت و تنظیم نیروی نظامی و یکپارچه کردن عرصهی سیاست و عبادت در مسجد بود. حوزهی علمیّه برای حفاظت از اعتبار معنوی و وفاداری به فلسفهی وجودیاش باید از مردم و جامعه و مسائل اساسی آن هرگز جدا نشود و جهاد را در همهی گونههایش در هنگام نیاز، وظیفهی قطعی خود بداند.»
دین، تکلیف و عرصه عمومی
وی ادامه داد: در اندیشهی اسلامی، دین صرفاً مجموعهای از عبادات فردی نیست؛ بلکه نظامی است که حیات انسانی را در تمام ساحتهای اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی فرا میگیرد. قرآن کریم پیوستگی ایمان و عمل اجتماعی را در آیات متعددی بازگو کرده و ایمان، هجرت و جهاد را سه ضلع یک منظومه دانسته است: «الَّذینَ آمَنوا وهاجَروا و جَاهَدوا فی سَبیلِ الله».
وی افزود: از این رو، مشارکت عالمان دین در مسائل عمومی نه امری فرعی، بلکه امتداد طبیعی وظایفی همچون «امر به معروف»، «نهی از منکر» و «نصیحت ائمه مسلمین» است که در منابع فقهی بهعنوان تکالیف اجتماعی مطرح شدهاند. مطلبی که رهبر شهید درباره حوزه پیشرو و سرآمد و نقش علمای میداندار مبارزات فکری، سیاسی و نظامی فرمودند در همین راستاست.
قداست دین و نقش جهاد در تکوین آن
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تصریح کرد: رهبر شهیدمان بر این نکته تأکید کردند که قداست دین هنگامی آشکار میشود که حاملان آن در میدانهای جهاد فکری، سیاسی یا دفاعی وارد شوند.
آیت الله فقیهی افزود:این سخنان معظم له روشن میکند که اولا قداست، صرفاً امری انتزاعی نیست؛ بلکه با تحقق عملیِ ارزشها شکل میگیرد و فقه اسلامی قداست را به کنشگری پیوند میزند؛ یعنی آنجا که اهل علم برای پاسداری از حقیقت دینی فداکاری میکنند، دین از حالت نظری به هویت عینی تبدیل میشود. ثانیا سیرهی پیامبر اسلام در تشکیل حکومت مدینه و پیوند دادن عبادت، سیاست، قضاوت و دفاع اجتماعی، نمونهی روشن قداست فعّال دین است.
وی تصریح کرد:بنابراین، رویکردی که دین را به حوزههای فردی محدود میکند، با منطق تکلیف اسلامی سازگار نیست و از نگاه فقه سیاسی، نوعی کاهش یا تعطیل بخشی از کارکردهای دین شمرده میشود.
حوزهی علمیه و وظیفه پیوند با جامعه
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه ادامه داد: یکی از نکات بنیادین سخنان وتوصیه ها رهبر شهید در این باره، تأکید بر عدم جدایی حوزهی علمیه از مردم و مسائل اساسی جامعه است. از این منظر، حوزه نه فقط مرکز تعلیم، بلکه نهادی برای هدایت اجتماعی، درمان آسیبهای فکری و پاسخی به نیازهای فرهنگی جامعه است؛ وظیفهای که ترک آن ممکن است به نوعی کوتاهی در پاسداری از دین بینجامد.
جهاد فکری بهمثابه دفاع مشروع معرفتی
آیت الله فقیهی تصریح کرد: امام شهیدمان، جهاد فکری را از مصادیق بروز قداست دین معرفی کردند. در فقه، جهاد فکری را میتوان در چارچوب «دفاع مشروع» تحلیل کرد؛ دفاع در برابر شبهات و تحریفها؛ تلاش برای تبیین صحیح معارف دینی در مواجهه با جریانهای فکری معارض؛ و صیانت از ایمان عمومی در برابر نظریههایی که با غفلت یا تعمد، دین را به عرصههای محدود فردی تقلیل میدهند. بر این اساس، جهاد فکری بُعد ضروری رسالت علمی حوزه و مکمّل دیگر ابعاد جهاد است.
تحلیل تاریخی و اجتماعیِ پیوند دین و اجتماع
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه گفت: با نگاهی تاریخی درمییابیم که هرگاه عالمان دین از عرصهی اجتماعی دور ماندهاند، زمینه برای نفوذ قدرتهای بیگانه، رواج فساد یا آسیبپذیری اخلاقی و فکری جامعه فراهم شده است. در مقابل، حضور اندیشمندان دینی در فرهنگ، آموزش، عدالت اجتماعی و صیانت از هویت اسلامی، عامل بازسازی و تقویت بنیانهای اجتماعی بوده است.
آیت الله فقیهی در پایان افزود:این امر نشان میدهد که پیوند دین و اجتماع، یک ضرورت تاریخی است؛ و تلاش برای محدود کردن دین به تجربهای فردی، برخلاف سنت تمدنی اسلام است.
نظر شما