به گزارش خبرگزاری شبستان؛ طاهر قلیزاده، کارشناس مباحث خانواده و اجتماع در یادداشتی آورده است:
در فضای پررقابت امروز، جوامع و افراد بیش از هر زمان دیگری با موقعیتهایی روبهرو هستند که در آن باید میان عقبنشینی یا ادامه پرقدرت مسیر یکی را انتخاب کنند. رقابتها در عرصههای مختلف علمی، اقتصادی، فرهنگی و حتی اجتماعی و امنیتی گاهی با تهدیدها و فشارهایی همراه میشود که میتواند روحیه افراد یا مجموعهها را تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، آنچه اهمیت پیدا میکند نحوه نگاه ما به سختیها و چگونگی مواجهه با آنهاست. بسیاری از شکستها نه به دلیل نبود توانایی، بلکه به دلیل برداشت نادرست از شرایط رخ میدهد؛ برداشتی که باعث میشود فرد یا جامعه تصور کند در میدان دشواریها تنها مانده و همه فشارها فقط متوجه اوست.
این تصور، هرچند ممکن است در لحظه واقعی به نظر برسد، اما در اغلب موارد با واقعیت فاصله دارد. در هر رقابت یا رویارویی، طرف مقابل نیز با چالشها و دشواریهای خاص خود روبهرو است؛ چالشهایی که معمولاً از دید ما پنهان میماند. وقتی نگاه انسان فقط بر درد و فشار خود متمرکز شود، طبیعی است که احساس ضعف و فرسودگی کند. اما اگر تصویر کاملتری از میدان رقابت داشته باشد، درمییابد که سختیها بخشی مشترک از هر مسیر جدی و هر تلاش مهم هستند. در چنین نگاهی، دشواریها نشانه توقف نیستند، بلکه بخشی از واقعیت مسیر به شمار میآیند.
در این نگاه، یکی از مهمترین نکتهها اصلاح برداشت انسان از شرایط است. گاهی انسان در برابر فشارها احساس سختی میکند و گمان میبرد دیگران و بالخصوص طرف مقابل در آسایش به سر میبرند و تنها اوست که باید هزینه بپردازد. این احساس میتواند روحیه تلاش را تضعیف کند و حتی امید را کاهش دهد. در حالی که تجربههای تاریخی و اجتماعی نشان میدهد در هر رقابتی، همه طرفها با دشواریهایی روبهرو هستند؛ تنها تفاوت در میزان آگاهی ما از آن دشواریهاست. آنچه ما میبینیم ظاهر تواناییها و موفقیتهای دیگران است، اما پشت این ظاهر، مجموعهای از فشارها، نگرانیها و شاید تلاش و یا ترسهای پنهان وجود دارد که کمتر دیده میشود.
در متون دینی نیز به همین نکته توجه داده شده است. قرآن کریم در آیه ۱۰۴ سوره نساء میفرماید: «وَلَا تَهِنُوا فِی ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ إِن تَکُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ یَأْلَمُونَ کَمَا تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا یَرْجُونَ وَکَانَ اللَّهُ عَلِیمًا حَکِیمًا». در ترجمه این آیه آمده است: در تعقیب دشمن سستی نکنید؛ اگر شما در رویارویی با آنان درد و رنج میبینید، آنان نیز همانند شما درد و رنج میبینند، در حالی که شما امیدی از خدا دارید که آنان ندارند و خداوند دانا و حکیم است. این آیه در واقع نگاه انسان را از تمرکز صرف بر رنجها به سمت درک واقعیت میدان تغییر میدهد. پیام آیه روشن است: درد و سختی در مسیر مقابله و رقابت یک واقعیت مشترک است، اما آنچه میتواند مسیر را متفاوت کند امید و اتکایی است که انسان به خداوند دارد.
وقتی این نگاه در ذهن شکل بگیرد، احساس ضعف جای خود را به نوعی پایداری میدهد. فرد میفهمد که رنج و فشار نشانه شکست نیست، بلکه بخشی از مسیر است. در عین حال باور دارد که تلاش و یا دفاع او در چارچوبی قرار دارد که خداوند بر آن آگاه است و بر اساس حکمت خود آن را هدایت میکند. همین باور میتواند به انسان نیرویی دهد که در لحظههای دشوار از ادامه مسیر دست نکشد. بسیاری از تجربههای موفق در سطح فردی و اجتماعی نیز نشان میدهد که ادامه تلاش، حتی در شرایطی که فشارها زیاد است، در نهایت زمینه پیشرفت را فراهم میکند.
در مقابل، یکی از خطرهایی که همواره در میدان رقابت وجود دارد، تضعیف روحیه و ایجاد احساس ناتوانی است. وقتی فرد یا جامعهای نسبت به تواناییهای خود دچار تردید شود، حتی پیش از آنکه در میدان واقعی شکست بخورد، در ذهن خود عقبنشینی کرده است. چنین حالتی به تدریج اعتماد به نفس را کاهش داده و زمینه را برای تسلیم در برابر فشارها فراهم میکند.
در همین زمینه سخنی قابل توجه از امام شهید نقل شده است که به این مسئله اشاره دارد: «اگر ملّتی از داشتههای خود غافل بشود، تواناییهای خود را نبیند، پیشرفتهای خود را باور نکند، تحقیر خواهد شد؛ وقتی تحقیر شد، خود را حقیر دید، آماده تسلیم در مقابل دشمن خواهد شد. این ترفندی است که دشمنان دارند دنبال میکنند و انجام میدهند» (امام شهید، ۱۳/۱۰/۱۴۰۴) این سخن به روشنی نشان میدهد که یکی از مهمترین میدانهای رقابت، میدان ذهن و باور است. اگر این میدان حفظ شود، بسیاری از فشارهای بیرونی نیز قابل مدیریت خواهد بود.
پس باید گفت، آنچه در مواجهه با تهدیدها و رقابتها اهمیت پیدا میکند، حفظ نگاه واقعبینانه به شرایط و در عین حال حفظ امید و اعتماد به تواناییهاست. انسان یا جامعهای که میداند سختیها تنها متوجه او نیست و در عین حال خود را در کنار ایمان و امید به خداوند میبیند، میتواند مسیر را با آرامش و استقامت بیشتری ادامه دهد. چنین نگاهی اجازه نمیدهد دشواریها به احساس شکست تبدیل شوند و رقابتها به میدان ترس و عقبنشینی بدل گردد. در این صورت، حتی فشارها و تهدیدها نیز میتوانند به فرصتی برای تقویت اراده و روشنتر شدن تواناییها تبدیل شوند؛ فرصتی که در سایه آگاهی، امید و پایداری معنا پیدا میکند.
و باید بیش از پیش به آیه ۱۳۹ آلعمران توجه داشت که: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ؛ ﻭ [ﺩﺭ ﺍﻧﺠﺎم ﻓﺮﻣﺎﻥهای ﺣﻖ ﻭ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﺩ ﺑﺎ ﺩﺷﻤﻦ] سستی ﻧﻜﻨﻴﺪ ﻭ [ ﺍﺯ ﭘﻴﺶ ﺁﻣﺪﻫﺎ ﻭ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﻭ سختیهایی ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ میرسد] ﺍﻧﺪﻭﻫﮕﻴﻦ ﻣﺸﻮﻳﺪ ﻛﻪ ﺷﻤﺎ ﺍﮔﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﺎﺷﻴﺪ، ﺑﺮﺗﺮﻳﺪ»
نظر شما